Phương pháp chăm sóc bệnh nhân viêm màng não mủ đúng chuẩn

Chăm sóc bệnh nhân viêm màng não mủ là gì?

Viêm màng não mủ xảy ra khi các vi khuẩn sinh mủ xâm nhập vào khoang dưới nhện và màng não, gây ra phản ứng viêm cấp tính, làm tăng áp lực nội sọ và suy giảm tuần hoàn máu não. Người bệnh thường nhập viện trong tình trạng sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn vọt, cứng gáy, nhạy cảm với ánh sáng và tiếng ồn. Chăm sóc bệnh nhân viêm màng não mủ là tập hợp các biện pháp hỗ trợ y tế và điều dưỡng chuyên sâu, bao gồm theo dõi sát diễn tiến thần kinh, kiểm soát thân nhiệt, nuôi dưỡng đúng cách theo mức độ tri giác, giữ gìn vệ sinh thân thể và can thiệp phục hồi chức năng sớm nhằm ngăn ngừa tử vong cùng các tổn thương não bộ thứ phát.

Theo dõi sát tri giác và các dấu hiệu thần kinh khu trú

• Viêm màng não mủ là cấp cứu nội khoa truyền nhiễm có nguy cơ dẫn tới phù não và tổn thương thần kinh vĩnh viễn. Trong suốt quá trình điều trị, việc theo dõi tri giác bằng thang điểm Glasgow hoặc bảng đánh giá phản xạ ở trẻ nhỏ giữ vai trò quyết định. Người chăm sóc cần ghi nhận nhịp thở, mạch, huyết áp và thân nhiệt theo từng mốc giờ quy định.
• Bất kỳ biểu hiện suy giảm nhận thức nào như lơ mơ, trả lời chậm chạp, gọi hỏi không đáp ứng, hoặc kích thích vật vã đều gợi ý áp lực nội sọ đang tăng cao. Đồng thời, cần quan sát tình trạng đồng tử hai bên xem có giãn hoặc co nhỏ bất thường. Khi phát hiện các cơn co giật cục bộ hoặc toàn thể, người nhà phải báo ngay cho nhân viên y tế để xử trí cắt cơn khẩn cấp, bảo vệ tế bào não khỏi thiếu oxy.

Hạ sốt an toàn và kiểm soát cơn co giật tại giường

• Sốt cao liên tục và co giật là hai vấn đề thường trực ở bệnh nhân viêm màng não mủ. Người chăm sóc hỗ trợ hạ thân nhiệt bằng cách nới lỏng quần áo, dùng khăn mềm nhúng nước ấm lau các vị trí có mạch máu lớn đi qua như nách, bẹn và cổ. Nước ấm giúp giãn mạch ngoại vi và thoát nhiệt tự nhiên mà không gây rét run.
• Tuyệt đối không chườm đá lạnh trực tiếp hoặc dùng cồn xoa bóp vì dễ gây co mạch ngoại vi, khiến nhiệt lượng bị giữ lại sâu trong các cơ quan nội tạng. Mọi loại thuốc hạ sốt giảm đau như paracetamol phải được dùng đúng khoảng cách liều và hàm lượng do bác sĩ chỉ định. Khi người bệnh lên cơn co giật, cần nhanh chóng đặt nằm nghiêng sang một bên để đờm nhớt chảy ra ngoài, tránh hít sặc vào phổi, không cố nhét vật cứng vào miệng.

Đảm bảo chế độ dinh dưỡng và bù dịch phù hợp trạng thái tri giác

• Tình trạng sốt kéo dài và phản ứng viêm toàn thân làm tăng tốc độ chuyển hóa cơ bản, khiến cơ thể tiêu hao năng lượng nhanh chóng. Bệnh nhân còn tỉnh táo cần được cung cấp các món ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như súp gà, cháo thịt băm, sữa giàu đạm và chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Thức ăn nên có nhiệt độ vừa phải, bổ sung thêm rau củ xay nhuyễn để phòng ngừa táo bón.
• Với bệnh nhân lơ mơ, suy giảm ý thức hoặc mất phản xạ nuốt, nuôi dưỡng qua ống thông dạ dày là chỉ định bắt buộc để bảo đảm năng lượng và ngăn ngừa viêm phổi hít sặc. Người chăm sóc cần kiểm tra độ lưu thông của ống trước mỗi cữ ăn, cho ăn chậm và giữ đầu giường nâng cao 30 đến 45 độ trong suốt bữa ăn cùng 30 phút sau đó. Lượng nước uống hàng ngày cần tính toán cân đối để vừa cung cấp đủ dịch vừa không làm nặng thêm phù não.

Vệ sinh cá nhân và phòng ngừa biến chứng loét tỳ đè

• Người bệnh viêm màng não mủ thường phải nằm điều trị kéo dài, đối mặt với nguy cơ viêm phổi ứ đọng, nhiễm trùng đường tiết niệu và loét các điểm tỳ đè. Việc đổi tư thế nằm nghiêng trái, nghiêng phải và nằm ngửa đều đặn mỗi 2 giờ giúp giải phóng áp lực lên vùng xương cùng cụt, gót chân và bả vai. Nệm hơi chống loét hoặc đệm nước là thiết bị hỗ trợ rất hữu ích trong trường hợp này.
• Vệ sinh thân thể hàng ngày bằng nước ấm, lau khô nhẹ nhàng và giữ cho ga trải giường luôn phẳng phiu, sạch sẽ giúp da không bị ẩm ướt bởi mồ hôi. Hàng ngày cần vệ sinh khoang miệng bằng nước muối sinh lý để hạn chế vi khuẩn phát triển, vỗ rung lồng ngực nhẹ nhàng trước bữa ăn nhằm hỗ trợ tống xuất đờm dãi, giữ cho đường thở luôn thông thoáng.

Hỗ trợ vận động sớm và phục hồi chức năng thần kinh

• Sau giai đoạn cấp tính, di chứng thần kinh như yếu liệt nửa người, co cứng cơ, giảm thính lực hoặc khó khăn trong giao tiếp có thể xuất hiện. Kế hoạch phục hồi chức năng cần tiến hành sớm ngay tại giường khi huyết động và tri giác đã ổn định. Các bài tập vận động thụ động từng khớp ngón tay, cổ tay, khớp gối giúp duy trì tầm vận động và phòng tránh teo cơ cứng khớp.
• Khi sức khỏe tiến triển tốt hơn, người bệnh được hướng dẫn tập ngồi dậy, tập đứng có trợ giúp và đi lại từng bước nhỏ. Người nhà nên trò chuyện nhẹ nhàng, khuyến khích bệnh nhân tự thực hiện các động tác chăm sóc cá nhân đơn giản để kích thích sự hồi phục của vỏ não. Việc kiểm tra thính lực và thị lực trước khi xuất viện cũng cần được thực hiện nhằm phát hiện sớm các di chứng tổn thương dây thần kinh sọ não.

Lưu ý an toàn

Người chăm sóc tuyệt đối không tự ý điều chỉnh tốc độ truyền dịch hoặc liều lượng thuốc kháng sinh đã được bác sĩ chỉ định. Không tự dùng thuốc an thần, chống co giật khi chưa có y lệnh vì có thể che lấp các dấu hiệu suy giảm tri giác thực tế. Nếu người bệnh xuất hiện dấu hiệu bất thường như đồng tử không đều, co giật kéo dài, thở ngắt quãng hoặc sốt cao co giật không hạ, cần báo ngay lập tức cho bác sĩ trực cấp cứu.

Tóm tắt

Chăm sóc bệnh nhân viêm màng não mủ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa phác đồ của bác sĩ và theo dõi sát sao từ người nhà. Nhận diện sớm các dấu hiệu thần kinh bất thường, duy trì dinh dưỡng đầy đủ và hỗ trợ vận động đúng giai đoạn sẽ giúp người bệnh tăng tốc độ hồi phục, hạn chế di chứng thần kinh kéo dài.