Tìm hiểu về phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm: Chỉ định và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm là can thiệp ngoại khoa nhằm loại bỏ các khối u phát sinh tại tuyến nước bọt nằm ở vùng góc hàm. Việc phẫu thuật kịp thời giúp ngăn ngừa khối u phát triển chèn ép các dây thần kinh, mạch máu quan trọng và cung cấp mẫu bệnh phẩm để chẩn đoán chính xác bản chất u lành tính hay ác tính.
Người bệnh khi phát hiện khối gồ bất thường ở vùng cổ hàm thường lo lắng về kỹ thuật mổ, nguy cơ biến chứng và quá trình hồi phục. Bài viết dưới đây cung cấp thông tin y khoa cơ bản về chỉ định, quy trình thực hiện, các rủi ro tiềm ẩn và nguyên tắc chăm sóc sau phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm.
Phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm là gì?
Tuyến nước bọt dưới hàm là một trong ba cặp tuyến nước bọt chính của cơ thể, nằm ngay phía dưới xương hàm dưới và chịu trách nhiệm sản xuất một lượng lớn nước bọt nền trong khoang miệng. Khối u xuất hiện tại tuyến nước bọt dưới hàm có thể là u lành tính như u tuyến đa hình, u mụn nước hoặc u ác tính như ung thư biểu mô tuyến nang, ung thư biểu mô nhầy bì. Phẫu thuật là phương pháp điều trị chủ đạo đối với hầu hết các khối u tuyến nước bọt dưới hàm, bởi việc chỉ theo dõi hoặc chọc hút đơn thuần không thể loại bỏ triệt để tổn thương và tiềm ẩn nguy cơ thoái triển ác tính theo thời gian. Mục tiêu phẫu thuật là lấy trọn khối u cùng mô tuyến xung quanh để đảm bảo ranh giới an toàn, đồng thời bảo tồn tối đa các dây thần kinh vận động và cảm giác lân cận.
Chỉ định thực hiện phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm
Phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm thường được chỉ định khi người bệnh xuất hiện khối u sưng to dần ở vùng dưới hàm, gây đau nhức hoặc có dấu hiệu chèn ép các cấu trúc lân cận. Khác với tuyến mang tai, u ở tuyến dưới hàm có tỷ lệ ác tính cao hơn nên việc chỉ định mổ sớm đóng vai trò rất quan trọng. Bác sĩ phẫu thuật sẽ tiến hành cắt bỏ khối u kèm theo toàn bộ tuyến nước bọt dưới hàm nhằm đảm bảo lấy sạch tổn thương, hạn chế tối đa nguy cơ vỡ bao u gây tái phát và lấy bệnh phẩm làm sinh thiết giải phẫu bệnh. Chỉ định can thiệp ngoại khoa luôn được đưa ra sau khi người bệnh đã được thăm khám kỹ lưỡng bởi bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Ung bướu.
Các bước chuẩn bị trước khi phẫu thuật u tuyến dưới hàm
Trước khi bước vào cuộc mổ, người bệnh cần trải qua các bước đánh giá hình ảnh học và cận lâm sàng như siêu âm vùng cổ, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ để xác định rõ kích thước, ranh giới khối u và sự xâm lấn vào các mô xung quanh. Bác sĩ cũng có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ nhằm đánh giá sơ bộ bản chất tế bào u. Phẫu thuật viên sẽ giải thích chi tiết cho người bệnh và gia đình về mục tiêu cuộc mổ, quy trình gây mê nội khí quản cũng như các rủi ro có thể gặp phải. Người bệnh cần thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng thuốc, các bệnh lý mạn tính đi kèm và danh sách thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông máu.
Quy trình kỹ thuật bóc tách và cắt u tuyến nước bọt dưới hàm
Quy trình phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm thường được tiến hành dưới hình thức gây mê toàn thân. Bác sĩ rạch một đường mổ cong theo nếp lằn cổ, nằm dưới bờ xương hàm dưới khoảng 2 đến 3 cm để giấu sẹo và bảo vệ nhánh bờ hàm dưới của dây thần kinh mặt. Sau khi bộc lộ bao tuyến, phẫu thuật viên cẩn thận bóc tách toàn bộ tuyến nước bọt dưới hàm cùng khối u, đồng thời thắt các mạch máu nuôi dưỡng như động mạch mặt và tĩnh mạch mặt. Toàn bộ quá trình đòi hỏi sự tỉ mỉ cao độ để tránh làm tổn thương dây thần kinh lưỡi và dây thần kinh hạ thiệt đi sát cuống tuyến. Sau khi cầm máu kỹ lưỡng, bác sĩ đặt ống dẫn lưu và khâu đóng vết mổ theo từng lớp giải phẫu.
Các rủi ro và biến chứng có thể gặp trong và sau phẫu thuật
Mặc dù đây là phẫu thuật tương đối an toàn, người bệnh vẫn có thể đối mặt với một số rủi ro do vùng dưới hàm tập trung nhiều mạch máu và dây thần kinh quan trọng. Nguy cơ thường gặp nhất là tổn thương nhánh bờ hàm dưới của dây thần kinh số 7, gây méo miệng tạm thời hoặc vĩnh viễn khi cười và nói. Ngoài ra, việc chạm thương dây thần kinh lưỡi có thể gây tê bì hoặc mất cảm giác nửa bên lưỡi, trong khi tổn thương dây thần kinh hạ thiệt có thể làm hạn chế vận động đẩy lưỡi. Biến chứng chảy máu thứ phát, tụ máu sau mổ, nhiễm trùng vết mổ hoặc rò nước bọt cũng có thể xảy ra nếu việc cầm máu và chăm sóc hậu phẫu không đạt yêu cầu.
Chăm sóc hồi phục và theo dõi sau phẫu thuật u tuyến dưới hàm
Sau phẫu thuật, người bệnh thường được theo dõi lượng dịch qua ống dẫn lưu trong 24 đến 48 giờ đầu trước khi rút ống. Trong những ngày đầu, chế độ ăn nên ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, nguội và dễ nuốt để tránh kích thích vùng sàn miệng và góc hàm. Vết mổ cần được giữ khô ráo, thay băng vô khuẩn theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế tại cơ sở khám chữa bệnh. Người bệnh cần uống đủ nước, vệ sinh khoang miệng bằng nước muối sinh lý thường xuyên và tuân thủ đơn thuốc giảm đau, kháng viêm do bác sĩ điều trị chỉ định. Cần đến viện ngay nếu xuất hiện sưng nề nhanh, chảy máu nhiều hoặc sốt cao.
Theo dõi phục hồi sau phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm
| Đặc điểm theo dõi | Diễn tiến thông thường | Dấu hiệu bất thường cần khám ngay |
|---|---|---|
| Cảm giác vùng lưỡi và cằm | Có thể hơi tê nhẹ tạm thời và giảm dần | Mất hoàn toàn cảm giác kèm méo lệch miệng nghiêm trọng |
| Vết mổ vùng góc hàm | Hơi nề nhẹ, khô ráo, liền mép sau 7-10 ngày | Sưng to nhanh, đỏ rát dữ dội hoặc chảy mủ, rò dịch đục |
| Dẫn lưu và lượng máu bầm | Dịch nhạt màu dần và rút ống sau 24-48 giờ | Máu đỏ tươi chảy ồ ạt hoặc tụ khối phồng lớn vùng cổ |
| Thân nhiệt và toàn trạng | Nhiệt độ ổn định, ăn uống nhẹ nhàng | Sốt cao liên tục, rét run, khó thở hoặc khó nuốt dữ dội |
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đắp thuốc lá, châm cứu hoặc ấn bóp mạnh vào khối u vùng góc hàm vì có thể gây nhiễm trùng, vỡ bao u hoặc kích thích tế bào u lan rộng. Khi phát hiện khối sưng bất thường, cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Răng Hàm Mặt để được thăm khám chi tiết.
Tóm tắt
Phẫu thuật u tuyến nước bọt dưới hàm là can thiệp ngoại khoa thiết yếu giúp loại bỏ khối u và bảo tồn các cấu trúc giải phẫu quan trọng vùng cổ hàm. Người bệnh nên chủ động thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Răng Hàm Mặt ngay khi phát hiện khối bất thường để được chẩn đoán chính xác và tư vấn kế hoạch can thiệp phù hợp.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Cắt bỏ tuyến nước bọt dưới hàm có gây khô miệng vĩnh viễn không?
Sau khi cắt bỏ một bên tuyến nước bọt dưới hàm, các tuyến nước bọt còn lại như tuyến mang tai, tuyến dưới lưỡi và các tuyến phụ vẫn tiết nước bọt bình thường nên hiếm khi gây khô miệng kéo dài.
U tuyến nước bọt dưới hàm có nguy cơ ác tính cao không?
Phần lớn trường hợp u tuyến nước bọt dưới hàm là lành tính như u tuyến đa hình, tuy nhiên tỷ lệ ác tính ở tuyến này cao hơn so với tuyến mang tai nên khối u luôn cần được xét nghiệm giải phẫu bệnh cẩn thận.
Thời gian hồi phục sau phẫu thuật u tuyến dưới hàm mất bao lâu?
Vết mổ thường liền sau 1 đến 2 tuần và người bệnh có thể trở lại sinh hoạt nhẹ nhàng sau khoảng 2 đến 3 tuần nếu không có biến chứng chảy máu hoặc nhiễm trùng.
Vết mổ cắt u tuyến nước bọt dưới hàm có để lại sẹo lớn không?
Sẹo mổ thường được phẫu thuật viên rạch theo nếp gấp da tự nhiên ở cổ cách bờ hàm dưới khoảng 2 cm, giúp vết sẹo mờ dần theo thời gian và đảm bảo thẩm mỹ.
Khối u tuyến dưới hàm có thể tái phát trở lại sau mổ không?
Nếu là u lành tính được bóc tách trọn vẹn kèm toàn bộ tuyến tổn thương thì nguy cơ tái phát rất thấp, nhưng người bệnh vẫn cần tái khám định kỳ theo hẹn của bác sĩ chuyên khoa.
