Phụ nữ mắc quai bị có gây vô sinh không và biện pháp phòng ngừa

Phụ nữ bị quai bị có vô sinh không là gì?

Bệnh quai bị là bệnh nhiễm trùng do virus lây truyền qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn chứa mầm bệnh từ người nhiễm. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường phổ biến ở trẻ em và thanh thiếu niên chưa có miễn dịch. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus quai bị thường khu trú và nhân lên ở tuyến nước bọt mang tai, gây sốt, mệt mỏi, đau nhức góc hàm và sưng to một hoặc hai bên má. Ngoài tuyến nước bọt, virus còn có ái tính với nhiều cơ quan tuyến khác như tuyến tụy, màng não và các tuyến sinh dục. Ở nữ giới, cơ quan sinh dục có thể bị virus tấn công là buồng trứng. Mặc dù phần lớn các trường hợp mắc quai bị đều diễn tiến lành tính và tự hồi phục sau một đến hai tuần, việc nắm bắt các biểu hiện bất thường tại vùng chậu là điều cần thiết để kịp thời theo dõi và ngăn ngừa những rủi ro không mong muốn đối với hệ sinh sản.

Nguy cơ vô sinh ở phụ nữ mắc bệnh quai bị

Biến chứng viêm buồng trứng do virus quai bị ở nữ giới chỉ xảy ra ở một tỷ lệ nhỏ, thường dao động khoảng vài phần trăm trong số các trường hợp nữ giới sau tuổi dậy thì mắc bệnh. Khi bị viêm buồng trứng, người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu như đau tức hạ vị, đau âm ỉ vùng bụng dưới, sốt tái phát hoặc buồn nôn sau khi tuyến nước bọt đã bắt đầu giảm sưng. Khác với cấu trúc của tinh hoàn ở nam giới vốn bị bao bọc bởi lớp màng xơ cứng dễ bị thiếu máu cục bộ khi sưng phù, buồng trứng ở nữ giới có khả năng đàn hồi tốt hơn và được nuôi dưỡng phong phú bởi mạng lưới mạch máu trong ổ bụng.

Chính vì đặc điểm giải phẫu này, tình trạng teo buồng trứng hoặc suy buồng trứng hoàn toàn sau viêm do quai bị là vô cùng hiếm gặp. Viêm buồng trứng do quai bị đa số diễn ra ở mức độ nhẹ, tự thuyên giảm cùng với quá trình hồi phục chung của cơ thể và hầu như không gây vô sinh vĩnh viễn. Nguy cơ vô sinh chỉ được đặt ra trong những trường hợp cực kỳ hy hữu khi viêm buồng trứng hoại tử nặng nề cả hai bên hoặc dẫn đến suy buồng trứng sớm, nhưng các y văn thế giới ghi nhận tỷ lệ này là rất thấp.

Ảnh hưởng của quai bị đối với phụ nữ mang thai

Một đối tượng đặc biệt cần lưu ý khi tiếp xúc với virus quai bị là phụ nữ đang trong thai kỳ, nhất là trong ba tháng đầu tiên. Mặc dù virus quai bị không được chứng minh là nguyên nhân trực tiếp gây ra các dị tật bẩm sinh nghiêm trọng ở thai nhi như virus rubella, việc nhiễm virus trong giai đoạn đầu thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ sảy thai tự nhiên hoặc thai lưu do phản ứng sốt cao và độc lực của virus tác động lên phôi thai.

Nếu phụ nữ mang thai nhiễm quai bị trong giai đoạn ba tháng giữa hoặc ba tháng cuối thai kỳ, bệnh thường ít ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng của thai nhi, nhưng người mẹ vẫn có nguy cơ đối mặt với tình trạng chuyển dạ sớm hoặc sinh non nếu bệnh tiến triển nặng. Khi phát hiện các triệu chứng quai bị hoặc nghi ngờ tiếp xúc với người bệnh trong thai kỳ, thai phụ cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa sản phụ khoa để được bác sĩ theo dõi sát sao sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi qua siêu âm định kỳ.

Các biện pháp chăm sóc và theo dõi khi phụ nữ mắc quai bị

Hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu để điều trị bệnh quai bị, do đó nguyên tắc can thiệp chủ yếu là điều trị hỗ trợ triệu chứng và nghỉ ngơi hợp lý. Nữ giới khi mắc bệnh cần dành thời gian tĩnh dưỡng tại giường, hạn chế vận động mạnh để giảm áp lực lên các cơ quan nội tạng và buồng trứng. Việc chườm ấm hoặc chườm mát vùng góc hàm giúp xoa dịu cảm giác sưng đau do viêm tuyến mang tai.

Chế độ ăn uống nên ưu tiên các món mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo dinh dưỡng, súp, đồng thời uống đủ nước ấm mỗi ngày. Người bệnh cần tránh các loại thực phẩm quá chua, cay nồng hoặc có tính axit cao vì chúng kích thích tuyến nước bọt tiết dịch mạnh, làm tăng cơn đau rát tại chỗ. Ngoài ra, việc súc miệng thường xuyên bằng nước muối sinh lý giúp duy trì vệ sinh khoang miệng và ngăn ngừa bội nhiễm vi khuẩn. Nếu có biểu hiện đau bụng dưới bất thường, sốt cao kéo dài hoặc nôn mửa, người bệnh cần đi khám chuyên khoa để được bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng buồng trứng.

Tiêm vắc xin và các biện pháp chủ động phòng ngừa quai bị

Tiêm chủng vắc xin là biện pháp hiệu quả và an toàn nhất để phòng ngừa quai bị cũng như bảo vệ chức năng sinh sản cho phụ nữ. Hiện nay, vắc xin phối hợp ba trong một phòng ngừa sởi, quai bị và rubella (MMR) được khuyến cáo rộng rãi cho trẻ em và người lớn chưa có kháng thể bảo vệ. Phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nên chủ động kiểm tra tiền sử tiêm phòng hoặc xét nghiệm kháng thể để tiêm bổ sung đầy đủ trước khi có kế hoạch mang thai tối thiểu một đến ba tháng.

Bên cạnh việc tiêm phòng vắc xin, việc thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân hàng ngày cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cắt đứt chuỗi lây truyền. Virus quai bị phát tán qua các giọt bắn đường hô hấp, do đó mọi người nên thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và hạn chế tiếp xúc gần với người đang có biểu hiện sốt, sưng tuyến mang tai. Giữ gìn nhà cửa thông thoáng, lau chùi khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc thường xuyên và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau kháng viêm liều cao hoặc áp dụng các bài thuốc đắp lá không rõ nguồn gốc lên vùng sưng mang tai hay vùng bụng, vì có thể dẫn đến nhiễm trùng da và ngộ độc. Khi xuất hiện dấu hiệu sốt cao liên tục, đau bụng dưới dữ dội, đau đầu nhiều hoặc cứng cổ, cần nhanh chóng đến bệnh viện để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Tóm lại, phụ nữ mắc bệnh quai bị rất hiếm khi bị vô sinh do biến chứng viêm buồng trứng thường nhẹ và có khả năng tự phục hồi tốt. Tuy nhiên, việc chủ động tiêm phòng vắc xin sởi, quai bị, rubella từ sớm và chăm sóc đúng cách khi mắc bệnh vẫn là chìa khóa quan trọng để bảo vệ toàn diện sức khỏe nói chung và sức khỏe sinh sản nói riêng.