Răng khểnh là gì và có nên nhổ răng khểnh không?

Răng khểnh là gì?

Về mặt giải phẫu răng hàm mặt, răng khểnh là tên gọi dân gian của chiếc răng nanh số ba ở hàm trên bị mọc chệch hướng, nhô ra phía trước hoặc chếch lên trên so với mặt phẳng cung răng bình thường. Răng nanh có cấu tạo thân răng dày hình ngọn giáo, chân răng dài và vững chắc nhất trên cung hàm, đóng vai trò then chốt trong việc hướng dẫn vận động tiếp xúc răng và nâng đỡ cơ mặt tại vùng khóe miệng.

Tình trạng răng khểnh xuất hiện chủ yếu trong giai đoạn từ chín đến mười hai tuổi khi trẻ thay răng vĩnh viễn. Thay vì xếp đều tăm tắp, sự bất tương xứng giữa kích thước răng và chiều dài vòm xương hàm khiến răng nanh mọc chen chúc, tạo nên hình thái răng khểnh ở một hoặc cả hai bên hàm trên.

Nguyên nhân hình thành răng khểnh trên cung hàm

Răng khểnh hình thành chủ yếu do yếu tố di truyền về kích thước cung xương hàm và răng, khiến cung hàm nhỏ hẹp không đủ chỗ chứa cho tất cả các mầm răng vĩnh viễn. Trong trình tự mọc răng, răng nanh số ba thường thay khá muộn sau răng cửa và răng tiền hàm, dẫn đến tình trạng các răng khác đã chiếm hết diện tích trên cung hàm. Khi mọc lên, mầm răng nanh bị chèn ép và buộc phải nhú ra ngoài cung răng hoặc mọc chếch lên phía trên lợi.

Bên cạnh đó, các thói quen xấu thời thơ ấu như mút ngón tay, đẩy lưỡi, chống cằm hoặc mất răng sữa quá sớm cũng làm xáo trộn hướng di chuyển của mầm răng vĩnh viễn. Khi răng sữa rụng sớm mà không có khí cụ giữ khoảng, các răng lân cận sẽ đổ nghiêng vào khoảng trống, chặn đứng lối mọc tự nhiên của răng nanh và tạo thành răng khểnh lệch lạc.

Những ảnh hưởng của răng khểnh đối với sức khỏe răng miệng

Mặc dù nhiều người xem chiếc răng khểnh nhẹ là nét duyên dáng trên khuôn mặt, nhưng về mặt y khoa, răng mọc lệch ra ngoài cung hàm tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe răng miệng. Vị trí tiếp giáp giữa răng khểnh và hai răng bên cạnh tạo thành các khe kẽ bất thường, rất dễ mắc kẹt mảng bám thức ăn và gây khó khăn lớn cho việc chải răng hàng ngày. Tình trạng này kéo dài dẫn đến viêm nướu, viêm nha chu, hôi miệng và sâu răng tiến triển ở cả cụm răng lân cận.

Ngoài vấn đề vệ sinh, răng khểnh nhô cao còn làm xáo trộn khớp cắn chuẩn sinh lý, làm giảm hiệu quả nghiền nát thức ăn của toàn bộ hàm răng. Lực cắn phân bổ không đều có thể gây mòn men răng bất thường và tăng nguy cơ chấn thương môi, má khi va đập do răng nằm nhô hẳn ra ngoài cung bảo vệ.

Trường hợp nào được chỉ định nhổ răng khểnh

Trong nguyên tắc điều trị nha khoa bảo tồn, bác sĩ luôn nỗ lực giữ lại răng nanh vì đây là chiếc răng có chân dài nhất, bám chắc nhất và giữ vai trò định hướng chuyển động tiếp xúc của hàm dưới khi nhai. Tuy nhiên, chỉ định nhổ răng khểnh vẫn có thể được đưa ra trong một số tình huống đặc biệt. Điển hình là khi răng khểnh bị sâu nặng phá hủy toàn bộ thân răng, viêm tủy hoại tử không thể phục hồi hoặc mô nha chu xung quanh bị tiêu xương nghiêm trọng làm răng lung lay.

Trường hợp răng khểnh mọc lệch ngầm hoàn toàn trong xương hàm, đâm thẳng vào chân răng cửa bên gây tiêu chân răng lân cận hoặc gây nang xương hàm cũng cần phải can thiệp phẫu thuật nhổ bỏ. Ngược lại, nếu răng khểnh còn nguyên vẹn mô cứng và nâng đỡ tốt, giải pháp nhổ bỏ răng nanh chỉ vì mục đích thẩm mỹ đơn thuần là không được khuyến khích.

Giải pháp niềng răng bảo tồn thay thế cho nhổ răng khểnh

Hiện nay, niềng răng chỉnh nha là giải pháp y khoa tối ưu và an toàn nhất để khắc phục tình trạng răng khểnh lệch lạc mà vẫn bảo tồn trọn vẹn mô răng thật. Bác sĩ nha khoa sẽ sử dụng hệ thống mắc cài kim loại, mắc cài sứ hoặc khay niềng trong suốt để tạo lực dịch chuyển răng khểnh dần dần về đúng vị trí chuẩn trên cung hàm, đồng thời tái lập khớp cắn lồng múi hoàn hảo giữa hai hàm.

Trong trường hợp cung hàm quá hẹp và thiếu khoảng trống để dàn đều răng, nha sĩ có thể cân nhắc chỉ định nhổ các răng tiền hàm số bốn thay vì nhổ răng nanh khểnh. Khoảng trống tạo ra từ việc nhổ răng số bốn sẽ giúp kéo răng nanh xuống thẳng hàng mà không làm suy giảm chức năng dẫn hướng khớp cắn quan trọng. Phương pháp này đòi hỏi sự kiên trì từ một đến hai năm nhưng mang lại kết quả ổn định và khỏe mạnh suốt đời.

Cách chăm sóc và vệ sinh răng khểnh hàng ngày

Đối với những người có răng khểnh chưa thể hoặc không có nhu cầu can thiệp chỉnh nha, việc duy trì quy trình chăm sóc răng miệng đặc biệt là điều kiện bắt buộc để phòng ngừa biến chứng. Bạn cần sử dụng bàn chải lông mảnh chải kỹ các góc khuất quanh chân răng khểnh, đồng thời kết hợp chỉ nha khoa và bàn chải kẽ chuyên dụng mỗi ngày để lấy sạch mảng bám ở khe kẽ hẹp.

Máy tăm nước cũng là một công cụ hỗ trợ đắc lực giúp tia nước len lỏi làm sạch vùng nướu dưới chân răng khểnh mà đầu bàn chải thông thường không chạm tới được. Định kỳ sáu tháng một lần, người có răng khểnh cần đến phòng khám nha khoa để được bác sĩ kiểm tra khớp cắn, làm sạch vôi răng và bôi vecni fluor tăng cường khoáng hóa men răng, ngăn ngừa sâu răng kẽ hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Mọi can thiệp nhổ bỏ hay nắn chỉnh răng khểnh đều bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt sau khi thăm khám trực tiếp và chụp phim x quang xương hàm. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo nắn bẻ răng tại nhà bằng tay hoặc dây chun vì có thể gây lung lay, viêm tủy, chết tủy răng hoặc nhiễm trùng ổ xương hàm rất nguy hiểm.

Tóm tắt

Răng khểnh có thể tạo nét duyên dáng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bệnh lý răng miệng nếu mọc lệch lạc nghiêm trọng. Việc giữ lại hay nhổ bỏ răng khểnh cần được bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt đánh giá kỹ lưỡng trên phim chụp x quang. Bảo tồn răng thật và nắn chỉnh về đúng vị trí cung hàm luôn là ưu tiên hàng đầu trong nha khoa hiện đại.