Bị quai bị kiêng gì để nhanh hồi phục và ngừa biến chứng?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khi mắc bệnh quai bị, chế độ chăm sóc và dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng giúp giảm đau nhức tuyến mang tai và hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm. Người bệnh cần kiêng các loại thực phẩm kích thích tiết nhiều nước bọt, hạn chế vận động thể lực cường độ cao, tránh tiếp xúc gần để không lây nhiễm cho người xung quanh và tuyệt đối không tự ý đắp các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng lên vết sưng.
Việc tuân thủ các nguyên tắc kiêng cữ đúng cách kết hợp cùng chế độ nghỉ ngơi khoa học sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hệ miễn dịch đào thải virus, đồng thời giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục thể trạng mà không để lại di chứng tiêu cực.
Quai bị kiêng gì là gì?
Bệnh quai bị là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn chứa mầm bệnh từ người nhiễm. Đặc trưng lâm sàng rõ nét nhất của bệnh là tình trạng sưng to và đau nhức ở tuyến nước bọt mang tai, thường đi kèm triệu chứng sốt, mệt mỏi, đau đầu và chán ăn.
Mặc dù phần lớn các trường hợp mắc bệnh có thể tự khỏi sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc đúng cách, bệnh quai bị vẫn tiềm ẩn nhiều biến chứng phức tạp như viêm tinh hoàn ở nam giới, viêm buồng trứng ở nữ giới, viêm tụy hoặc viêm màng não. Do bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus, việc điều chỉnh chế độ sinh hoạt và hiểu rõ người mắc quai bị kiêng gì là yếu tố then chốt giúp kiểm soát triệu chứng khó chịu và bảo vệ các cơ quan nhạy cảm khỏi nguy cơ viêm nhiễm lan tỏa.
Kiêng thực phẩm có vị chua, cay nóng và đồ ăn dai cứng
Tuyến mang tai khi viêm trở nên rất nhạy cảm với kích thích phản xạ bài tiết nước bọt. Đồ ăn có vị chua gắt như chanh, me, xoài xanh hay các món nấu nhiều giấm kích thích tuyến co bóp dồn dập, tạo cơn đau buốt dữ dội ở góc hàm. Các gia vị cay nóng như ớt, tiêu, mù tạt cũng dễ gây kích ứng niêm mạc khoang miệng và hầu họng, làm tăng cảm giác rát buốt khi nuốt.
Nhóm thực phẩm dai, cứng như gân bò, sụn, thịt nhiều xơ, các loại hạt khô hay đồ chiên giòn cũng cần tránh trong thời gian bệnh tiến triển. Động tác nhai mạnh tạo áp lực cơ học liên tục lên cơ cắn và vùng sưng viêm, khiến cơn đau kéo dài. Người bệnh nên chuyển sang các món mềm, lỏng, dễ nuốt như súp, cháo loãng hoặc canh hầm nhừ để giảm bớt cử động hàm.
Kiêng vận động thể lực cường độ cao và làm việc nặng
Nghỉ ngơi yên tĩnh giúp cơ thể tập trung năng lượng cho hệ thống miễn dịch chống lại virus. Trong giai đoạn sốt và tuyến nước bọt sưng to, người bệnh cần dừng các hoạt động thể thao cường độ cao, tập thể hình, chạy bộ hay lao động nặng nhọc. Việc gắng sức làm tăng tuần hoàn máu và gia tăng phản ứng viêm toàn thân.
Đối với nam giới tuổi dậy thì và trưởng thành, vận động thể lực mạnh trong đợt quai bị cấp tính có thể làm tăng nguy cơ viêm tinh hoàn thứ phát. Nữ giới cũng có nguy cơ gặp phản ứng viêm buồng trứng nếu cơ thể kiệt sức. Bệnh nhân nên nằm nghỉ ở phòng thoáng khí, hạn chế đi lại nhiều và chỉ dần trở lại nhịp vận động thường nhật sau khi hết sốt và tuyến mang tai xẹp hoàn toàn.
Kiêng tiếp xúc gần và chia sẻ vật dụng cá nhân
Virus quai bị có khả năng phát tán rất nhanh qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, trò chuyện hoặc khạc nhổ. Để ngăn ngừa nguy cơ bùng phát ổ dịch trong gia đình và cộng đồng, người mắc quai bị cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần với những người xung quanh, đặc biệt là trẻ em chưa được tiêm phòng vắc xin và phụ nữ đang mang thai trong ba tháng đầu thai kỳ.
Bệnh nhân cần được cách ly trong phòng riêng thoáng mát nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Đồng thời, tuyệt đối không dùng chung các vật dụng cá nhân sinh hoạt hàng ngày như bát đũa, cốc uống nước, thìa dĩa, khăn mặt, bàn chải đánh răng và chăn gối với các thành viên khác. Sau mỗi lần sử dụng, các vật dụng ăn uống của người bệnh cần được rửa sạch bằng nước ấm cùng xà phòng khử khuẩn, hoặc tráng qua nước sôi để tiêu diệt mầm bệnh còn sót lại, góp phần bảo vệ sức khỏe cho toàn bộ gia đình.
Kiêng tắm nước quá lạnh và tự ý đắp thuốc dân gian lên vùng sưng
Nhiều người bệnh thường có thói quen tắm nước lạnh để hạ nhiệt khi bị sốt, tuy nhiên điều này có thể dẫn đến hiện tượng co thắt mạch máu đột ngột và khiến cơ thể bị nhiễm lạnh, làm suy yếu khả năng miễn dịch. Người bệnh không cần kiêng tắm gội hoàn toàn nhưng cần vệ sinh thân thể bằng nước ấm nhanh gọn trong phòng kín gió, sau đó lau khô người thật kỹ trước khi mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát.
Một sai lầm rất nguy hiểm khác mà người mắc quai bị cần kiêng tuyệt đối là tự ý đắp các loại lá cây, vôi sống, hạt gấc ngâm rượu hoặc các bài thuốc gia truyền chưa được kiểm chứng lên vùng mang tai bị sưng. Những chất này có thể gây bỏng rát, kích ứng da nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến hoại tử mô mềm và bội nhiễm vi khuẩn thứ phát tại chỗ. Nếu cảm thấy đau nhức nhiều, người bệnh chỉ nên dùng khăn sạch thấm nước ấm hoặc chườm mát nhẹ nhàng ngoài da theo hướng dẫn của nhân viên y tế để giảm bớt sự khó chịu.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Bệnh quai bị có thể diễn tiến nhanh và gây ra những biến chứng nặng nề nếu không được theo dõi sát sao. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc kháng sinh vì kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus quai bị, cũng như không tự ý sử dụng thuốc chống viêm khi chưa có chỉ định y khoa. Khi xuất hiện dấu hiệu sốt cao liên tục không hạ, đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều hoặc sưng đau tinh hoàn, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Hiểu rõ người bị quai bị kiêng gì kết hợp với chế độ nghỉ ngơi hợp lý, dinh dưỡng thanh đạm và vệ sinh thân thể an toàn là chìa khóa giúp cơ thể sớm phục hồi. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường cảnh báo biến chứng, người bệnh cần chủ động đến gặp bác sĩ để được đánh giá lâm sàng và hướng dẫn chăm sóc y tế chuẩn xác nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người mắc quai bị có cần kiêng gió và kiêng nước hoàn toàn không?
Người bệnh không cần kiêng nước và kiêng gió tuyệt đối. Bệnh nhân vẫn nên tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió để giữ cơ thể sạch sẽ, tránh nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn trên da, đồng thời hạn chế ngồi trước quạt gió mạnh hay luồng gió lùa trực tiếp.
Bị quai bị có được ăn thịt gà và đồ nếp không?
Thịt gà và đồ nếp không bị cấm tuyệt đối theo y học hiện đại, nhưng xôi nếp dẻo dính và thịt gà dai đòi hỏi hàm phải nhai nhiều, dễ làm tăng cảm giác đau buốt tại tuyến mang tai. Tốt nhất nên xé nhỏ thịt gà nấu cháo loãng để dễ ăn hơn.
Thời gian cách ly của người bệnh quai bị nên kéo dài bao lâu?
Người bệnh nên hạn chế tiếp xúc và cách ly tại nhà trong khoảng từ năm đến chín ngày kể từ khi tuyến mang tai bắt đầu sưng. Đây là khoảng thời gian virus có khả năng đào thải và phát tán lây nhiễm mạnh nhất ra môi trường xung quanh.
Có nên chườm đá lạnh trực tiếp lên chỗ sưng quai bị không?
Không nên đặt đá lạnh trực tiếp lên da vì có thể gây bỏng lạnh cục bộ và làm tổn thương các mô mềm nhạy cảm. Người bệnh nên bọc đá trong một chiếc khăn mềm sạch hoặc dùng túi chườm mát chuyên dụng để áp nhẹ nhàng lên vùng hàm bị sưng.
Khi nào người mắc quai bị cần đến bệnh viện ngay lập tức?
Bệnh nhân cần đi khám ngay khi có các triệu chứng báo động như sốt cao kéo dài không hạ, đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn mửa liên tục, lơ mơ hoặc nam giới bị sưng đau một bên tinh hoàn để được bác sĩ can thiệp kịp thời.
