Rách sụn chêm ở khớp gối: Nguyên nhân, biểu hiện và cách xử trí

Rách sụn chêm là gì?

Sụn chêm là hai tấm sụn sợi dẻo dai hình chữ C, nằm lót giữa đầu dưới xương đùi và đầu trên xương chày ở mỗi bên khớp gối, bao gồm sụn chêm trong và sụn chêm ngoài. Chúng đóng vai trò cốt lõi như một hệ thống giảm xóc sinh học tự nhiên, hỗ trợ phân tán đều trọng lực cơ thể lên bề mặt khớp, hấp thu các chấn động mạnh khi di chuyển, đồng thời bôi trơn và tăng cường độ vững chắc cho toàn bộ ổ khớp gối.

Hiện tượng rách sụn chêm xảy ra khi cấu trúc sụn này bị nứt vỡ, rách một phần hoặc đứt gãy hoàn toàn. Khả năng tự lành của tổn thương phụ thuộc rất lớn vào vị trí giải phẫu của đường rách. Vùng rìa ngoài của sụn chêm có nguồn cung cấp máu phong phú nên có tiềm năng tự phục hồi tốt hơn, trong khi vùng trung tâm lại nghèo mạch máu nuôi dưỡng khiến các vết rách tại đây rất khó tự liền nếu không có biện pháp can thiệp chuyên khoa.

Nguyên nhân dẫn đến rách sụn chêm khớp gối

Tổn thương sụn chêm thường bắt nguồn từ hai nhóm nguyên nhân chính gồm chấn thương cơ học cấp tính và thoái hóa mạn tính. Trong nhóm chấn thương cấp tính, tình trạng rách sụn chêm rất phổ biến ở những người chơi thể thao đòi hỏi xoay chuyển hướng cơ thể đột ngột, dừng lại bất ngờ hoặc va chạm trực tiếp như bóng đá, bóng rổ, cầu lông và võ thuật. Khi đầu gối gập sâu và cẳng chân bị vặn xoắn trong lúc bàn chân vẫn cố định trên mặt đất, lực tác động vượt mức đàn hồi sẽ làm xé rách các sợi mô sụn.

Ở nhóm thứ hai, tổn thương diễn ra âm thầm do quá trình thoái hóa theo thời gian tuổi tác. Càng lớn tuổi, mô sụn chêm càng mất nước, giảm tính dẻo dai và trở nên giòn hơn. Khi đó, một động tác sinh hoạt thông thường hằng ngày như ngồi xổm nhặt đồ, đứng lên đột ngột hoặc bước hụt bậc cầu thang cũng có thể tạo áp lực đủ lớn để làm rách sụn chêm mà không cần một chấn thương thể thao nghiêm trọng nào xảy ra trước đó.

Các triệu chứng nhận biết khi sụn chêm bị rách

Khi xảy ra chấn thương, người bệnh thường cảm nhận hoặc nghe thấy một tiếng lạo xạo hay tiếng kêu tách nhỏ ở vùng đầu gối. Cơn đau nhức có thể xuất hiện ngay tức thì hoặc tăng dần sau vài giờ, tập trung tại khe khớp bên trong hoặc bên ngoài tương ứng với vị trí sụn chêm bị rách. Trong vòng một đến hai ngày tiếp theo, khớp gối bắt đầu sưng nề, tràn dịch và gây cảm giác căng cứng, khó co duỗi chân.

Một biểu hiện rất đặc trưng của rách sụn chêm là hiện tượng kẹt khớp hoặc khóa khớp gối. Người bệnh đột ngột không thể duỗi thẳng hoàn toàn chân do mảnh sụn rách di lệch chèn ép vào giữa bề mặt khớp. Bên cạnh đó, cảm giác khớp gối lỏng lẻo, thiếu vững chãi, chân bị sụm xuống khi dồn trọng lượng cơ thể hoặc đau nhói mỗi khi xoay vặn đầu gối cũng là những dấu hiệu thường gặp cảnh báo cấu trúc sụn đã bị tổn thương.

Phương pháp chẩn đoán rách sụn chêm tại cơ sở y tế

Để xác định chính xác tổn thương, bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp hoặc chấn thương chỉnh hình sẽ thực hiện thăm khám lâm sàng tỉ mỉ. Các nghiệm pháp đánh giá như nghiệm pháp McMurray hoặc kiểm tra điểm đau dọc khe khớp giúp bác sĩ ghi nhận phản ứng đau và các âm thanh bất thường phát ra từ khớp gối khi xoay trở cẳng chân ở nhiều góc độ khác nhau.

Bên cạnh thăm khám thực thể, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Chụp cộng hưởng từ MRI khớp gối được xem là tiêu chuẩn vàng không xâm lấn, cung cấp hình ảnh rõ nét về vị trí rách, hình dạng đường rách, mức độ di lệch của mảnh sụn cũng như các tổn thương phối hợp như đứt dây chằng chéo trước. Ngoài ra, chụp X-quang khớp gối thường được thực hiện nhằm loại trừ các tổn thương xương kèm theo hoặc đánh giá mức độ thoái hóa khớp nền tảng.

Hướng xử trí và phục hồi chức năng sau chấn thương

Kế hoạch xử trí rách sụn chêm được cá thể hóa dựa trên mức độ nghiêm trọng của vết rách, độ tuổi và nhu cầu vận động của người bệnh. Với những vết rách nhỏ nằm ở vùng rìa có mạch máu nuôi dưỡng tốt và ít cản trở cử động, bác sĩ thường ưu tiên điều trị bảo tồn. Phác đồ này bao gồm nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng chun ép, nâng cao chân và dùng thuốc giảm đau kháng viêm theo đơn y khoa, kết hợp các bài tập vật lý trị liệu để tăng cường sức cơ đùi nâng đỡ khớp gối.

Đối với các trường hợp rách lớn, rách dạng quai xô gây kẹt khớp tái diễn hoặc các tổn thương không đáp ứng sau thời gian điều trị nội khoa, can thiệp phẫu thuật nội soi khớp gối sẽ được xem xét. Tùy thuộc vào hình thái vết rách, phẫu thuật viên có thể tiến hành khâu phục hồi sụn chêm nhằm giữ lại tối đa mô đệm nguyên vẹn, hoặc cắt lọc phần sụn rách không thể bảo tồn để giải phóng biên độ vận động và phòng ngừa tổn thương diện sụn khớp.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết cung cấp kiến thức tham khảo giáo dục sức khỏe tổng quát và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh khớp, không đắp các loại lá thuốc dân gian chưa được kiểm chứng lên đầu gối đang sưng viêm và không tự mua thuốc giảm đau uống kéo dài. Khi khớp gối đau nhức dữ dội, sưng nề lan rộng hoặc bị khóa cứng không thể co duỗi, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được thăm khám chính xác.

Tóm tắt

Rách sụn chêm là tổn thương khớp gối thường gặp nhưng có thể kiểm soát và phục hồi hiệu quả nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Việc chủ động thăm khám y tế, tuân thủ phác đồ chuyên khoa và kiên trì rèn luyện phục hồi chức năng là yếu tố quan trọng giúp lấy lại tầm vận động linh hoạt và bảo vệ sức khỏe xương khớp lâu dài.