Rò luân nhĩ vệ sinh như thế nào và các cách điều trị y tế

Vệ sinh rò luân nhĩ là gì?

Rò luân nhĩ, hay còn gọi là xoang trước tai, là một đường rò bẩm sinh xuất hiện từ lúc trẻ mới sinh ra. Vị trí thường gặp nhất của lỗ rò là phía trước sụn vành tai, tại điểm tiếp giáp giữa tai và vùng má. Cấu trúc bên trong của đường rò là một ống nhỏ lót bởi biểu mô lát tầng có khả năng tiết bã nhờn và mồ hôi. Đường đi của ống này có thể nông hoặc sâu, phân nhánh phức tạp và thậm chí bám dính vào màng sụn tai. Đa số các trường hợp rò luân nhĩ chỉ xuất hiện ở một bên tai, nhưng cũng có những trường hợp dị tật xuất hiện ở cả hai tai do yếu tố di truyền. Khi đường rò thông thoáng và không bị tắc nghẽn, chất nhờn có thể tự đào thải ra ngoài mà không gây cảm giác khó chịu. Ngược lại, nếu miệng rò bị bít tắc, bã nhờn ứ đọng sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn kỵ khí và tụ cầu phát triển gây viêm nhiễm.

Hướng dẫn vệ sinh lỗ rò luân nhĩ hằng ngày tại nhà

Nguyên tắc quan trọng nhất khi chăm sóc rò luân nhĩ là giữ cho bề mặt da xung quanh luôn khô ráo và sạch sẽ. Khi rửa mặt hoặc tắm gội, người chăm sóc chỉ nên dùng khăn bông mềm thấm nước ấm hoặc dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% để lau nhẹ nhàng xung quanh miệng lỗ rò. Sau khi vệ sinh, cần dùng tăm bông sạch hoặc góc khăn khô chấm nhẹ để vùng da này khô ráo hoàn toàn, tránh tình trạng ẩm ướt kéo dài tạo điều kiện cho vi nấm và vi khuẩn phát triển.

Trong quá trình chăm sóc thường ngày, tuyệt đối không được dùng tay hoặc các dụng cụ sắc nhọn như que tăm, kẹp bấm hay kim để chọc ngoáy vào bên trong lòng ống rò. Mọi hành động cố gắng nặn ép chất nhầy màu trắng đục có mùi hôi đều có thể làm rách lớp biểu mô niêm mạc mỏng manh, đẩy vi khuẩn từ ngoài vào sâu bên trong và kích thích phản ứng viêm cấp tính. Nếu lỗ rò tiết dịch sinh lý bình thường không kèm sưng đỏ, chỉ cần lau sạch phần dịch đã chảy hẳn ra bề mặt ngoài da là đủ.

Dấu hiệu nhận biết rò luân nhĩ bị nhiễm trùng

Đường rò luân nhĩ bình thường sẽ không gây đau, không đỏ và không sưng phù. Khi vi khuẩn xâm nhập và bùng phát phản ứng viêm, vùng da trước vành tai sẽ bắt đầu xuất hiện những biểu hiện bất thường rõ rệt. Dấu hiệu ban đầu thường là cảm giác ngứa ngáy, cộm vướng quanh miệng rò, sau đó nhanh chóng chuyển sang sưng tấy, ửng đỏ và đau tức khi chạm vào.

Ở mức độ nặng hơn, miệng lỗ rò có thể rỉ dịch mủ đặc màu vàng hoặc xanh kèm theo mùi hôi thối khó chịu do sự hoại tử của tế bào bã nhờn và bạch cầu. Khu vực sưng nề có thể lan rộng ra má hoặc sau tai, tạo thành một khối áp xe căng mọng dưới da, sờ vào thấy nóng và lùng nhùng chất lỏng. Người bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, thường có phản ứng quấy khóc, chán ăn, sờ tay lên tai liên tục và kèm theo triệu chứng sốt vừa đến sốt cao. Khi những triệu chứng nhiễm trùng này xuất hiện, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế chuyên khoa tai mũi họng ngay để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Điều trị nội khoa khi rò luân nhĩ bị viêm cấp tính

Khi rò luân nhĩ bước vào giai đoạn viêm nhiễm cấp hoặc hình thành ổ áp xe, người bệnh bắt buộc phải được bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Ở giai đoạn viêm tấy nhẹ chưa tụ mủ, bác sĩ thường chỉ định điều trị nội khoa bằng thuốc kháng sinh toàn thân nhằm kiểm soát vi khuẩn, phối hợp cùng thuốc chống viêm và giảm đau để hạ bớt triệu chứng phù nề, khó chịu cho người bệnh.

Nếu tình trạng viêm đã tiến triển thành ổ áp xe chứa nhiều dịch mủ, việc dùng thuốc uống đơn thuần sẽ không mang lại hiệu quả tối ưu. Lúc này, bác sĩ tai mũi họng sẽ cần thực hiện thủ thuật trích rạch dẫn lưu mủ hoặc dùng kim chọc hút dịch để giải tỏa áp lực, đồng thời kết hợp thay băng vô khuẩn hằng ngày nhằm làm sạch hoàn toàn ổ viêm. Bệnh nhân tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh ngoài hiệu thuốc hoặc tự đắp các loại lá cây, cao dán dân gian lên miệng rò vì những hành động này rất dễ dẫn đến nhiễm trùng huyết và hoại tử sụn vành tai.

Phẫu thuật cắt bỏ đường rò luân nhĩ triệt để

Phẫu thuật bóc tách và cắt bỏ toàn bộ đường rò luân nhĩ là phương pháp điều trị triệt căn duy nhất hiện nay để ngăn ngừa bệnh tái phát. Biện pháp này thường không áp dụng cho các lỗ rò hoàn toàn yên lặng chưa từng bị nhiễm trùng, mà được chỉ định ưu tiên cho những bệnh nhân đã từng bị viêm tái đi tái lại nhiều lần hoặc từng phải trích rạch dẫn lưu áp xe.

Thời điểm thực hiện phẫu thuật lý tưởng nhất là khi tình trạng viêm nhiễm đã hoàn toàn ổn định và mô mềm xung quanh đã hồi phục bình thường, thường là khoảng vài tuần sau khi đợt viêm cấp được khống chế. Bác sĩ phẫu thuật sẽ tiêm chất chỉ thị màu như xanh methylen vào lỗ rò để định vị toàn bộ các nhánh ngóc ngách, sau đó tiến hành bóc tách trọn vẹn nang rò cùng các dải biểu mô liên quan mà không làm tổn thương sụn tai hay nhánh của dây thần kinh mặt. Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần tuân thủ hướng dẫn chăm sóc vết mổ, giữ khô vết thương và tái khám cắt chỉ đúng hẹn để đảm bảo thẩm mỹ và hồi phục tốt.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Người bệnh không được tự ý dùng que nhọn chọc ngoáy, nặn mủ, bôi thuốc mỡ không rõ nguồn gốc hay đắp lá thuốc dân gian lên lỗ rò luân nhĩ. Nếu phát hiện vùng tai có dấu hiệu sưng đỏ, đau nhức, rỉ mủ hoặc sốt, cần đến ngay bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa uy tín để được xử trí y tế an toàn.

Tóm tắt

Rò luân nhĩ là dị tật bẩm sinh lành tính nhưng đòi hỏi sự chăm sóc cẩn thận và vệ sinh đúng cách để phòng tránh viêm nhiễm tái phát. Việc giữ vệ sinh bề mặt sạch sẽ, tránh nặn ép và chủ động thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ đôi tai khỏe mạnh và lựa chọn thời điểm can thiệp ngoại khoa triệt để, an toàn.