Rối loạn cảm xúc lưỡng cực: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Tổng quan về rối loạn cảm xúc lưỡng cực

Rối loạn cảm xúc lưỡng cực là một dạng rối loạn khí sắc đặc biệt, trong đó người bệnh không duy trì được trạng thái cân bằng cảm xúc ổn định mà dao động giữa hai cực đối nghịch. Trọng tâm của bệnh lý này là sự biến đổi đột ngột hoặc tuần tự giữa các giai đoạn hưng cảm, hưng cảm nhẹ và các giai đoạn trầm cảm nặng. Giữa các đợt bộc phát cấp tính, nhiều người bệnh có thể bước vào giai đoạn thuyên giảm hoàn toàn với khí sắc bình thường, nhưng một số khác vẫn tiếp tục chịu ảnh hưởng bởi các triệu chứng cảm xúc sót lại làm suy giảm một phần chức năng sinh hoạt.

Chu kỳ và thời gian kéo dài của mỗi đợt bệnh có sự khác biệt rất lớn giữa các cá thể. Một đợt cấp có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, trong đó giai đoạn trầm cảm thường có xu hướng kéo dài dai dẳng hơn so với giai đoạn hưng cảm. Tần suất tái phát cũng rất đa dạng: có người chỉ trải qua một vài đợt trong suốt cuộc đời, nhưng cũng có những bệnh nhân thuộc nhóm chu kỳ nhanh với từ bốn đợt rối loạn khí sắc trở lên xuất hiện trong cùng một năm.

Bệnh lý này tác động trực tiếp lên hệ thống điều hòa sinh học của não bộ, làm gián đoạn nhịp sinh học ngày đêm, làm thay đổi sâu sắc nhu cầu ngủ, khả năng tập trung, tốc độ xử lý tư duy và năng lực phán đoán thực tế. Khi khí sắc bị đẩy lên mức cực đoan, người bệnh thường mất đi sự nhận thức về mức độ nghiêm trọng của hành vi, dễ đưa ra các quyết định liều lĩnh. Ngược lại, khi rơi vào trạng thái cực đáy, sự ức chế tâm thần vận động có thể khiến người bệnh rơi vào bế tắc hoàn toàn. Nhận thức đúng đắn về bản chất sinh học mạn tính của bệnh là nền tảng để gia đình và xã hội xóa bỏ định kiến, đồng thời hỗ trợ người bệnh tiếp cận chăm sóc y tế chuyên khoa một cách kiên trì.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Cơ chế bệnh sinh chính xác của rối loạn cảm xúc lưỡng cực hiện vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn, tuy nhiên y học hiện đại đồng thuận rằng đây là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố sinh học thần kinh, di truyền học và môi trường tâm lý xã hội. Không có một nguyên nhân đơn lẻ nào gây ra bệnh, mà sự kết hợp của nhiều yếu tố nguy cơ sẽ làm tăng tính nhạy cảm của não bộ trước các biến động khí sắc.

Về mặt sinh học thần kinh, bằng chứng y khoa chỉ ra sự mất cân bằng và rối loạn điều hòa nồng độ của các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng trong hệ thần kinh trung ương, bao gồm serotonin, dopamine và norepinephrine. Dopamine liên quan chặt chẽ đến hệ thống tưởng thưởng, mức năng lượng và sự hứng thú; sự gia tăng hoạt tính dopaminergic thường thấy trong giai đoạn hưng cảm, trong khi sự suy giảm hoạt tính lại gắn liền với giai đoạn trầm cảm. Serotonin và norepinephrine đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát khí sắc tổng thể, điều hòa giấc ngủ, cảm xúc và phản ứng với căng thẳng. Sự biến động bất thường của các mạch dẫn truyền thần kinh này làm suy giảm khả năng tự điều chỉnh cảm xúc của các vùng não chịu trách nhiệm về cảm xúc và tư duy logic.

Yếu tố di truyền giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nguy cơ phát triển rối loạn cảm xúc lưỡng cực. Các nghiên cứu phả hệ và nghiên cứu trên trẻ sinh đôi cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao hơn rõ rệt ở những người có người thân cấp một như cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc rối loạn lưỡng cực hoặc các rối loạn khí sắc khác. Mặc dù không có một gen đơn lẻ nào chịu trách nhiệm trực tiếp, sự tích tụ của nhiều biến thể gen liên quan đến chức năng thần kinh có thể tạo nên tính trạng nhạy cảm di truyền này.

Bên cạnh yếu tố nội tại, các biến cố tâm lý xã hội đóng vai trò là tác nhân kích hoạt các đợt phát bệnh cấp tính. Những căng thẳng nghiêm trọng trong cuộc sống như sự qua đời của người thân, đổ vỡ hôn nhân, mất việc làm hoặc áp lực kéo dài có thể khởi phát đợt bệnh đầu tiên hoặc thúc đẩy các đợt tái phát sau đó. Ngoài ra, việc gián đoạn nghiêm trọng nhịp sinh học ngày đêm và mất ngủ kéo dài cũng là yếu tố thuận lợi đẩy người bệnh vào cơn hưng cảm.

Đặc biệt, việc sử dụng các chất kích thích và một số loại thuốc là yếu tố nguy cơ kích phát đáng lưu ý. Các chất kích thích hệ giao cảm như amphetamine, cocaine và việc lạm dụng rượu bia có thể phá vỡ sự ổn định hóa học của não bộ. Một số thuốc chống trầm cảm, đặc biệt là thuốc chống trầm cảm ba vòng hoặc các thuốc ức chế tái hấp thu noradrenergic, nếu sử dụng đơn độc mà không có thuốc ổn định khí sắc đi kèm, có nguy cơ kích thích sự chuyển pha đột ngột từ trầm cảm sang hưng cảm dữ dội.

Dấu hiệu và triệu chứng thường gặp

Biểu hiện lâm sàng của rối loạn cảm xúc lưỡng cực được đặc trưng bởi hai thái cực cảm xúc hoàn toàn đối lập, được phân định rõ thành các giai đoạn hưng cảm, hưng cảm nhẹ, trầm cảm và các đợt có đặc điểm hỗn hợp.

Giai đoạn hưng cảm là trạng thái khí sắc tăng cao bất thường, hưng phấn quá mức hoặc cực kỳ dễ bị kích động, kéo dài ít nhất một tuần và gây suy giảm nghiêm trọng chức năng làm việc cũng như sinh hoạt xã hội. Người bệnh có cảm giác tràn đầy năng lượng, giảm đáng kể nhu cầu ngủ chỉ ngủ vài giờ mỗi đêm nhưng không hề cảm thấy mệt mỏi, nói rất nhiều, tốc độ nói nhanh và khó ngắt lời. Quá trình tư duy diễn ra dồn dập, ý nghĩ nảy sinh liên tục dẫn đến tình trạng phân tán chú ý, nói nhảy chủ đề hoặc có các liên tưởng theo âm thanh của từ. Người bệnh thường gia tăng lòng tự trọng quá mức, tự đánh giá bản thân sở hữu tài năng phi thường hoặc quyền lực đặc biệt. Tính khí bốc đồng thúc đẩy họ tham gia vào các hoạt động có mức độ rủi ro cao như tiêu xài hoang phí, cờ bạc, đầu tư tài chính mạo hiểm hoặc quan hệ tình dục không an toàn mà không lường trước hậu quả. Trong trường hợp nặng, các triệu chứng loạn thần có thể xuất hiện với ảo giác hoặc hoang tưởng tự cao, hoang tưởng bị hại, đòi hỏi phải nhập viện điều trị khẩn cấp.

Giai đoạn hưng cảm nhẹ là một biến thể nhẹ hơn của hưng cảm, kéo dài tối thiểu bốn ngày liên tục với các thay đổi rõ rệt so với tính cách thường ngày nhưng không gây suy giảm chức năng nghiêm trọng và không kèm theo triệu chứng loạn thần. Người bệnh cảm thấy vui vẻ, sáng tạo, năng suất làm việc tăng cao và tự tin vượt bậc. Tuy nhiên, trạng thái này cũng có thể nhanh chóng chuyển sang cáu gắt, mất kiên nhẫn và dễ phân tán tư duy.

Ngược lại hoàn toàn, giai đoạn trầm cảm bao gồm các triệu chứng điển hình của trầm cảm nặng, kéo dài ít nhất hai tuần và xuất hiện hầu như mỗi ngày. Người bệnh chìm trong tâm trạng buồn rầu, mất hết hứng thú đối với các hoạt động từng yêu thích, mệt mỏi triền miên và suy kiệt năng lượng. Kèm theo đó là tình trạng rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng như mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, thay đổi khẩu vị dẫn đến sụt cân hoặc tăng cân rõ rệt, cảm giác tự ti, dằn vặt bản thân bằng tội lỗi vô cớ, suy giảm khả năng tập trung và đưa ra quyết định. Đặc biệt nguy hiểm, người bệnh thường xuyên xuất hiện ý nghĩ về cái chết, ý định hoặc hành vi tự sát.

Giai đoạn có đặc điểm hỗn hợp xảy ra khi người bệnh trải qua các triệu chứng hưng cảm và trầm cảm cùng một lúc trong hầu hết các ngày của đợt bệnh. Ví dụ, người bệnh có thể có năng lượng bùng nổ, tư duy dồn dập của hưng cảm nhưng lại tràn ngập cảm giác tuyệt vọng, đau khổ cùng cực của trầm cảm. Trạng thái hỗn hợp này khiến tiên lượng bệnh trở nên phức tạp hơn và đẩy nguy cơ tự hại lên mức rất cao.

Chẩn đoán

Chẩn đoán rối loạn cảm xúc lưỡng cực là một quy trình lâm sàng chuyên sâu đòi hỏi bác sĩ chuyên khoa tâm thần phải đánh giá toàn diện, bởi hiện tại chưa có xét nghiệm máu hay phương pháp chẩn đoán hình ảnh đơn lẻ nào có thể khẳng định trực tiếp bệnh lý này. Nền tảng của việc chẩn đoán dựa trên các tiêu chuẩn phân loại bệnh học tâm thần quốc tế như bảng phân loại DSM của Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ hoặc ICD của Tổ chức Y tế Thế giới.

Quá trình thăm khám bắt đầu bằng việc khai thác tiền sử bệnh học chi tiết, tập trung xác định các đợt rối loạn khí sắc trong quá khứ. Thách thức lớn nhất trong lâm sàng là phần lớn người bệnh chỉ đi khám khi đang ở trong giai đoạn trầm cảm đau khổ, trong khi các giai đoạn hưng cảm nhẹ trước đó thường bị bỏ qua do người bệnh cảm thấy tràn đầy năng lượng và làm việc hiệu quả. Việc nhầm lẫn giữa rối loạn lưỡng cực và trầm cảm đơn cực có thể dẫn đến việc chỉ định thuốc chống trầm cảm không phù hợp, gây nguy cơ bùng phát hưng cảm. Do đó, bác sĩ thường thu thập thêm thông tin từ gia đình, người thân nhằm ghi nhận khách quan những thay đổi về hành vi, nhịp ngủ và cách chi tiêu của người bệnh trong quá khứ.

Bên cạnh khai thác bệnh sử, bác sĩ tâm thần sẽ sử dụng các thang đánh giá khí sắc chuẩn hóa để định lượng mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. Đồng thời, việc chẩn đoán phân biệt cần được thực hiện cẩn trọng nhằm loại trừ các bệnh lý tâm thần khác có triệu chứng tương đồng như tâm thần phân liệt, rối loạn phân liệt cảm xúc, rối loạn nhân cách ranh giới hoặc rối loạn tăng động giảm chú ý.

Quy trình chẩn đoán cũng bao gồm các xét nghiệm y khoa tổng quát nhằm loại trừ các nguyên nhân thực thể có thể gây biến đổi tâm trạng. Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm chức năng tuyến giáp bởi cường giáp có thể gây biểu hiện hưng phấn quá mức, còn suy giáp dẫn tới trầm cảm; kèm theo xét nghiệm công thức máu, sinh hóa máu và sàng lọc độc chất trong nước tiểu để loại trừ tác động của chất kích thích. Trong những trường hợp khởi phát triệu chứng muộn hoặc có dấu hiệu thần kinh khu trú, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ sọ não có thể được thực hiện để loại trừ tổn thương thực thể ở não bộ.

Phân loại các thể rối loạn cảm xúc lưỡng cực

Dựa trên đặc điểm diễn tiến và mức độ nghiêm trọng của các giai đoạn khí sắc, rối loạn cảm xúc lưỡng cực được phân loại thành các thể bệnh lâm sàng chính sau đây:

Rối loạn lưỡng cực thể I: Đây là thể bệnh kinh điển và nghiêm trọng, được xác định khi người bệnh trải qua ít nhất một giai đoạn hưng cảm toàn diện kéo dài tối thiểu một tuần hoặc nghiêm trọng đến mức cần phải nhập viện ngay lập tức. Mặc dù không bắt buộc để chẩn đoán nhưng phần lớn bệnh nhân rối loạn lưỡng cực thể I cũng từng trải qua các giai đoạn trầm cảm nặng. Tỷ lệ mắc bệnh ở nam giới và nữ giới ở thể bệnh này được ghi nhận là tương đương nhau.

Rối loạn lưỡng cực thể II: Thể bệnh này đặc trưng bởi sự xuất hiện của ít nhất một giai đoạn trầm cảm nặng xen kẽ với ít nhất một giai đoạn hưng cảm nhẹ kéo dài tối thiểu bốn ngày, nhưng người bệnh chưa từng trải qua một giai đoạn hưng cảm toàn diện nào. Nhiều trường hợp thể II dễ bị chẩn đoán nhầm thành trầm cảm đơn cực do giai đoạn hưng cảm nhẹ thường không gây cản trở sinh hoạt nghiêm trọng. Tỷ lệ mắc bệnh ở thể này có xu hướng cao hơn ở nữ giới.

Rối loạn khí sắc chu kỳ (Cyclothymic disorder): Là một dạng rối loạn mạn tính kéo dài ít nhất hai năm ở người trưởng thành hoặc một năm ở trẻ em và thanh thiếu niên, trong đó người bệnh trải qua nhiều đợt có triệu chứng hưng cảm nhẹ và triệu chứng trầm cảm xen kẽ. Tuy nhiên, các triệu chứng này không bao giờ đạt đủ tiêu chuẩn về số lượng hoặc mức độ nghiêm trọng để được coi là một giai đoạn hưng cảm nhẹ hay giai đoạn trầm cảm nặng thực thụ.

Rối loạn lưỡng cực không xác định hoặc thể không điển hình: Được chẩn đoán khi người bệnh biểu hiện các rối loạn khí sắc dạng lưỡng cực rõ rệt gây suy giảm chức năng, nhưng diễn tiến lâm sàng không đáp ứng đầy đủ tiêu chí của ba thể bệnh kể trên.

Biến chứng nguy hiểm của rối loạn cảm xúc lưỡng cực

Nếu không được phát hiện sớm và can thiệp y tế bài bản, rối loạn cảm xúc lưỡng cực có thể dẫn đến những hệ lụy nặng nề tàn phá mọi khía cạnh trong đời sống của người bệnh và gia đình.

Nguy cơ tự sát và tự làm hại bản thân là biến chứng nghiêm trọng nhất. Thống kê lâm sàng cho thấy tỷ lệ tự tử trong suốt cuộc đời của bệnh nhân rối loạn cảm xúc lưỡng cực cao gấp ít nhất mười lăm lần so với dân số chung, đặc biệt tăng vọt trong giai đoạn trầm cảm sâu hoặc các đợt bệnh có đặc điểm hỗn hợp khi người bệnh có sự bế tắc tột độ kết hợp với năng lượng hành động bốc đồng.

Lạm dụng rượu, bia và các chất gây nghiện là một biến chứng phổ biến khác. Nhiều bệnh nhân có xu hướng tự tìm đến rượu hoặc ma túy như một hình thức tự xoa dịu cảm xúc trong cơn trầm cảm hoặc để duy trì cảm giác hưng phấn trong cơn hưng cảm, điều này làm bệnh tình diễn tiến phức tạp và khó điều trị hơn rất nhiều.

Bên cạnh đó, các hành vi bốc đồng, mất kiểm soát trong giai đoạn hưng cảm thường dẫn đến các tổn thất tài chính không thể khắc phục do đầu tư liều lĩnh, mua sắm mất kiểm soát hoặc vướng vào các tranh chấp pháp lý phức tạp. Mối quan hệ hôn nhân, gia đình và bạn bè thường xuyên bị rạn nứt do những cơn cáu gắt dữ dội hoặc sự nghi ngờ vô cớ, khiến người bệnh dễ rơi vào tình trạng bị cô lập xã hội và mất khả năng lao động.

Hướng xử trí và theo dõi y khoa

Mục tiêu cốt lõi trong quản lý và điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực là kiểm soát nhanh chóng các triệu chứng trong đợt bệnh cấp tính, ngăn ngừa tái phát các chu kỳ hưng cảm hoặc trầm cảm tiếp theo, đồng thời hỗ trợ người bệnh khôi phục tối đa chức năng học tập, làm việc và sinh hoạt xã hội. Do đây là bệnh lý mạn tính có xu hướng kéo dài suốt đời, việc can thiệp y tế đòi hỏi một chiến lược phối hợp đa mô thức lâu dài dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

Điều trị bằng thuốc đóng vai trò nền tảng không thể thay thế trong việc ổn định sinh hóa não bộ. Các nhóm thuốc chính được sử dụng bao gồm nhóm thuốc ổn định khí sắc và nhóm thuốc chống loạn thần không điển hình. Thuốc ổn định khí sắc giúp kiểm soát các đợt hưng cảm cấp tính và duy trì trạng thái cảm xúc cân bằng lâu dài nhằm phòng ngừa tái phát. Nhóm thuốc chống loạn thần thế hệ mới thường được chỉ định trong các đợt hưng cảm nặng, đợt trầm cảm lưỡng cực hoặc khi có kèm theo các triệu chứng loạn thần. Việc sử dụng thuốc chống trầm cảm trong điều trị rối loạn lưỡng cực cần được bác sĩ cân nhắc hết sức thận trọng; thông thường thuốc chống trầm cảm không bao giờ được dùng đơn độc mà phải phối hợp cùng thuốc ổn định khí sắc để phòng tránh nguy cơ đảo pha sang hưng cảm hoặc kích hoạt chu kỳ dao động nhanh. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc, thay đổi liều lượng hay ngưng dùng thuốc đột ngột vì có thể dẫn đến cơn tái phát bùng phát dữ dội.

Song hành cùng hóa dược trị liệu, các liệu pháp tâm lý đóng vai trò thiết yếu giúp củng cố hiệu quả điều trị bền vững. Liệu pháp nhận thức hành vi hỗ trợ người bệnh nhận diện và điều chỉnh các kiểu suy nghĩ tiêu cực, đồng thời xây dựng các chiến lược ứng phó lành mạnh với căng thẳng. Liệu pháp nhịp điệu xã hội và tương tác cá nhân tập trung vào việc ổn định các thói quen sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt là duy trì chu kỳ thức – ngủ đều đặn, một yếu tố then chốt giúp kiểm soát khí sắc. Ngoài ra, chương trình giáo dục tâm lý dành cho người bệnh và gia đình giúp mọi người hiểu đúng về bản chất bệnh, học cách phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo tái phát và tạo dựng môi trường nâng đỡ tinh thần tích cực.

Trong những trường hợp bệnh nhân không đáp ứng với điều trị bằng thuốc, phụ nữ mang thai có triệu chứng tâm thần nặng, hoặc khi xuất hiện nguy cơ tự sát cấp bách, liệu pháp sốc điện có thể được bác sĩ chỉ định thực hiện tại bệnh viện chuyên khoa. Đây là phương pháp can thiệp y khoa an toàn, có kiểm soát gây mê, mang lại hiệu quả giải tỏa triệu chứng nhanh chóng cho những ca bệnh phức tạp. Trong suốt quá trình điều trị, việc tái khám định kỳ để theo dõi đáp ứng lâm sàng và kiểm tra các chỉ số sinh hóa máu là bắt buộc để đảm bảo an toàn tối đa cho người bệnh.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ

Do rối loạn cảm xúc lưỡng cực bắt nguồn từ các yếu tố di truyền và sinh học thần kinh phức tạp, hiện chưa có biện pháp phòng ngừa tiên phát để ngăn chặn hoàn toàn sự xuất hiện ban đầu của bệnh lý này. Tuy nhiên, các biện pháp phòng ngừa thứ phát nhằm hạn chế tối đa tần suất tái phát đợt cấp, làm giảm mức độ nghiêm trọng của các cơn dao động khí sắc và phòng tránh biến chứng hoàn toàn có thể thực hiện được thông qua sự kết hợp giữa y tế và lối sống.

Biện pháp phòng ngừa tái phát quan trọng nhất là tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị duy trì theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, ngay cả khi người bệnh cảm thấy bản thân đã hoàn toàn khỏe mạnh. Việc tự ý dừng thuốc khi thấy tâm trạng ổn định là nguyên nhân hàng đầu khiến các đợt hưng cảm hoặc trầm cảm quay trở lại với mức độ nghiêm trọng hơn.

Bên cạnh đó, việc thiết lập và bảo vệ nhịp sinh học ngày đêm đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ não bộ. Rối loạn giấc ngủ là ngòi nổ phổ biến nhất kích hoạt đợt hưng cảm cấp; do đó, người bệnh cần duy trì thói quen đi ngủ và thức dậy vào một khung giờ cố định mỗi ngày, ngủ đủ giấc trong không gian yên tĩnh và tối. Hạn chế tiếp xúc với ánh sáng xanh từ các thiết bị điện tử trước khi ngủ và không sử dụng các chất kích thích như cà phê, trà đậm hoặc nước tăng lực vào buổi chiều tối.

Người bệnh cần kiên quyết tránh xa rượu bia, thuốc lá và các chất gây nghiện bất hợp pháp, bởi những chất này trực tiếp làm suy yếu hệ thần kinh và làm giảm hiệu quả của các nhóm thuốc điều trị. Việc áp dụng các phương pháp quản lý căng thẳng như luyện tập thể dục thể thao điều độ, thiền định, yoga hoặc các hoạt động thư giãn tinh thần giúp tăng cường khả năng thích ứng của não bộ trước áp lực cuộc sống.

Cuối cùng, người bệnh và người thân nên cùng nhau xây dựng nhật ký theo dõi khí sắc hàng ngày nhằm nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo báo trước cơn tái phát. Những thay đổi nhỏ như giảm nhu cầu ngủ hai đêm liên tiếp, nói nhiều hơn bình thường, chi tiêu bốc đồng hay bắt đầu thu mình khỏi các hoạt động xã hội đều là tín hiệu cảnh báo cần trao đổi ngay với bác sĩ để có biện pháp can thiệp ngăn chặn kịp thời.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh và gia đình cần theo dõi sát sao các biểu hiện tâm lý để kịp thời tìm kiếm sự hỗ trợ y tế chuyên khoa, phân biệt rõ giữa trường hợp cần đi khám định kỳ và tình huống phải cấp cứu khẩn cấp.

Cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc liên hệ dịch vụ cấp cứu khẩn cấp khi xuất hiện các dấu hiệu đe dọa trực tiếp đến tính mạng và an toàn:

• Thứ nhất, người bệnh có ý nghĩ, lời nói chuẩn bị, kế hoạch cụ thể hoặc đã thực hiện hành vi tự làm hại bản thân, toan tự sát.
• Thứ hai, người bệnh bước vào giai đoạn hưng cảm dữ dội kèm theo kích động nặng, la hét, đập phá, có xu hướng bạo lực hoặc có hành vi liều lĩnh đe dọa an toàn của chính mình và những người xung quanh.
• Thứ ba, xuất hiện các triệu chứng loạn thần rầm rộ như nghe thấy ảo thanh sai khiến, hoang tưởng bị hại hoặc hoang tưởng tự cao cực đoan khiến người bệnh mất hoàn toàn khả năng kiểm soát thực tế.
• Thứ tư, tình trạng mất ngủ hoàn toàn kéo dài nhiều ngày kèm theo kiệt sức thể chất hoặc từ chối ăn uống hoàn toàn.

Đối với các trường hợp không khẩn cấp, người bệnh nên chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa tâm thần khi nhận thấy các dấu hiệu khởi phát hoặc tái phát đợt bệnh: tâm trạng buồn bã, chán nản kéo dài trên hai tuần ảnh hưởng đến công việc; hoặc có trạng thái hưng phấn, giảm nhu cầu ngủ bất thường kéo dài trên bốn ngày; hoặc khi gặp phải các tác dụng không mong muốn của thuốc điều trị cần được bác sĩ đánh giá và điều chỉnh phác đồ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất giáo dục và phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thể thay thế cho quá trình thăm khám lâm sàng, chẩn đoán xác định hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa tâm thần. Mỗi bệnh nhân rối loạn cảm xúc lưỡng cực có biểu hiện lâm sàng, phân loại phân nhóm và đáp ứng điều trị hoàn toàn khác nhau, do đó kế hoạch can thiệp y tế bắt buộc phải được cá nhân hóa cho từng trường hợp cụ thể.

Người đọc tuyệt đối không được tự ý chẩn đoán bệnh cho bản thân hoặc người khác dựa trên các triệu chứng mô tả, không tự mua các loại thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm hay thuốc hướng thần để sử dụng. Việc tự ý tăng liều, giảm liều hoặc ngưng thuốc đột ngột mà không có sự đồng ý của bác sĩ điều trị có thể dẫn tới hiện tượng bùng phát triệu chứng dữ dội, chuyển pha khí sắc nguy hiểm hoặc xuất hiện hội chứng cai thuốc. Ngoài ra, người bệnh cần hết sức thận trọng và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thảo dược, thực phẩm chức năng hoặc thuốc không kê đơn nào, nhằm phòng ngừa các tương tác thuốc bất lợi gây tổn hại đến hệ thần kinh trung ương.

Kết luận

Rối loạn cảm xúc lưỡng cực là một bệnh lý sức khỏe tâm thần phức tạp và mạn tính, đặc trưng bởi những đợt dao động khí sắc đối nghịch giữa hưng cảm và trầm cảm. Mặc dù bệnh kéo dài suốt đời và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với chức năng xã hội, người bệnh hoàn toàn có thể làm chủ cuộc sống nếu được chẩn đoán sớm và can thiệp y tế đúng hướng.

Chìa khóa để quản lý bệnh thành công nằm ở sự kiên trì tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa, kết hợp đồng bộ giữa thuốc ổn định khí sắc, liệu pháp tâm lý và một lối sống lành mạnh, điều độ. Sự đồng cảm, thấu hiểu và hỗ trợ vững chắc từ gia đình và cộng đồng chính là điểm tựa then chốt giúp người bệnh vượt qua rào cản mặc cảm, chủ động kiểm soát khí sắc và duy trì chất lượng cuộc sống ổn định, lâu dài.