Quy trình đặt sonde dạ dày và những đối tượng cần thực hiện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Quy trình đặt sonde dạ dày là một can thiệp điều dưỡng cơ bản nhưng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ dinh dưỡng và điều trị cho những người bệnh không thể tự ăn uống qua đường miệng. Việc nắm vững các bước kỹ thuật chuẩn xác cùng nguyên tắc chỉ định giúp bảo đảm ống thông nằm đúng vị trí và giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm.\n\nBên cạnh thao tác kỹ thuật của nhân viên y tế, hiểu rõ mục đích của thủ thuật và cách thức phối hợp chăm sóc hằng ngày sẽ giúp người nhà an tâm hơn, đồng thời bảo vệ an toàn cho đường tiêu hóa và hệ hô hấp của người bệnh trong suốt thời gian lưu ống thông.
Quy trình đặt sonde dạ dày là gì?
Đặt sonde dạ dày, hay còn gọi là đặt ống thông mũi dạ dày, là thủ thuật y khoa sử dụng một ống mềm chuyên dụng luồn từ lỗ mũi hoặc khoang miệng, đi qua hầu họng, dọc theo thực quản và tiến thẳng vào khoang dạ dày của người bệnh. Thủ thuật này nhằm thiết lập một đường dẫn trực tiếp từ bên ngoài vào hệ thống tiêu hóa trên khi chức năng nuốt tự nhiên bị gián đoạn hoặc cần can thiệp y tế tức thì.\n\nỐng thông dạ dày phục vụ hai mục đích chính là cung cấp chế độ dinh dưỡng, thuốc uống trực tiếp vào dạ dày hoặc hỗ trợ hút dẫn lưu dịch tiêu hóa, giải tỏa áp lực dạ dày trong các tình trạng bệnh lý cấp tính. Đây là một can thiệp thường quy tại các bệnh viện nhưng đòi hỏi kỹ năng thực hành chuẩn xác của điều dưỡng viên để tránh đưa nhầm ống vào đường thở.
Những trường hợp được chỉ định đặt ống thông dạ dày
Thủ thuật đặt ống thông dạ dày thường được chỉ định cho các nhóm đối tượng cụ thể nhằm đảm bảo mục tiêu dinh dưỡng hoặc can thiệp điều trị. Trường hợp phổ biến nhất là người bệnh hôn mê, chấn thương sọ não, đột quỵ não gây mất phản xạ nuốt hoặc tổn thương nghiêm trọng vùng hầu họng khiến việc ăn uống qua đường tự nhiên trở nên bất khả thi. Phương pháp này cũng áp dụng cho bệnh nhân suy dinh dưỡng nặng, ung thư thực quản, hoặc người sau phẫu thuật đường tiêu hóa cần được cung cấp năng lượng gián tiếp để hồi phục thể trạng.\n\nNgoài chức năng nuôi dưỡng, thủ thuật còn được chỉ định cho mục đích dẫn lưu dịch và hơi trong dạ dày nhằm giảm áp lực ổ bụng ở bệnh nhân tắc ruột, liệt ruột hoặc viêm tụy cấp. Trong các tình huống ngộ độc thực phẩm hay ngộ độc thuốc cấp tính trong khoảng thời gian vàng, bác sĩ cũng tiến hành đặt ống thông để rửa dạ dày, loại bỏ chất độc ra khỏi cơ thể trước khi hấp thu vào máu.
Khâu chuẩn bị người bệnh và phương tiện y tế
Trước khi bắt đầu, điều dưỡng hoặc bác sĩ sẽ kiểm tra hồ sơ bệnh án, đánh giá tình trạng tri giác của người bệnh và giải thích rõ ràng các bước sắp diễn ra để giảm bớt tâm lý lo lắng. Người bệnh được hướng dẫn tư thế phù hợp, thường là tư thế Fowler ngồi nghiêng khoảng 45 độ hoặc nằm đầu cao nếu thể trạng cho phép, giúp quá trình đưa ống vào thực quản thuận lợi hơn.\n\nNhân viên y tế chuẩn bị đầy đủ bộ dụng cụ vô khuẩn bao gồm ống thông có kích cỡ phù hợp, chất bôi trơn tan trong nước, bơm tiêm chuyên dụng, găng tay y tế, khăn lót ngực, que đè lưỡi và ống nghe y tế. Bước đo chiều dài ống thông được thực hiện cẩn thận bằng cách tính khoảng cách từ cánh mũi đến dái tai, sau đó kéo dài xuống mũi xương ức. Điểm đo này được đánh dấu chính xác bằng băng dính y tế nhằm đảm bảo đầu ống sẽ dừng lại đúng vị trí trong khoang dạ dày.
Các bước tiến hành kỹ thuật đặt ống chuẩn y khoa
Quy trình đặt bắt đầu bằng việc bôi trơn phần đầu ống thông để giảm ma sát với niêm mạc mũi họng. Điều dưỡng nhẹ nhàng đưa ống vào một bên lỗ mũi thông thoáng, đẩy chậm rãi dọc theo sàn mũi tiến dần vào ngã tư hầu họng. Khi người bệnh có phản xạ nuốt, điều dưỡng sẽ kết hợp nhắc người bệnh nuốt xuống nhịp nhàng để đầu ống thuận lợi trượt vào thực quản thay vì đi nhầm vào khí quản.\n\nSau khi ống thông đạt đến độ sâu đã đánh dấu, việc kiểm tra vị trí đầu ống là bước cực kỳ quan trọng và bắt buộc. Nhân viên y tế dùng bơm tiêm hút thử dịch tiêu hóa và kiểm tra độ pH bằng giấy quỳ, hoặc bơm một lượng nhỏ không khí qua ống đồng thời dùng ống nghe đặt tại vùng thượng vị để lắng nghe tiếng sục khí đặc trưng. Khi đã xác định ống nằm chuẩn xác trong lòng dạ dày, ống thông sẽ được cố định chắc chắn vào cánh mũi hoặc má bằng băng dính chuyên dụng để tránh bị xê dịch.
Nguyên tắc chăm sóc và nuôi dưỡng qua ống thông an toàn
Chăm sóc người bệnh đặt ống thông dạ dày đòi hỏi sự cẩn trọng cao để duy trì hiệu quả nuôi dưỡng và ngăn ngừa các tai biến nguy hiểm. Trước và sau mỗi cữ ăn hoặc dùng thuốc, người chăm sóc cần dùng nước ấm đun sôi để nguội tráng lòng ống thông nhằm hạn chế tối đa nguy cơ cặn thức ăn lắng đọng gây tắc nghẽn. Tốc độ bơm thức ăn phải thật chậm rãi, tuyệt đối không dùng lực ép quá mạnh khiến người bệnh đầy bụng hoặc trào ngược dịch dạ dày lên thực quản.\n\nVệ sinh răng miệng và khoang mũi hằng ngày cho người bệnh là yêu cầu bắt buộc, bởi việc thở bằng miệng kéo dài dễ gây khô rát niêm mạc và tích tụ vi khuẩn. Vị trí dán băng cố định cần được kiểm tra thường xuyên, thay băng định kỳ và vệ sinh sạch sẽ để tránh gây loét tỳ đè ở cánh mũi. Người chăm sóc luôn duy trì tư thế nâng cao đầu người bệnh tối thiểu 30 đến 45 độ trong suốt bữa ăn và giữ nguyên tư thế này ít nhất 30 phút sau khi ăn để chống sặc.
Lưu ý an toàn
Quy trình đặt ống thông dạ dày tiềm ẩn nguy cơ xảy ra biến chứng nghiêm trọng nếu thực hiện sai kỹ thuật, đặc biệt là nguy cơ ống đi lạc vào khí quản gây sặc phổi, ngạt thở hoặc tổn thương thủng thực quản. Tuyệt đối không tự ý thực hiện thủ thuật này tại nhà nếu không có sự giám sát và thao tác trực tiếp của nhân viên y tế có chuyên môn. Mọi thay đổi về vị trí ống thông hoặc dấu hiệu bất thường cần được thăm khám y tế ngay lập tức.
Tóm tắt
Đặt ống thông dạ dày là thủ thuật y tế cơ bản nhưng giữ vai trò thiết yếu trong việc nuôi dưỡng và điều trị cho người bệnh mất khả năng ăn uống qua đường miệng. Quy trình này đòi hỏi kỹ năng chuẩn xác cùng sự theo dõi sát sao từ nhân viên y tế để giảm thiểu tối đa biến chứng. Người chăm sóc gia đình cần tuân thủ hướng dẫn chuyên môn và kịp thời thông báo cho bác sĩ khi có bất thường.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Đặt sonde dạ dày có gây đau nhiều không?
Đặt ống thông dạ dày thường gây cảm giác khó chịu, buồn nôn hoặc nghẹn vùng họng khi ống đi qua ngã tư hầu họng. Tuy nhiên, thủ thuật diễn ra khá nhanh và cảm giác khó chịu sẽ giảm dần khi ống đã cố định đúng vị trí.
Ống thông dạ dày có thể lưu được trong bao lâu?
Ống thông dạ dày thường được khuyến cáo lưu tối đa từ vài ngày đến vài tuần tùy theo chất liệu ống như nhựa PVC hay silicone. Nhân viên y tế sẽ kiểm tra định kỳ và chỉ định thay ống mới để tránh tình trạng nhiễm trùng hoặc tổn thương niêm mạc.
Cần xử trí thế nào nếu ống thông dạ dày bị tuột?
Người nhà tuyệt đối không tự ý rút hoặc đẩy sâu ống vào trong vì có thể gây sặc thức ăn vào đường thở hoặc tổn thương niêm mạc. Cần giữ cố định ống bằng gạc sạch và liên hệ ngay nhân viên y tế để được kiểm tra, xử lý an toàn.
Thức ăn bơm qua sonde dạ dày cần chế biến như thế nào?
Thức ăn dùng qua ống thông dạ dày cần được xay nhuyễn mịn, lọc bỏ bã, có độ lỏng thích hợp và chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày. Thức ăn phải được nấu chín kỹ, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và để nguội bớt trước khi bơm vào ống.
Dấu hiệu bất thường nào cần báo ngay cho nhân viên y tế?
Cần liên hệ cơ sở y tế khi người bệnh bị ho sặc sụa, khó thở, sốt cao, nôn ói nhiều, chướng bụng dữ dội hoặc vị trí ống bị rò rỉ dịch bất thường lẫn máu. Đây là dấu hiệu cảnh báo ống lệch vị trí hoặc biến chứng tiêu hóa nguy hiểm.
