Rách giác mạc: Dấu hiệu, cách sơ cứu khẩn cấp và bảo vệ thị lực

Rách giác mạc là gì?

Giác mạc là lớp mô trong suốt hình vòm nằm ở ngoài cùng phía trước mắt, có nhiệm vụ bảo vệ các cấu trúc bên trong nhãn cầu và đóng vai trò như một thấu kính hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Rách giác mạc là tổn thương cơ học làm mất đi tính toàn vẹn của lớp mô này, có thể chỉ dừng lại ở vết rách bán phần hoặc đâm xuyên toàn bộ bề dày giác mạc khiến thủy dịch thoát ra ngoài.

Tình trạng này thường phát sinh trong quá trình lao động, sinh hoạt thường ngày, tai nạn giao thông hoặc va chạm khi chơi thể thao. Do giác mạc tập trung mật độ sợi thần kinh cảm giác rất dày đặc, bất kỳ tổn thương nào tại đây cũng gây kích thích mạnh, đau nhức và phản xạ co quắp mi mắt. Nếu không được cấp cứu nhãn khoa đúng cách, rách giác mạc có thể dẫn đến viêm nội nhãn, sẹo giác mạc vĩnh viễn hoặc mù lòa.

Nguyên nhân phổ biến dẫn đến chấn thương rách giác mạc

Rách giác mạc phần lớn bắt nguồn từ các tai nạn lao động hoặc sinh hoạt có sự xuất hiện của vật sắc nhọn hay mảnh vụn văng bắn với tốc độ cao. Trong môi trường công nghiệp và xây dựng, công nhân không đeo kính bảo hộ rất dễ bị phoi tiện kim loại, mạt đá mài, dăm gỗ hoặc vụn thủy tinh văng trúng mắt.

Bên cạnh đó, các chấn thương trong sinh hoạt gia đình cũng chiếm tỷ lệ đáng kể. Tai nạn có thể xảy ra khi trẻ em đùa nghịch với các vật sắc nhọn như kéo, dao, bút chì hoặc cành cây. Va chạm trực tiếp trong các môn thể thao đối kháng hoặc tai nạn giao thông cũng là những tình huống thường gặp gây rách vỡ nhãn cầu. Ngoài ra, việc móng tay hoặc móng vuốt thú cưng cào mạnh vào mắt cũng có thể tạo nên các vết rách mô giác mạc nghiêm trọng.

Dấu hiệu cảnh báo tổn thương rách giác mạc

Khi giác mạc bị rách, người bệnh thường cảm nhận cơn đau nhói dữ dội xuất hiện ngay lập tức tại mắt bị chấn thương, kèm theo cảm giác cộm xốn nghiêm trọng như có dị vật lớn kẹt bên trong. Đau đớn thường khiến mi mắt co quắp dữ dội, khiến người bệnh khó có thể tự mở mắt để quan sát.

Đi cùng với cơn đau là hiện tượng chảy nước mắt liên tục và chứng sợ ánh sáng, mắt trở nên cực kỳ nhạy cảm khi tiếp xúc với nguồn sáng. Thị lực của người bệnh thường suy giảm nhanh chóng, nhìn mờ hoặc chỉ thấy bóng mờ tùy thuộc vào kích thước và vị trí của vết rách. Trong các trường hợp tổn thương xuyên thủng, mắt có thể xuất hiện tình trạng rò rỉ dịch lỏng trong suốt từ nhãn cầu, biến dạng đồng tử hoặc xuất huyết tiền phòng.

Các bước sơ cứu ban đầu cần thực hiện khi bị rách giác mạc

Sơ cứu kịp thời và đúng cách là nguyên tắc sống còn nhằm bảo vệ nhãn cầu sau khi xảy ra chấn thương rách giác mạc. Việc đầu tiên cần làm là giữ bình tĩnh, tuyệt đối không được dùng tay dụi mắt hoặc cố gắng dùng ngón tay vạch rộng mi mắt để kiểm tra bên trong. Nếu có dị vật đang cắm sâu vào giác mạc, không được tự ý rút dị vật ra ngoài vì hành động này có thể làm tổn thương nặng thêm và gây thoát dịch nội nhãn.

Người sơ cứu nên sử dụng một tấm che mắt cứng chuyên dụng hoặc dùng đáy một chiếc cốc giấy sạch úp nhẹ lên hốc mắt, sau đó cố định bằng băng keo y tế quanh vùng xương gò má và trán. Biện pháp này giúp ngăn chặn mọi áp lực cơ học tác động lên mắt bị thương. Sau khi đã che chắn bảo vệ mắt cẩn thận, cần đưa nạn nhân đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt gần nhất để được thăm khám và xử trí cấp cứu.

Biện pháp phòng ngừa chấn thương giác mạc hiệu quả

Đa số các trường hợp rách giác mạc hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi người chủ động nâng cao ý thức bảo vệ đôi mắt trong sinh hoạt và lao động. Khi làm việc trong các môi trường tiềm ẩn rủi ro như xưởng cơ khí, công trường xây dựng, làm mộc hay xử lý hóa chất, việc đeo kính bảo hộ đạt tiêu chuẩn chống va đập là yêu cầu bắt buộc không thể xem nhẹ. Kính bảo hộ cần có tấm chắn bên hông để ngăn chặn mảnh văng bay chéo.

Trong môi trường gia đình, các vật dụng sắc nhọn như dao kéo, dụng cụ làm vườn và hóa chất tẩy rửa cần được cất giữ cẩn thận, ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Cha mẹ và người chăm sóc cần hướng dẫn trẻ không đùa nghịch với vật nhọn hoặc chơi các trò chơi ném đồ vật nguy hiểm. Khi tham gia giao thông hoặc các hoạt động thể thao ngoài trời có tốc độ cao, việc sử dụng mũ bảo hiểm có kính chắn gió hoặc kính thể thao chuyên dụng sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ dị vật tác động lên giác mạc.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không được rửa mắt bằng vòi nước áp lực mạnh, không nhỏ bất kỳ loại thuốc nhỏ mắt hay đắp các loại lá cây, thuốc nam tự chế lên mắt bị tổn thương rách giác mạc. Không cố gắng ép chặt băng gạc hoặc tạo áp lực đè lên nhãn cầu, vì áp lực bên ngoài có thể đẩy các tổ chức nội nhãn phòi ra qua vết rách. Mọi can thiệp điều trị, dùng thuốc kháng sinh hoặc chỉ định phẫu thuật khâu giác mạc bắt buộc phải do bác sĩ chuyên khoa mắt trực tiếp thăm khám và thực hiện tại cơ sở y tế đủ điều kiện.

Tóm tắt

Rách giác mạc là một tình trạng cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp, đòi hỏi sự xử trí chính xác và đưa đến viện kịp thời để bảo tồn thị lực. Hiểu rõ nguyên nhân, bình tĩnh che chắn bảo vệ mắt đúng cách và tuân thủ các quy tắc an toàn lao động là giải pháp thiết thực nhất giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng suy giảm thị lực vĩnh viễn cho đôi mắt.