Quai bị gây ù tai và những biến chứng nguy hiểm cần lưu ý

Quai bị gây ù tai là gì?

Bệnh quai bị lây truyền qua đường hô hấp do các giọt bắn chứa virus khi người nhiễm bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện trực tiếp. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhân lên tại niêm mạc đường hô hấp trên rồi đi vào máu để phát tán tới nhiều cơ quan khác nhau. Tuyến nước bọt mang tai là vị trí chịu ảnh hưởng điển hình nhất, khiến vùng góc hàm sưng to, đau nhức khi nhai hoặc nuốt. Tuy nhiên, tính chất hướng thần kinh và hướng tuyến của virus quai bị có thể khiến các cơ quan quan trọng khác như ốc tai, màng não, tinh hoàn hoặc tụy tạng bị tổn thương. Triệu chứng ù tai xuất hiện trong hoặc sau đợt viêm tuyến mang tai thường phản ánh tình trạng viêm dây thần kinh thính giác hoặc tổn thương cấu trúc ốc tai. Việc nhận biết sớm cơ chế và các biến chứng đi kèm giúp người bệnh có hướng theo dõi y tế chặt chẽ, ngăn ngừa những di chứng lâu dài đến sức khỏe.

Cơ chế khiến bệnh quai bị gây ù tai và suy giảm thính lực

Virus quai bị có khả năng xâm nhập vào hệ tuần hoàn và đi sâu vào mê đạo tai trong, nơi chứa các tế bào lông thụ cảm thính giác và ốc tai. Khi virus tấn công trực tiếp vào các mô này hoặc gây viêm dây thần kinh ốc tai số tám, lưu lượng máu nuôi dưỡng tai trong có thể bị gián đoạn, dẫn đến hiện tượng phù nề và hoại tử tế bào cảm giác thính giác.

Người bệnh thường nhận thấy dấu hiệu bắt đầu bằng cảm giác lùng bùng trong tai, tiếng ve kêu, tiếng vo ve liên tục hoặc âm thanh trầm đục một bên tai. Trong một số trường hợp, tổn thương này có thể tiến triển thành điếc tiếp nhận thần kinh giác quan đột ngột, phần lớn xảy ra ở một bên tai và khó hồi phục hoàn toàn nếu không được phát hiện và can thiệp y khoa sớm. Bên cạnh ù tai, bệnh nhân có thể gặp thêm triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng hoặc buồn nôn do bộ phận tiền đình lân cận cũng bị ảnh hưởng bởi quá trình viêm nhiễm do virus.

Các biến chứng nguy hiểm khác của bệnh quai bị

Ngoài việc ảnh hưởng tới thính giác, virus quai bị còn có xu hướng tấn công các mô tuyến và hệ thần kinh trung ương, tạo ra những biến chứng có mức độ nguy hiểm khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi người mắc.

Ở nam giới sau tuổi dậy thì, viêm tinh hoàn là biến chứng thường gặp, biểu hiện qua tình trạng tinh hoàn sưng to, đau dữ dội, kèm theo sốt cao trở lại. Nếu tổn thương lan rộng và không được nâng đỡ điều trị đúng cách, tình trạng teo ống sinh tinh có thể xảy ra, làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng. Ở nữ giới, viêm buồng trứng cũng có thể xuất hiện với triệu chứng đau hạ vị nhưng ít khi dẫn đến vô sinh hoàn toàn.

Bên cạnh đó, virus quai bị có thể vượt qua hàng rào máu não gây viêm màng não vô khuẩn hoặc viêm não, khiến người bệnh đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn vọt, sợ ánh sáng và li bì. Biến chứng viêm tụy cấp cũng có thể khởi phát sau vài ngày sưng tuyến mang tai, gây đau bụng thượng vị lan ra sau lưng, nôn ói và rối loạn tiêu hóa kéo dài.

Theo dõi và chăm sóc đúng cách khi mắc quai bị

Bệnh quai bị do virus gây ra nên hiện nay chưa có thuốc tiêu diệt virus đặc hiệu, các biện pháp y khoa chủ yếu tập trung vào điều trị triệu chứng, nâng đỡ thể trạng và phát hiện sớm biến chứng.

Người bệnh cần được nghỉ ngơi tại giường trong giai đoạn sốt và sưng tuyến mang tai, hạn chế vận động mạnh để giảm áp lực lên các cơ quan nội tạng. Việc bù nước và điện giải đầy đủ thông qua nước lọc, nước trái cây hoặc dung dịch oresol là rất cần thiết. Về dinh dưỡng, nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo dinh dưỡng hoặc súp ấm; tránh thực phẩm chua, cay hoặc quá cứng vì chúng kích thích tuyến nước bọt bài tiết mạnh gây đau buốt vùng mang tai.

Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau đầu dữ dội, ù tai tăng dần, nghe kém một bên, nôn ói liên tục hoặc đau tức tinh hoàn, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng hoặc truyền nhiễm ngay lập tức để bác sĩ đánh giá tình trạng màng nhĩ, đo thính lực và có phác đồ can thiệp bảo tồn chức năng kịp thời.

Biện pháp phòng ngừa bệnh quai bị và biến chứng

Tiêm vaccine là phương pháp phòng bệnh chủ động và có hiệu quả cao nhất để bảo vệ cơ thể trước virus quai bị cũng như hạn chế tối đa nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm. Hiện nay, vaccine phối hợp sởi, quai bị, rubella thường được khuyến cáo tiêm chủng cho trẻ nhỏ theo lịch định kỳ, đồng thời thanh thiếu niên và người trưởng thành chưa có miễn dịch cũng nên chủ động tiêm phòng.

Bên cạnh miễn dịch chủ động bằng vaccine, các biện pháp vệ sinh phòng bệnh hàng ngày cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền cộng đồng. Mọi người nên duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi hoặc chạm vào các bề mặt công cộng. Tránh dùng chung vật dụng cá nhân như khăn mặt, ly uống nước, bát đũa với người đang có biểu hiện bệnh. Khi trong gia đình hoặc trường học có ca mắc quai bị, người bệnh cần được cách ly tạm thời tại phòng riêng thoáng khí cho đến khi các triệu chứng sưng đau tuyến mang tai giảm hẳn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Bệnh quai bị và biến chứng tổn thương thính giác hay viêm tinh hoàn có diễn tiến khác nhau ở mỗi người bệnh. Tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc đắp lá, rạch mổ vùng sưng mang tai hoặc tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau liều cao khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Mọi biểu hiện ù tai, đau tinh hoàn hoặc đau đầu dữ dội đều cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp.

Tóm tắt

Quai bị không đơn thuần là bệnh lý sưng viêm tuyến mang tai thông thường mà có thể để lại di chứng ù tai, giảm thính lực vĩnh viễn cùng nhiều biến chứng toàn thân phức tạp. Việc nhận diện đúng các dấu hiệu cảnh báo, tuân thủ hướng dẫn theo dõi của bác sĩ và chủ động tiêm ngừa vaccine là giải pháp an toàn và hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.