Răng khôn có mấy cái và khi nào nên nhổ bỏ?

Răng khôn là gì?

Răng khôn là răng cối lớn thứ ba trong cung hàm, thường bắt đầu nhú lên trong khoảng từ 17 đến 25 tuổi, giai đoạn con người đã bước vào độ tuổi trưởng thành. Do mọc muộn nhất trên cung hàm, chiếc răng này thường phải đối mặt với tình trạng thiếu khoảng trống nghiêm trọng, dẫn đến nhiều biến thể phức tạp về hướng mọc.

Về mặt giải phẫu học, răng khôn không đóng vai trò thiết yếu đối với chức năng nghiền nát thức ăn cũng như tính thẩm mỹ tổng thể của nụ cười. Ngược lại, vì nằm khuất sâu bên trong khoang miệng, chiếc răng này lại là vị trí dễ bị tích tụ cặn bẩn, tạo điều kiện cho vi khuẩn răng miệng phát triển. Việc kiểm tra định kỳ bằng mắt thường kết hợp phim chụp X-quang nha khoa là phương pháp chuẩn xác duy nhất giúp xác định chính xác số lượng và cấu trúc chân răng khôn ở mỗi cá nhân.

Mỗi người thông thường có bao nhiêu chiếc răng khôn

Răng khôn là tên gọi dân dã của răng số 8, tức chiếc răng cối lớn thứ ba mọc ở vị trí cuối cùng của mỗi góc hàm. Ở người trưởng thành, số lượng răng khôn thông thường tối đa là 4 chiếc, chia đều cho hàm trên và hàm dưới ở cả bên trái và bên phải.

Tuy nhiên, số lượng này không cố định ở tất cả mọi người. Do sự tiến hóa của cấu trúc xương hàm người hiện đại ngày càng thu nhỏ lại, một số cá nhân chỉ có 1, 2 hoặc 3 mầm răng khôn, thậm chí có người không có bất kỳ mầm răng khôn nào suốt cuộc đời. Việc một người không thấy răng khôn xuất hiện trên cung hàm có thể do thiếu mầm răng bẩm sinh, hoặc răng đã hình thành nhưng bị kẹt hoàn toàn bên dưới nướu và xương hàm mà chỉ có thể phát hiện qua phim chụp X-quang toàn cảnh.

Những biến chứng phổ biến khi răng khôn mọc bất thường

Do mọc vào độ tuổi cung hàm đã ngừng phát triển và các răng vĩnh viễn khác đã chiếm hết vị trí, răng khôn thường không có đủ chỗ để trồi lên một cách ngay ngắn. Tình trạng này dẫn đến việc răng khôn mọc nghiêng, mọc lệch 90 độ, đâm ngang vào thân hoặc chân răng số 7 bên cạnh, hoặc mọc ngầm kẹt trong xương hàm.

Khi răng chỉ nhú lên một phần, phần vạt nướu trùm lên thân răng sẽ tạo thành một chiếc túi giữ lại thức ăn vụn và vi khuẩn. Vị trí này rất khó vệ sinh sạch sẽ bằng bàn chải thông thường, dễ dẫn đến tình trạng viêm lợi trùm, sưng đau, chảy mủ, sốt và hạn chế cử động há miệng. Nguy hiểm hơn, áp lực từ răng khôn mọc xiên có thể làm tiêu ngót chân răng số 7, gây sâu răng số 7 âm thầm và dẫn tới nguy cơ mất luôn cả chiếc răng nhai quan trọng này. Ngoài ra, một số trường hợp răng khôn mọc ngầm có thể hình thành nang thân răng, phá hủy dần cấu trúc xương hàm xung quanh.

Các trường hợp được chỉ định nhổ răng khôn

Không phải mọi trường hợp răng khôn đều bị bắt buộc nhổ bỏ, nhưng can thiệp nhổ là chỉ định y khoa phổ biến khi răng gây hại hoặc có nguy cơ cao đe dọa sức khỏe răng miệng. Bác sĩ nha khoa thường chỉ định nhổ răng khôn khi răng mọc lệch đâm sang răng lân cận, răng mọc ngầm gây đau nhức hoặc đã xuất hiện biến chứng viêm mô tế bào, áp xe quanh cuống răng.

Chỉ định nhổ cũng được đặt ra khi răng khôn mọc thẳng nhưng không có răng đối diện ở hàm đối xứng, khiến răng trồi dài xuống gây cộm cắn, nhồi nhét thức ăn vào kẽ răng kế bên hoặc làm trầy xước niêm mạc má khi nhai. Đối với những trường hợp cần chỉnh nha niềng răng, bác sĩ cũng có thể đề xuất nhổ răng khôn để tạo khoảng trống dịch chuyển răng hoặc ngăn ngừa tình trạng xô lệch toàn bộ hàm răng sau khi tháo niềng. Răng khôn bị sâu vỡ lớn hoặc viêm tủy ở vị trí quá sâu không thể trám hay chữa tủy hiệu quả cũng sẽ được chỉ định loại bỏ.

Trường hợp răng khôn có thể giữ lại an toàn

Nhiều người có tâm lý e ngại phẫu thuật và thắc mắc liệu có bắt buộc phải nhổ răng khôn hay không. Câu trả lời là nếu chiếc răng khôn mọc hoàn toàn thẳng hàng, đúng vị trí, trồi lên đầy đủ qua nướu và khớp cắn tốt với răng đối diện mà không gây cản trở chức năng ăn nhai, người bệnh hoàn toàn có thể giữ lại.

Điều kiện tiên quyết để giữ răng khôn là người sở hữu phải đảm bảo vệ sinh răng miệng thật tốt, có thể đưa bàn chải hoặc chỉ nha khoa vào tận góc trong cùng để làm sạch bề mặt răng mà không tích tụ mảng bám. Ngoài ra, răng khôn mọc ngầm sâu hoàn toàn trong xương nhưng không có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào, không có dấu hiệu viêm nhiễm, không gây tiêu xương răng bên cạnh và không xuất hiện nang bệnh lý qua kiểm tra định kỳ cũng có thể được lựa chọn theo dõi sát sao thay vì can thiệp phẫu thuật ngay.

Chăm sóc đúng cách sau khi thực hiện nhổ răng khôn

Quá trình phục hồi sau khi nhổ răng khôn phụ thuộc lớn vào việc tuân thủ các hướng dẫn chăm sóc vết thương. Ngay sau khi kết thúc thủ thuật, người bệnh cần cắn chặt miếng gạc vô khuẩn trong khoảng 45 đến 60 phút để hỗ trợ hình thành cục máu đông, giúp cầm máu tự nhiên tại ổ răng. Trong ngày đầu tiên, người bệnh có thể chườm lạnh bên ngoài má để giảm cảm giác sưng phù, sau đó chuyển sang chườm ấm từ ngày thứ hai nhằm tăng cường tuần hoàn và hỗ trợ tiêu sưng.

Về chế độ dinh dưỡng, nên ưu tiên các món mềm, nguội, dễ nuốt như súp, cháo xay hoặc sữa dinh dưỡng, tránh nhai trực tiếp vào bên hàm vừa phẫu thuật. Tuyệt đối không súc miệng quá mạnh, không khạc nhổ liên tục, không dùng ống hút để hút nước và không dùng tăm hay ngón tay chọc vào ổ răng vì những hành động này dễ làm bong cục máu đông, dẫn đến biến chứng viêm ổ răng khô rất đau đớn. Vệ sinh các răng khác nhẹ nhàng và tái khám cắt chỉ hoặc kiểm tra lại theo đúng lịch hẹn của bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Mọi quyết định can thiệp nhổ răng khôn cần được thực hiện tại các cơ sở y tế hoặc phòng khám nha khoa có đầy đủ trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh và điều kiện vô trùng đạt chuẩn. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc giảm đau hoặc kháng sinh liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như chảy máu kéo dài không cầm, sốt cao, sưng to vùng mặt lan xuống cổ hoặc khó thở, cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Răng khôn là răng mọc sau cùng và có thể đem lại nhiều biến chứng nếu không đủ khoảng trống trên cung hàm. Việc xác định số lượng và quyết định nhổ hay giữ răng khôn cần dựa trên phim chụp X-quang và đánh giá trực tiếp của bác sĩ nha khoa. Người bệnh nên duy trì thói quen thăm khám răng miệng định kỳ để phát hiện sớm các bất thường, tránh để biến chứng viêm nhiễm kéo dài gây ảnh hưởng xấu tới sức khỏe toàn thân.