Quetiapine: Tác dụng điều trị, nguy cơ ngộ độc và lưu ý

Ngộ độc quetiapine là gì?

Quetiapine là dược chất thuộc nhóm chống loạn thần không điển hình, được tổng hợp nhằm tác động lên các thụ thể dẫn truyền thần kinh trong não bộ mà ít gây ra các tác dụng phụ ngoại tháp nghiêm trọng như các thuốc chống loạn thần thế hệ cũ. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu qua gan nhờ hệ thống enzym cytochrom P450 (đặc biệt là CYP3A4) và thải trừ qua nước tiểu cũng như đường tiêu hóa.

Tình trạng ngộ độc quetiapine xảy ra khi lượng thuốc đưa vào cơ thể vượt quá khả năng chuyển hóa và đào thải tự nhiên, khiến nồng độ hoạt chất trong máu tăng cao đột ngột. Ngộ độc có thể xảy ra ở dạng cấp tính do uống một lượng lớn thuốc trong thời gian ngắn hoặc ngộ độc bán cấp do dùng liều cao kéo dài kết hợp với suy giảm chức năng gan thận. Đây là một biến cố y khoa nguy hiểm, tác động đồng thời lên nhiều hệ cơ quan và cần được xử trí cấp cứu tại bệnh viện.

Tác dụng điều trị chính của hoạt chất quetiapine

Quetiapine thuộc nhóm thuốc chống loạn thần không điển hình (thế hệ thứ hai), hoạt động thông qua cơ chế đối kháng chọn lọc trên nhiều thụ thể dẫn truyền thần kinh tại não bộ, đặc biệt là thụ thể serotonin 5-HT2 và dopamine D2. Hoạt chất này giúp tái lập sự cân bằng của các chất dẫn truyền hóa học trong não, từ đó cải thiện tâm trạng, suy nghĩ và hành vi của người bệnh.

Trong thực hành lâm sàng, quetiapine được bác sĩ chuyên khoa chỉ định chủ yếu để kiểm soát các triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt, các giai đoạn hưng cảm hoặc trầm cảm liên quan đến rối loạn lưỡng cực. Ngoài ra, thuốc còn được sử dụng như một liệu pháp bổ trợ phối hợp với thuốc chống trầm cảm ở những trường hợp rối loạn trầm cảm nặng không đáp ứng đầy đủ với đơn trị liệu. Hiệu quả điều trị chỉ đạt được khi người bệnh dùng thuốc theo đúng kế hoạch và phác đồ được thiết lập riêng cho từng cá nhân.

Nguyên nhân và biểu hiện khi xảy ra ngộ độc quetiapine

Ngộ độc quetiapine thường xuất phát từ việc uống nhầm liều, vô tình uống lặp liều ở người cao tuổi hoặc hành vi cố ý tự độc liều lượng lớn. Ngoài ra, việc dùng chung quetiapine với các chất ức chế enzym chuyển hóa tại gan hoặc phối hợp với thuốc an thần khác cũng có thể dẫn đến quá liều tương đối. Tình trạng này khiến nồng độ thuốc trong huyết tương tăng vọt, gây độc trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương và hệ tim mạch.

Biểu hiện ngộ độc quetiapine rất đa dạng tùy thuộc vào liều lượng hấp thu. Dấu hiệu ban đầu thường là buồn ngủ sâu, lú lẫn, nói nhảm, đồng tử giãn và mất phối hợp vận động. Khi ngộ độc tiến triển nặng hơn, người bệnh có thể rơi vào tình trạng hôn mê, suy giảm ý thức rõ rệt, nhịp tim nhanh xoang, tụt huyết áp tư thế hoặc trụy tim mạch. Những trường hợp ngộ độc nặng có thể xuất hiện co giật toàn thể, ức chế hô hấp và kéo dài khoảng QT trên điện tâm đồ, tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện rối loạn nhịp thất đe dọa trực tiếp tính mạng.

Cách xử trí khẩn cấp khi nghi ngờ quá liều quetiapine

Khi nghi ngờ người bệnh ngộ độc quetiapine, nguyên tắc quan trọng nhất là đưa nạn nhân tiếp cận cơ sở y tế gần nhất có đơn vị hồi sức cấp cứu. Tại bệnh viện, các bác sĩ sẽ tiến hành đánh giá nhanh tình trạng đường thở, nhịp thở và huyết động. Hiện tại không có thuốc giải độc đặc hiệu cho quetiapine, do đó việc điều trị tập trung chủ yếu vào hồi sức hỗ trợ, kiểm soát triệu chứng và thúc đẩy đào thải thuốc.

Nếu người bệnh được đưa đến sớm trong vòng một đến hai giờ đầu sau khi uống và đường thở được bảo vệ an toàn, bác sĩ có thể chỉ định dùng than hoạt để giảm bớt sự hấp thu của quetiapine qua đường tiêu hóa. Bệnh nhân cần được truyền dịch tĩnh mạch để nâng huyết áp, theo dõi liên tục điện tâm đồ nhằm phát hiện sớm loạn nhịp tim và hỗ trợ thở máy nếu có dấu hiệu suy hô hấp sâu. Quá trình theo dõi y khoa cần kéo dài ít nhất 24 đến 48 giờ đối với các trường hợp uống phải viên giải phóng kéo dài.

Những lưu ý quan trọng để phòng ngừa ngộ độc quetiapine

Để hạn chế tối đa rủi ro ngộ độc quetiapine, người bệnh phải tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng và thời gian dùng thuốc do bác sĩ điều trị chỉ định. Không bao giờ được tự ý tăng liều khi thấy triệu chứng chưa thuyên giảm hoặc tự ý giảm liều, ngưng thuốc đột ngột. Thuốc cần được cất giữ ở vị trí an toàn, có nhãn ghi rõ ràng và đặt ngoài tầm tay của trẻ nhỏ cũng như tách biệt khỏi các loại thuốc thông thường khác để tránh uống nhầm.

Người bệnh đang điều trị bằng quetiapine tuyệt đối không uống rượu bia và cần thông báo cho bác sĩ về tất cả các thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc hạ huyết áp, thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm hoặc các thảo dược tự nhiên. Người thân trong gia đình cần hỗ trợ quan sát người bệnh trong những tuần đầu chỉnh liều hoặc khi người bệnh có biểu hiện bất ổn tâm lý, nhằm kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường và liên hệ ngay với cơ sở y tế khi cần thiết.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc quetiapine, không chia sẻ thuốc cho người khác và không thay đổi liều dùng khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Mọi trường hợp nghi ngờ quá liều hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường cần được đưa ngay đến cơ sở y tế có khoa cấp cứu hồi sức.

Tóm tắt

Quetiapine là dược chất mang lại hiệu quả điều trị cao cho nhiều rối loạn tâm thần nhưng đòi hỏi kỷ luật dùng thuốc chặt chẽ. Hiểu đúng tác dụng, nhận biết sớm biểu hiện quá liều và tuân thủ tuyệt đối chỉ định y khoa là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe, ngăn ngừa những tai biến ngộ độc khó lường. Người bệnh và gia đình cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa trong suốt lộ trình dùng thuốc.