Phẫu thuật tai biến mạch máu não không chỉ định cho trường hợp nào?

Phẫu thuật tai biến mạch máu não là gì?

Tai biến mạch máu não hay đột quỵ não là tình trạng lưu lượng máu cung cấp cho một phần não bộ bị gián đoạn đột ngột do tắc nghẽn mạch máu hoặc vỡ mạch máu gây tràn máu vào nhu mô não. Đây là một cấp cứu y khoa tối khẩn cấp cần được chẩn đoán và xử trí nhanh chóng để giảm thiểu tổn thương tế bào thần kinh.

Trong y học thực hành, phẫu thuật tai biến mạch máu não thường bao gồm mở sọ giảm áp, lấy khối máu tụ hoặc kẹp túi phình mạch não. Mặc dù mang lại hy vọng sống cho những trường hợp phù não ác tính, can thiệp này tiềm ẩn nhiều rủi ro lớn như chảy máu thứ phát, nhiễm trùng thần kinh trung ương và biến chứng gây mê. Do đó, các bác sĩ phẫu thuật thần kinh luôn phải sàng lọc khắt khe để loại trừ những trường hợp phẫu thuật không mang lại hiệu quả vượt trội so với phác đồ điều trị nội khoa.

Vai trò thực tế của phẫu thuật trong điều trị tai biến mạch máu não

Tai biến mạch máu não bao gồm hai thể bệnh chính là nhồi máu não và xuất huyết não. Trong phác đồ điều trị đột quỵ hiện đại, phẫu thuật mở hộp sọ giải áp hoặc lấy khối máu tụ không phải là biện pháp phổ biến cho mọi ca bệnh. Ngoại khoa chỉ được huy động như một biện pháp cấp cứu khẩn cấp nhằm giải tỏa áp lực nội sọ đe dọa tụt não hoặc xử trí các túi phình mạch bị vỡ.

Phần lớn người bệnh tai biến mạch máu não được ưu tiên quản lý bằng phương pháp nội khoa kết hợp hồi sức cấp cứu. Với nhồi máu não đến sớm, các can thiệp như dùng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch hoặc lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học qua đường nội mạch mang lại hiệu quả vượt trội so với mổ mở. Do đó, việc xác định rõ trường hợp nào không nên phẫu thuật giúp tránh cho người bệnh những cuộc mổ nặng nề không mang lại lợi ích.

Trường hợp tổn thương nhỏ hoặc nằm ở vị trí hiểm hóc không nên phẫu thuật

Chống chỉ định phẫu thuật thường được áp dụng cho những ca bệnh có vùng tổn thương nhỏ, không gây chèn ép nguy hiểm lên các cấu trúc lân cận. Đối với người bệnh nhồi máu não diện tích nhỏ hoặc xuất huyết não lượng ít, mô não xung quanh vẫn duy trì được tuần hoàn nuôi dưỡng tốt và áp lực nội sọ không tăng cao. Trong tình huống này, việc can thiệp mổ mở qua mô não lành để tiếp cận tổn thương có thể gây thêm sang chấn không đáng có.

Bên cạnh đó, vị trí tổn thương nằm quá sâu trong nhu mô não như cuống não, cầu não, hành não hoặc vùng đồi thị cũng là lý do bác sĩ không chỉ định mổ. Thân não là nơi tập trung các trung khu điều hòa hô hấp và tim mạch sống còn. Việc can thiệp dao kéo vào khu vực này đem lại rủi ro thủng phá mô não lành cực kỳ lớn, nguy cơ tử vong trong phẫu thuật rất cao mà khả năng hồi phục chức năng vận động hay nhận thức hầu như không đạt được.

Chống chỉ định dựa trên mức độ tri giác và tổn thương thần kinh

Tình trạng tri giác ban đầu đóng vai trò rất lớn trong quyết định can thiệp ngoại khoa. Những người bệnh nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu kéo dài, điểm thang điểm hôn mê Glasgow quá thấp đi kèm mất hoàn toàn các phản xạ thân não thường có tiên lượng tử vong rất cao. Lúc này mô não đã chịu tổn thương thiếu máu hoại tử diện rộng không thể hồi phục, việc mở sọ giải áp không còn đem lại cơ hội cứu sống hay cải thiện chất lượng sống sau này.

Ngược lại, người bệnh có triệu chứng thần kinh rất nhẹ, ý thức hoàn toàn tỉnh táo và chỉ bị yếu nhẹ cơ lực cũng không có chỉ định phẫu thuật. Việc theo dõi sát diễn tiến thần kinh và dùng thuốc kiểm soát huyết áp, dự phòng tái phát là chiến lược chuẩn mực, giúp người bệnh hồi phục tự nhiên mà không phải đối mặt với các biến chứng phẫu thuật như nhiễm trùng vết mổ hay viêm màng não.

Yếu tố bệnh nền và rối loạn đông máu cản trở phẫu thuật não

Phẫu thuật thần kinh sọ não đòi hỏi hệ thống cầm máu của cơ thể phải hoạt động tương đối bình thường. Do đó, những người bệnh đang bị rối loạn đông máu nghiêm trọng, số lượng tiểu cầu giảm sâu hoặc đang sử dụng các loại thuốc chống đông máu thế hệ mới mà chưa có chất giải độc đặc hiệu sẽ bị từ chối phẫu thuật mở. Nếu tiến hành mổ trong bối cảnh này, máu sẽ tiếp tục chảy rỉ rả không cầm được tại nền sọ, gây tụ máu tái phát và dẫn đến tử vong nhanh chóng.

Ngoài ra, những người cao tuổi có nhiều bệnh lý mạn tính giai đoạn cuối như suy tim sung huyết nặng, suy thận mạn tiến triển, suy gan mất bù hoặc ung thư di căn cũng thuộc nhóm chống chỉ định. Thể trạng quá suy kiệt cùng chức năng các cơ quan suy giảm khiến người bệnh khó có thể vượt qua cuộc gây mê hồi sức kéo dài, nguy cơ sốc hoặc suy đa tạng ngay trên bàn mổ là rất lớn.

Phương án chăm sóc và điều trị thay thế khi không phẫu thuật

Khi người bệnh không đủ điều kiện hoặc không có chỉ định phẫu thuật, trọng tâm điều trị sẽ tập trung hoàn toàn vào nội khoa và hồi sức thần kinh tích cực. Các bác sĩ sẽ kiểm soát chặt chẽ chỉ số huyết áp, duy trì đường huyết ổn định, kiểm soát thân nhiệt và cung cấp oxy đầy đủ cho tế bào não. Với các trường hợp có nguy cơ phù não nhẹ, dung dịch ưu trương như mannitol hoặc natri clorid nồng độ cao sẽ được sử dụng có kiểm soát.

Gia đình người bệnh đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ đội ngũ y tế. Cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn chăm sóc chống loét ép, vỗ rung long đờm đề phòng viêm phổi hít và bắt đầu các bài tập phục hồi chức năng vận động thụ động ngay tại giường khi huyết động của người bệnh đã ổn định. Sự kiên trì chăm sóc toàn diện là chìa khóa giúp người bệnh từng bước phục hồi di chứng.

Lưu ý an toàn

Mọi quyết định phẫu thuật hoặc điều trị bảo tồn tai biến mạch máu não phải do hội đồng bác sĩ chuyên khoa hồi sức cấp cứu và ngoại thần kinh đánh giá trực tiếp dựa trên phim chụp não và lâm sàng. Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa cụ thể của bác sĩ điều trị. Gia đình tuyệt đối không tự ý cho người bệnh dùng các bài thuốc dân gian truyền miệng khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Phẫu thuật tai biến mạch máu não là giải pháp can thiệp chuyên sâu chỉ được lựa chọn khi thực sự cần thiết để cứu vãn mạng sống. Trong những trường hợp tổn thương nhỏ, vị trí quá sâu hoặc thể trạng người bệnh suy kiệt, điều trị nội khoa và hồi sức tích cực vẫn là phương án an toàn nhất. Gia đình người bệnh nên giữ bình tĩnh và phối hợp chặt chẽ với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa thần kinh để thống nhất kế hoạch điều trị tối ưu.