Phẫu thuật Nuss và những điều cần biết khi điều trị ngực lõm

Phẫu thuật Nuss là gì?

Dị tật ngực lõm bẩm sinh là một trong những dạng bất thường thành ngực phổ biến nhất, xảy ra khi xương ức và các sụn sườn phát triển lệch lạc, lõm sâu về phía cột sống tạo thành một hố trũng trước ngực. Tình trạng này có xu hướng biểu hiện rõ dần và nặng lên trong giai đoạn tăng trưởng thể chất mạnh của tuổi dậy thì.

Phẫu thuật Nuss được phát minh vào cuối thập niên 1980 và nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn vàng trong điều trị ngoại khoa ngực lõm trên toàn thế giới. Điểm cốt lõi của kỹ thuật này là tận dụng tính đàn hồi tự nhiên của thành ngực ở người trẻ để nắn chỉnh gián tiếp. Bác sĩ không cần phải cắt bỏ sụn sườn hay can thiệp phá vỡ cấu trúc xương ức, nhờ đó hạn chế tối đa mất máu, giảm thiểu nguy cơ nhiễm trùng, rút ngắn thời gian nằm viện và mang lại kết quả phục hồi hình thể lồng ngực rất tự nhiên.

Bản chất và nguyên lý của phẫu thuật Nuss

Phẫu thuật Nuss là kỹ thuật mổ ít xâm lấn do bác sĩ Donald Nuss phát triển nhằm điều trị dị tật ngực lõm (pectus excavatum). Dị tật này đặc trưng bởi tình trạng xương ức và các sụn sườn phát triển bất thường, bị lõm sâu vào trong lồng ngực. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý mà còn có thể chèn ép tim, phổi, làm giảm dung tích hô hấp và khả năng gắng sức.

Trước khi phương pháp Nuss ra đời, phẫu thuật Ravitch kinh điển đòi hỏi phải rạch mở lớn phía trước ngực, cắt bỏ nhiều đoạn sụn sườn và can thiệp trực tiếp vào xương ức. Ngược lại, kỹ thuật Nuss can thiệp gián tiếp bằng cách đưa một hoặc nhiều thanh kim loại uốn cong qua hai đường rạch nhỏ bên thành ngực dưới sự hướng dẫn của nội soi lồng ngực. Thanh này được xoay ngược để đội xương ức và thành ngực nhô ra vị trí giải phẫu bình thường mà không cần cắt bỏ xương hay sụn sườn.

Chỉ định thực hiện phẫu thuật Nuss

Phẫu thuật Nuss thường được chỉ định cho những trường hợp lõm ngực từ mức độ trung bình đến nặng. Bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật lồng ngực sẽ đánh giá kỹ lưỡng dựa trên thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực để tính chỉ số Haller. Chỉ số Haller từ 3,25 trở lên thường là ngưỡng cân nhắc can thiệp phẫu thuật.

Các trường hợp có biểu hiện chèn ép chức năng tim phổi như khó thở khi gắng sức, đau tức ngực, rối loạn nhịp tim hoặc suy giảm chức năng hô hấp trên kết quả đo phế dung ký đều có chỉ định ưu tiên. Ngoài ra, những trường hợp dị tật ngực lõm tiến triển rõ rệt gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, khiến trẻ tự ti, mặc cảm và ngại giao tiếp xã hội cũng là đối tượng được xem xét phẫu thuật. Thời điểm vàng để can thiệp thường là lứa tuổi thanh thiếu niên, khi xương sườn và lồng ngực còn độ đàn hồi tốt.

Quy trình tiến hành phẫu thuật Nuss

Quy trình phẫu thuật Nuss được thực hiện dưới gây mê toàn thân kết hợp các biện pháp kiểm soát giảm đau đa mô thức, chẳng hạn như gây tê ngoài màng cứng hoặc gây tê cạnh sống. Bác sĩ rạch hai đường nhỏ khoảng 2 đến 3 cm ở hai bên thành ngực. Dưới sự hỗ trợ quan sát của camera nội soi lồng ngực nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tim và màng phổi, một thanh kim loại uốn cong theo độ cong mong muốn được luồn cẩn thận qua khoang màng phổi ngay phía sau xương ức.

Khi thanh kim loại đã nằm đúng vị trí bên dưới điểm lõm sâu nhất của xương ức, phẫu thuật viên sẽ xoay thanh 180 độ. Thao tác này ngay lập tức nâng toàn bộ vùng xương ức bị lõm lên vị trí bằng phẳng tự nhiên. Để ngăn ngừa thanh bị xê dịch trong quá trình sinh hoạt, bác sĩ sẽ gắn các miếng cố định ở hai đầu thanh và khâu cố định chắc chắn vào cung xương sườn lân cận. Toàn bộ ca mổ thường kéo dài từ 1 đến 2 giờ tùy theo độ phức tạp của lồng ngực.

Chăm sóc và phục hồi sau phẫu thuật Nuss

Giai đoạn hậu phẫu đòi hỏi sự chăm sóc cẩn thận và tuân thủ chặt chẽ các chỉ dẫn y khoa. Trong vài ngày đầu nằm viện, việc kiểm soát cơn đau là ưu tiên hàng đầu để giúp người bệnh có thể hít thở sâu, tập ho khạc đờm và bắt đầu vận động nhẹ nhàng nhằm phòng ngừa xẹp phổi hay viêm phổi. Người bệnh thường xuất viện sau 4 đến 7 ngày khi cơn đau đã được kiểm soát tốt bằng thuốc uống và tình trạng hô hấp ổn định.

Trong sinh hoạt hàng ngày tại nhà, người bệnh cần giữ vết mổ khô ráo, sạch sẽ và thay băng theo đúng hướng dẫn. Tư thế ngủ nên nằm ngửa thẳng lưng trên đệm phẳng trong ít nhất 1 đến 2 tháng đầu, tránh tuyệt đối nằm nghiêng hoặc nằm sấp vì có thể gây áp lực làm lệch thanh nâng ngực. Chế độ dinh dưỡng cần cung cấp đủ năng lượng, protein và vi chất dinh dưỡng giúp vết thương mau liền, đồng thời bổ sung đủ chất xơ và nước để tránh táo bón, hạn chế việc phải rặn mạnh gây tăng áp lực lồng ngực.

Thời gian lưu thanh kim loại và chế độ vận động an toàn

Thanh nâng ngực thường được lưu giữ bên trong lồng ngực trong khoảng thời gian từ 2 đến 3 năm nhằm đảm bảo khung xương ức và sụn sườn đã phát triển ổn định theo hình dáng mới. Trong suốt thời gian này, việc tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ phẫu thuật lồng ngực là rất quan trọng để kiểm tra vị trí của thanh và sự hồi phục của thành ngực qua phim chụp X-quang.

Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt các hạn chế về vận động thể chất. Trong 2 đến 3 tháng đầu, tuyệt đối tránh các hoạt động mang vác vật nặng, không nâng hai tay quá cao hoặc vặn xoắn thân mình đột ngột. Các môn thể thao đối kháng hoặc có nguy cơ va chạm mạnh vùng ngực như bóng đá, bóng rổ, võ thuật cần phải tránh hoàn toàn trong suốt thời gian thanh nâng ngực còn nằm trong cơ thể. Khi khung lồng ngực đã cốt hóa vững chắc, người bệnh sẽ được thực hiện một tiểu phẫu nhẹ nhàng để rút thanh nâng ra ngoài.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật lồng ngực. Mọi quyết định can thiệp phẫu thuật Nuss cần dựa trên kết quả thăm khám lâm sàng, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực và đánh giá chức năng tim phổi toàn diện của từng cá nhân. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng dùng thuốc giảm đau hoặc tự ý vận động mạnh khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ điều trị.

Tóm tắt

Phẫu thuật Nuss là phương pháp can thiệp ít xâm lấn hiệu quả giúp tái tạo lồng ngực tự nhiên cho người bệnh lõm ngực bẩm sinh. Việc tuân thủ hướng dẫn chăm sóc, vận động phù hợp và tái khám định kỳ theo lịch hẹn đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ khung ngực và đạt kết quả điều trị tối ưu.