Phòng ngừa chuẩn trong chăm sóc bệnh nhân và những nguyên tắc cốt lõi

Phòng ngừa chuẩn trong chăm sóc bệnh nhân là gì?

Phòng ngừa chuẩn trong chăm sóc bệnh nhân được định nghĩa là tập hợp các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn cơ bản nhất, được áp dụng đối với tất cả bệnh nhân tại mọi cơ sở khám chữa bệnh cũng như các tình huống chăm sóc y tế tại gia đình. Mục tiêu cốt lõi của khái niệm này dựa trên giả định rằng mọi mẫu máu, dịch sinh học, chất tiết, chất bài tiết, niêm mạc và vùng da bị tổn thương của bất kỳ người bệnh nào cũng đều có khả năng chứa vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm.

Hệ thống phòng ngừa chuẩn bao gồm nhiều yếu tố phối hợp chặt chẽ, từ thói quen vệ sinh tay thường quy, việc mang trang thiết bị phòng hộ cá nhân phù hợp, quản lý an toàn kim tiêm và vật sắc nhọn, đến khử khuẩn bề mặt môi trường, xử lý chất thải và khử trùng dụng cụ y khoa. Khi được tuân thủ nghiêm ngặt, phòng ngừa chuẩn sẽ cắt đứt đường lây truyền của vi khuẩn, virus và vi nấm, qua đó làm giảm đáng kể tỷ lệ mắc các bệnh nhiễm trùng chéo trong bệnh viện và bảo vệ an toàn tối đa cho cộng đồng.

Vệ sinh tay đúng thời điểm và đúng kỹ thuật y tế

Vệ sinh tay là biện pháp đơn giản, tiết kiệm và quan trọng nhất để ngăn ngừa lây lan vi sinh vật trong môi trường y tế. Người chăm sóc cần vệ sinh tay vào các thời điểm thiết yếu: trước khi tiếp xúc với bệnh nhân, trước khi thực hiện các thủ thuật sạch hoặc vô khuẩn, sau khi tiếp xúc với máu và dịch cơ thể, sau khi tiếp xúc trực tiếp với người bệnh và sau khi chạm vào các bề mặt xung quanh người bệnh.

Có hai hình thức vệ sinh tay phổ biến là rửa tay thường quy bằng nước sạch với xà phòng và sát khuẩn tay nhanh bằng dung dịch cồn y tế. Rửa tay bằng xà phòng là bắt buộc khi bàn tay có vết bẩn nhìn thấy rõ, dính máu hoặc dịch tiết sinh học. Trong khi đó, dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn được ưu tiên sử dụng nhanh giữa các lần thăm khám hoặc can thiệp nếu tay không vấy bẩn hữu cơ rõ rệt. Quá trình làm sạch tay cần đảm bảo chà xát đầy đủ các bước trong tối thiểu ba mươi giây để đảm bảo hiệu quả tiêu diệt mầm bệnh.

Sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân phù hợp nguy cơ phơi nhiễm

Phương tiện phòng hộ cá nhân bao gồm găng tay y tế, khẩu trang y tế, kính bảo hộ, tấm che mặt và áo choàng bảo hộ. Việc lựa chọn phương tiện bảo vệ phụ thuộc trực tiếp vào mức độ phơi nhiễm dự kiến trong từng thao tác chăm sóc người bệnh. Khi dự đoán có nguy cơ tiếp xúc với máu, dịch tiết, niêm mạc hoặc da không nguyên vẹn, người chăm sóc bắt buộc phải mang găng tay phù hợp.

Nếu thao tác chăm sóc có khả năng làm bắn tung tóe dịch cơ thể như hút đờm dãi, rửa vết thương lớn hoặc rửa dụng cụ y tế, cần trang bị thêm khẩu trang y tế, kính bảo hộ và tạp dề hoặc áo choàng chống thấm. Điều cốt yếu khi sử dụng phương tiện phòng hộ là phải mang vào trước khi tiếp xúc với nguồn lây và tháo bỏ đúng trình tự ngay sau khi kết thúc công việc. Tránh chạm tay chưa rửa vào mặt ngoài của các trang phục bảo hộ đã nhiễm bẩn để ngăn ngừa tự lây nhiễm cho bản thân và môi trường xung quanh.

An toàn khi thao tác và thải bỏ vật sắc nhọn y tế

Tổn thương do kim tiêm và các vật sắc nhọn y tế là nguyên nhân hàng đầu gây phơi nhiễm các tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm qua đường máu như virus viêm gan B, virus viêm gan C và virus gây suy giảm miễn dịch ở người HIV. Nguyên tắc bất di bất dịch trong phòng ngừa chuẩn là không dùng hai tay để đậy nắp kim tiêm sau khi đã sử dụng, không tháo rời kim tiêm khỏi bơm tiêm bằng tay trần và không bẻ cong hoặc bẻ gãy đầu kim.

Ngay sau khi sử dụng xong, toàn bộ kim tiêm, lưỡi dao mổ và các dụng cụ sắc nhọn khác phải được bỏ ngay vào hộp kháng thủng chuyên dụng đặt ở vị trí thuận tiện, gần nơi thao tác. Hộp đựng vật sắc nhọn cần có nắp đậy kín, thành cứng và chỉ được chứa tối đa ba phần tư dung tích trước khi chuyển đi xử lý theo quy trình quản lý chất thải y tế nguy hại, tuyệt đối không để rác thải sắc nhọn tràn ra ngoài miệng hộp.

Vệ sinh môi trường bề mặt và xử lý đồ vải y tế

Môi trường xung quanh người bệnh như ga trải giường, thanh chắn giường, bàn ăn, tay nắm cửa và các thiết bị y tế dùng chung là nơi vi sinh vật có thể tồn tại và phát tán sang những người khác. Do đó, việc khử khuẩn định kỳ các bề mặt thường xuyên tiếp xúc bằng hóa chất khử khuẩn đạt tiêu chuẩn y tế là yêu cầu không thể thiếu. Quy trình làm sạch phải được thực hiện theo nguyên tắc từ khu vực sạch đến khu vực bẩn, từ trên cao xuống thấp và thay khăn lau định kỳ để tránh làm phát tán vi khuẩn.

Bên cạnh đó, các dụng cụ y tế tiếp xúc với niêm mạc hoặc mô cơ thể cần được làm sạch, khử khuẩn mức độ cao hoặc tiệt khuẩn theo đúng danh mục phân loại trước khi tái sử dụng cho người bệnh khác. Đồ vải bẩn, dính máu hoặc dịch tiết phải được thu gom cẩn thận trong túi đựng riêng biệt, không giũ mạnh nhằm hạn chế nguy cơ phát tán bụi và mầm bệnh vào không khí của buồng bệnh.

Lưu ý an toàn

Phòng ngừa chuẩn chỉ phát huy tác dụng tối đa khi được thực hiện đồng bộ và đúng kỹ thuật; việc mang găng tay không thể thay thế cho thao tác vệ sinh tay. Khi xảy ra tai nạn rủi ro nghề nghiệp như kim tiêm đâm xuyên da hoặc dịch cơ thể bắn vào mắt, mũi, miệng, cần bình tĩnh xử lý vết thương ngay dưới vòi nước chảy, sát trùng tại chỗ và báo cáo ngay cho cơ sở y tế hoặc bộ phận kiểm soát nhiễm khuẩn để được đánh giá và điều trị dự phòng sau phơi nhiễm kịp thời.

Tóm tắt

Thực hiện nghiêm túc phòng ngừa chuẩn trong chăm sóc bệnh nhân là nền tảng để thiết lập môi trường y tế an toàn và hạn chế biến chứng nhiễm khuẩn. Dù ở bệnh viện hay tại nhà, người chăm sóc cần duy trì thói quen rửa tay đúng quy trình, sử dụng đồ bảo hộ phù hợp và xử lý vật dụng cẩn thận. Khi có bất kỳ thắc mắc nào về nguy cơ lây nhiễm hoặc phơi nhiễm y tế, hãy chủ động liên hệ nhân viên y tế để được tư vấn chính xác.