Quy trình chăm sóc bệnh nhân thủy đậu an toàn tại nhà

Chăm sóc bệnh nhân thủy đậu là gì?

Thủy đậu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella Zoster gây ra, đặc trưng bởi tình trạng sốt nhẹ, mệt mỏi và sự xuất hiện rải rác của các nốt ban đỏ phát triển thành bọng nước trong suốt trên bề mặt da và niêm mạc. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành, thường bùng phát thành dịch vào thời điểm giao mùa đông xuân khi độ ẩm không khí tăng cao.

Dù phần lớn các trường hợp thủy đậu diễn tiến lành tính và có thể tự khỏi sau 1 đến 2 tuần, bệnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng nếu việc chăm sóc không đúng cách. Những biến chứng phổ biến bao gồm bội nhiễm vi khuẩn tại nốt rạ dẫn đến viêm mô tế bào, hoại tử da, sẹo vĩnh viễn, hoặc nặng hơn là viêm phổi, viêm tai giữa và viêm màng não. Do đó, việc xây dựng một quy trình theo dõi và chăm sóc cẩn thận ngay tại nhà là biện pháp cốt lõi để bảo vệ sức khỏe người bệnh và phòng ngừa lây lan cho gia đình.

Cách ly và kiểm soát lây nhiễm trong gia đình

Thủy đậu do virus Varicella Zoster gây ra, lây lan rất nhanh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp dịch tiết từ bóng nước. Ngay khi có biểu hiện sốt và xuất hiện nốt phỏng rạ, bệnh nhân cần được bố trí nghỉ ngơi tại phòng riêng thoáng khí, có ánh sáng mặt trời nhưng tránh gió lùa trực tiếp.

Người bệnh phải sử dụng riêng toàn bộ đồ dùng sinh hoạt cá nhân như bát đũa, cốc uống nước, khăn mặt, khăn tắm và chậu giặt. Người trực tiếp hỗ trợ chăm sóc cần đeo khẩu trang y tế đạt chuẩn, mang găng tay khi xử lý đồ đạc và rửa tay sạch bằng xà phòng sát khuẩn hoặc dung dịch cồn sau mỗi lần tiếp xúc. Việc cách ly cần duy trì nghiêm ngặt cho tới khi tất cả các nốt phỏng nước khô se và đóng vảy hoàn toàn nhằm bảo vệ người thân trong gia đình, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ chưa tiêm vaccine.

Vệ sinh thân thể và chăm sóc tổn thương da

Quan niệm kiêng nước và kiêng gió tuyệt đối là một sai lầm phổ biến khiến da ứ đọng mồ hôi, bụi bẩn, dẫn đến tình trạng bội nhiễm vi khuẩn tạo thành mụn mủ sâu và để lại sẹo lõm vĩnh viễn. Quy trình vệ sinh da đúng cách là tắm rửa nhẹ nhàng hằng ngày bằng nước ấm sạch trong phòng kín gió.

Trong quá trình tắm, không dùng bông tắm hay xà phòng có tính tẩy rửa mạnh chà xát mạnh làm vỡ các bọng nước. Sau khi tắm xong, dùng khăn mềm sạch thấm nhẹ cho khô người rồi thay quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thấm hút mồ hôi tốt. Cần cắt ngắn móng tay của người bệnh, đeo bao tay mềm cho trẻ nhỏ để hạn chế thói quen gãi ngứa gây trầy xước da. Đối với khoang miệng, nên cho bệnh nhân súc miệng bằng nước muối sinh lý 0,9% nhiều lần trong ngày sau bữa ăn để làm sạch và ngăn ngừa viêm loét niêm mạc miệng.

Kiểm soát triệu chứng sốt và ngứa ngáy đúng cách

Cơn ngứa ngáy và sốt là hai triệu chứng gây khó chịu lớn nhất cho bệnh nhân thủy đậu. Để hạ sốt an toàn, chỉ nên sử dụng paracetamol đơn chất với liều lượng và khoảng cách thời gian theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Tuyệt đối không sử dụng aspirin để hạ sốt cho người mắc thủy đậu vì thuốc này có nguy cơ kích hoạt hội chứng Reye, một bệnh lý tổn thương não và gan cấp tính vô cùng nguy hiểm.

Đối với các nốt mụn nước chưa vỡ, giữ bề mặt da khô thoáng tự nhiên. Khi nốt đậu bị vỡ rỉ dịch, có thể dùng tăm bông sạch chấm dung dịch sát khuẩn như xanh methylen để ngừa nhiễm khuẩn tại chỗ. Nếu bệnh nhân ngứa nhiều gây mất ngủ, cần trao đổi với bác sĩ để được kê đơn thuốc kháng histamin đường uống phù hợp. Không tự ý bôi các loại thuốc mỡ chứa kháng sinh, dung dịch tự pha chế hay thuốc chứa corticoid lên vết thương vì có thể làm tình trạng nhiễm trùng lan rộng.

Dinh dưỡng và bù nước nâng cao thể trạng

Khi bị nhiễm virus, cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng và hệ miễn dịch cần được tiếp sức để chống lại tác nhân gây bệnh. Bệnh nhân thủy đậu thường xuất hiện các nốt phỏng rạ ngay trong niêm mạc họng gây đau rát, chán ăn. Do đó, chế độ dinh dưỡng cần ưu tiên các món mềm, lỏng, ấm vừa phải và dễ tiêu hóa như cháo thịt nạc, súp gà hạt sen, canh rau củ hầm nhừ.

Người chăm sóc nên khuyến khích bệnh nhân uống nhiều nước lọc, nước oresol để bù điện giải khi có sốt, bổ sung thêm nước ép trái cây giàu vitamin C như cam, bưởi, ổi để hỗ trợ tăng cường sức đề kháng. Tránh cho người bệnh dùng các món ăn quá cay nóng, nhiều gia vị mặn, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ hoặc thực phẩm cứng giòn vì dễ gây cọ xát làm tổn thương thêm các vết loét trong miệng. Chia nhỏ khẩu phần thành nhiều bữa trong ngày giúp người bệnh nạp đủ năng lượng mà không cảm thấy khó chịu.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý cho bệnh nhân uống aspirin để hạ sốt do nguy cơ dẫn đến hội chứng Reye đe dọa tính mạng. Không đắp lá cây thuốc nam, tro trấu hay các loại bột lạ lên nốt phỏng rạ vì rất dễ gây nhiễm trùng huyết và hoại tử da. Bệnh nhân cần được đưa đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao liên tục không hạ, lơ mơ, co giật, khó thở hoặc các nốt đậu sưng đỏ tấy lan rộng và chảy mủ. Mọi chỉ định thuốc kháng virus hoặc kháng sinh phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định sau khi thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Chăm sóc bệnh nhân thủy đậu đúng quy trình tại nhà giúp giảm thiểu khó chịu và ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng nguy hiểm trên da hoặc hệ hô hấp. Người chăm sóc cần kiên trì giữ gìn vệ sinh, cung cấp dinh dưỡng hợp lý và luôn quan sát sát sao diễn tiến nốt đậu. Mọi can thiệp bằng thuốc hạ sốt, kháng virus hay thuốc bôi ngoài da đều cần tuân thủ theo chỉ dẫn chuyên môn từ bác sĩ.