Quai bị có gây vô sinh ở nữ giới không và các biến chứng cần biết

Quai bị có gây vô sinh ở nữ giới không là gì?

Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus thuộc họ Paramyxovirus gây ra, lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Sau thời gian ủ bệnh kéo dài khoảng hai đến ba tuần, bệnh nhân thường bắt đầu với các biểu hiện như sốt nhẹ, mệt mỏi toàn thân, đau đầu, ăn uống kém, sau đó tuyến nước bọt mang tai một hoặc cả hai bên sẽ sưng to và đau nhức rõ rệt.

Mặc dù phần lớn các ca bệnh quai bị diễn tiến lành tính và thuyên giảm sau khoảng một đến hai tuần, virus vẫn có ái tính đặc biệt với các mô tuyến và hệ thần kinh trung ương. Sự nhân lên của virus trong máu có thể dẫn tới phản ứng viêm ở nhiều cơ quan khác nhau như buồng trứng, tuyến tụy, màng não và ốc tai. Việc trang bị kiến thức về mức độ tác động của virus lên từng cơ quan giúp người bệnh chủ động theo dõi diễn tiến, phát hiện sớm dấu hiệu nguy hiểm và tránh tâm lý hoang mang không cần thiết.

Thực hư nguy cơ quai bị gây vô sinh ở nữ giới

Khác với nam giới sau tuổi dậy thì có nguy cơ viêm tinh hoàn đáng kể, tỷ lệ virus quai bị gây viêm buồng trứng ở nữ giới thấp hơn rất nhiều. Khi virus xâm nhập buồng trứng, người bệnh có thể gặp triệu chứng đau tức vùng hạ vị, kèm sốt nhẹ, buồn nôn hoặc rối loạn chu kỳ kinh nguyệt tạm thời.

Tình trạng viêm buồng trứng do quai bị phần lớn chỉ diễn tiến nhẹ, khu trú và hiếm khi gây tổn thương mô noãn hay tắc ống dẫn trứng. Do buồng trứng có cấu trúc bảo vệ tốt và lưu lượng máu nuôi dồi dào, hầu hết nữ giới đều hồi phục chu kỳ kinh nguyệt và bảo tồn trọn vẹn khả năng sinh sản sau khi khỏi bệnh. Biến chứng suy buồng trứng sớm hay vô sinh nữ sau quai bị là vô cùng hy hữu, người bệnh không nên quá hoang mang nhưng cần đi khám chuyên khoa sản phụ khoa khi có dấu hiệu đau bụng dưới bất thường.

Biến chứng viêm màng não và tổn thương hệ thần kinh

Một trong những biến chứng ngoài tuyến nước bọt thường gặp nhất của quai bị là viêm màng não vô khuẩn. Virus quai bị có thể vượt qua hàng rào máu não để gây kích ứng màng bao bọc não và tủy sống. Dấu hiệu nghi ngờ thường xuất hiện sau khi sưng tuyến mang tai vài ngày, bao gồm sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, cứng gáy, sợ ánh sáng, buồn nôn và nôn vọt.

Đa số các trường hợp viêm màng não do virus quai bị đều có tiên lượng hồi phục hoàn toàn nếu được nghỉ ngơi và điều trị nâng đỡ tại bệnh viện. Tuy nhiên, ở mức độ nặng hơn nhưng hiếm gặp hơn, virus có thể xâm nhập trực tiếp vào nhu mô não gây viêm não. Viêm não do quai bị có thể biểu hiện qua tình trạng lơ mơ, ngủ gà, co giật hoặc rối loạn tri giác. Đây là tình trạng cấp cứu thần kinh đòi hỏi phải nhập viện ngay lập tức để được kiểm soát áp lực nội sọ và hỗ trợ chức năng sống kịp thời.

Viêm tụy cấp và rối loạn chức năng tiêu hóa

Tuyến tụy cũng là một cơ quan dạng tuyến mà virus quai bị dễ nhắm tới. Tình trạng viêm tụy cấp do quai bị có thể xảy ra ở cả người lớn lẫn trẻ em, thường xuất hiện vào tuần thứ hai của đợt bệnh khi hiện tượng sưng tuyến mang tai bắt đầu thuyên giảm.

Biểu hiện điển hình của viêm tụy cấp là đau quặn dữ dội vùng thượng vị, cơn đau thường lan ra sau lưng, đi kèm sốt, chướng bụng, buồn nôn và nôn nhiều sau khi ăn uống. Phần lớn các đợt viêm tụy do quai bị ở thể nhẹ, tự thoái triển sau vài ngày chăm sóc hỗ trợ và kiểm soát chế độ ăn. Tuy vậy, người bệnh vẫn cần được nhân viên y tế theo dõi nồng độ men tụy trong máu để đánh giá mức độ viêm, đồng thời áp dụng chế độ ăn uống hoặc truyền dịch phù hợp nhằm tránh biến chứng hoại tử mô tụy hay rối loạn tiêu hóa kéo dài.

Nguy cơ giảm thính lực và điếc tiếp nhận một bên

Tổn thương thính giác là biến chứng ít gặp nhưng cần đặc biệt lưu tâm. Virus quai bị có thể gây tổn thương ốc tai hoặc dây thần kinh thính giác, dẫn đến suy giảm thính lực hoặc điếc tiếp nhận thần kinh.

Biến chứng này thường chỉ xảy ra ở một bên tai, biểu hiện qua tình trạng ù tai, nghe kém, cảm giác đầy tức trong tai hoặc chóng mặt, mất thăng bằng. Ở trẻ nhỏ, tổn thương thính lực một bên rất dễ bị bỏ qua nếu người nhà không chú ý quan sát phản xạ nghe của trẻ. Mặc dù một số ca có thể hồi phục một phần, tổn thương tế bào thính giác đôi khi kéo dài vĩnh viễn, vì vậy người bệnh cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng ngay khi có dấu hiệu bất thường về thính lực.

Ảnh hưởng của bệnh quai bị đối với phụ nữ mang thai

Đối với phụ nữ mang thai, đặc biệt là trong ba tháng đầu của thai kỳ, nhiễm virus quai bị đòi hỏi sự lưu tâm đặc biệt từ bác sĩ sản khoa. Virus khi nhân lên trong cơ thể người mẹ có thể gây sốt cao kéo dài và kích thích các phản ứng viêm toàn thân, làm tăng nguy cơ sảy thai tự nhiên hoặc thai chết lưu trong tam cá nguyệt đầu tiên.

Hiện nay, các bằng chứng y văn chưa cho thấy virus quai bị gây ra các dị tật bẩm sinh đặc hiệu ở thai nhi như hội chứng Rubella bẩm sinh. Khi bước sang tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, nguy cơ đối với thai nhi giảm đi đáng kể. Tuy nhiên, người mẹ mắc quai bị ở giai đoạn cuối thai kỳ vẫn cần theo dõi nguy cơ chuyển dạ sinh non. Phụ nữ mang thai khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ quai bị cần liên hệ ngay với bác sĩ để được hướng dẫn theo dõi thai kỳ chặt chẽ qua siêu âm định kỳ.

Lưu ý an toàn

Quai bị là bệnh do virus gây ra nên không có thuốc điều trị đặc hiệu và thuốc kháng sinh hoàn toàn không mang lại tác dụng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm dạng uống liều cao hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như đắp lá, dán cao, vẽ vôi lên vùng sưng vì rất dễ gây kích ứng, bỏng rát và bội nhiễm vi khuẩn. Mọi thông tin sức khỏe đều mang tính tham khảo tổng quan, khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu đau đầu dữ dội, đau bụng quặn thắt hoặc giảm thính lực, người bệnh cần đến bệnh viện để được bác sĩ đánh giá trực tiếp.

Tóm tắt

Tóm lại, bệnh quai bị hiếm khi gây biến chứng vô sinh ở nữ giới như sự lo lắng phổ biến trong cộng đồng. Mối nguy đáng lưu tâm hơn nằm ở các biến chứng viêm màng não, viêm tụy cấp, giảm thính lực hoặc rủi ro sảy thai ở phụ nữ mang thai ba tháng đầu. Biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất là tiêm đủ vắc xin phòng bệnh và đi khám y tế kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.