Cách điều trị viêm amidan cấp và mạn tính

Điều trị viêm amidan là gì?

Amidan khẩu cái là hai khối mô lympho nằm ở hai bên thành họng, giữ chức năng như một hàng rào miễn dịch đầu tiên để ngăn chặn vi khuẩn và virus xâm nhập qua đường hô hấp và đường tiêu hóa. Khi các tác nhân gây bệnh tấn công ồ ạt, amidan có thể bị sưng nề, đỏ rát và tiết dịch viêm.

Viêm amidan cấp tính thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao, đau họng dữ dội, nuốt khó và có thể xuất hiện các chấm mủ trắng trên bề mặt. Trong khi đó, viêm amidan mạn tính là hậu quả của các đợt viêm cấp tái diễn nhiều lần hoặc nhiễm trùng tiềm tàng không được giải quyết triệt để, khiến tổ chức amidan bị xơ hóa hoặc phì đại quá mức, tạo thành các hốc chứa chất bã đậu gây hôi miệng và khó chịu kéo dài. Hai thể bệnh này có mục tiêu điều trị và hướng can thiệp y khoa khác nhau.

Hướng xử trí nội khoa đối với viêm amidan cấp tính

Trong giai đoạn cấp tính, mục tiêu hàng đầu là kiểm soát triệu chứng đau rát họng, hạ sốt và ngăn ngừa biến chứng lan rộng. Nếu viêm amidan cấp do virus, phác đồ chủ yếu tập trung vào chăm sóc nâng đỡ như dùng thuốc giảm đau hạ sốt nhóm paracetamol hoặc ibuprofen theo hướng dẫn y tế, kết hợp súc họng bằng dung dịch sát khuẩn nhẹ.

Trường hợp bác sĩ xác định nguyên nhân do vi khuẩn, đặc biệt là liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A qua thăm khám hoặc xét nghiệm quệt họng, người bệnh sẽ được chỉ định dùng thuốc kháng sinh phù hợp. Người bệnh cần hoàn thành đủ thời gian dùng thuốc theo đơn của bác sĩ ngay cả khi triệu chứng đã giảm hẳn, nhằm phòng tránh hiện tượng kháng thuốc và nguy cơ biến chứng thấp tim hoặc viêm cầu thận cấp.

Kiểm soát và theo dõi viêm amidan mạn tính

Viêm amidan mạn tính là tình trạng nhiễm trùng dai dẳng hoặc tái phát liên tục, thường biểu hiện bằng cảm giác vướng họng, hơi thở hôi do sỏi amidan bã đậu và ho khan từng cơn. Điều trị nội khoa trong thể mạn tính thường nhằm giải quyết các đợt bùng phát cấp tính, kết hợp vệ sinh hốc miệng và đường hô hấp trên thường xuyên.

Bên cạnh việc dùng thuốc khi có đợt viêm cấp bùng phát, người bệnh cần làm sạch khoang miệng định kỳ, súc họng sâu để loại bỏ cặn bã tích tụ trong các hốc amidan. Bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng cũng sẽ đánh giá mức độ phì đại của khối amidan xem có gây hẹp eo họng hay chèn ép đường thở khi ngủ hay không để cân nhắc hướng can thiệp tiếp theo.

Khi nào cần xem xét phẫu thuật cắt amidan

Phẫu thuật cắt amidan là biện pháp can thiệp ngoại khoa triệt để nhưng luôn đòi hỏi chỉ định chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Thủ thuật này thường được cân nhắc khi viêm amidan tái phát nhiều lần trong một năm, chẳng hạn từ năm đến bảy lần mỗi năm, hoặc gây ra các biến chứng tại chỗ nguy hiểm như áp xe quanh amidan.

Ngoài ra, chỉ định phẫu thuật còn được áp dụng khi khối amidan quá phát gây tắc nghẽn đường hô hấp trên dẫn đến hội chứng ngưng thở khi ngủ, khó nuốt nặng hoặc nghi ngờ tổn thương ác tính một bên amidan. Hiện nay có nhiều kỹ thuật phẫu thuật hiện đại như dao mổ điện, sóng cao tần hoặc coblation giúp giảm đau và hạn chế chảy máu, tuy nhiên người bệnh vẫn cần được đánh giá chức năng đông máu và sức khỏe tổng quát trước khi thực hiện.

Chế độ chăm sóc và giảm nhẹ triệu chứng tại nhà

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy niêm mạc họng phục hồi và giảm bớt sự khó chịu ở cả hai thể bệnh. Người bệnh nên duy trì việc uống đủ nước mỗi ngày, ưu tiên nước ấm hoặc canh súp lỏng để làm dịu cảm giác nuốt đau. Tránh xa các thực phẩm quá cay, đồ chiên xào khô cứng hoặc đồ uống có cồn và nước đá lạnh.

Giữ môi trường sống thông thoáng, sử dụng máy tạo độ ẩm khi thời tiết hanh khô hoặc phòng có điều hòa nhiệt độ sẽ giúp hạn chế khô niêm mạc đường thở. Việc giữ ấm cổ ngực khi giao mùa, đeo khẩu trang khi ra ngoài đường bụi bẩn và súc miệng bằng nước muối sinh lý sau mỗi bữa ăn là những thói quen đơn giản giúp giảm bớt nguy cơ kích ứng amidan.

Lưu ý an toàn

Các thông tin điều trị trong bài mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm hoặc tự ý cạy bỏ bã đậu trong hốc amidan bằng vật nhọn vì có thể gây tổn thương niêm mạc và chảy máu nghiêm trọng. Khi có dấu hiệu khó thở, khít hàm, đau họng một bên dữ dội hoặc sốt cao li bì, cần đến cơ sở y tế ngay.

Tóm tắt

Viêm amidan cấp và mạn tính cần được tiếp cận điều trị đúng theo nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến đường thở. Việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng giúp xác định chính xác thời điểm cần dùng thuốc hoặc chỉ định phẫu thuật cắt amidan, hạn chế nguy cơ tái phát và biến chứng kéo dài.