Phẫu thuật bong võng mạc diễn ra như thế nào và các phương pháp thường dùng

Phẫu thuật bong võng mạc là gì?

• Võng mạc là màng mỏng nằm ở đáy mắt, đóng vai trò như cuộn phim của máy ảnh giúp tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu thị giác lên não bộ. Khi võng mạc bị rách hoặc co kéo, dịch trong nhãn cầu có thể chui qua lỗ rách và tách lớp võng mạc ra khỏi thành nhãn cầu, cắt đứt nguồn cung cấp máu và dưỡng chất.
• Phẫu thuật bong võng mạc là kỹ thuật can thiệp ngoại khoa chuyên sâu do bác sĩ nhãn khoa thực hiện. Mục tiêu cốt lõi của phẫu thuật là giải phóng các lực co kéo cơ học lên võng mạc, bịt kín các vết rách và ép võng mạc trở lại vị trí giải phẫu bình thường để tế bào thần kinh thị giác tiếp tục được nuôi dưỡng. Can thiệp phẫu thuật càng sớm, cơ hội cứu vãn thị trường và chức năng nhìn của mắt càng cao.

Các phương pháp phẫu thuật bong võng mạc phổ biến hiện nay

• Tùy thuộc vào vị trí, số lượng vết rách và mức độ co kéo dịch kính, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ chỉ định phương pháp can thiệp phù hợp.
• Kỹ thuật ấn độn củng mạc sử dụng một đai silicone mềm đặt quanh thành ngoài của mắt nhằm tạo lực ấn nhẹ củng mạc sát vào võng mạc, kết hợp chiếu tia laser hoặc áp lạnh để gắn kết lỗ rách.
• Kỹ thuật cắt dịch kính thường áp dụng cho trường hợp bong phức tạp, có xuất huyết hoặc co kéo màng. Bác sĩ loại bỏ khối dịch kính thoái hóa, hút sạch dịch dưới võng mạc, sau đó bơm khí nở hoặc dầu silicone nội nhãn để giữ võng mạc phẳng phiu.
• Kỹ thuật bơm khí nội nhãn thường áp dụng cho các vết rách nhỏ ở nửa trên võng mạc. Bác sĩ tiêm một bọt khí vào mắt để chèn ép và đóng kín lỗ rách, phối hợp hàn gắn bằng laser quang đông.

Quy trình chuẩn bị và các bước diễn ra trong phòng mổ

• Trước ca mổ, người bệnh được soi đáy mắt toàn diện, chụp ảnh màu võng mạc và siêu âm mắt để đánh giá cấu trúc tổn thương. Bác sĩ cũng kiểm tra sức khỏe toàn thân, xét nghiệm máu và rà soát tiền sử sử dụng các thuốc chống đông.
• Khi tiến hành phẫu thuật, vùng mắt được sát trùng và trải săng vô trùng. Bác sĩ thực hiện gây tê tại chỗ quanh nhãn cầu kết hợp dùng thuốc an thần nhẹ, hoặc gây mê toàn thân tùy từng đối tượng.
• Thông qua hệ thống kính vi phẫu chuyên dụng, phẫu thuật viên tiếp cận đáy mắt, bóc tách màng xơ, giải phóng lực co kéo và tiến hành hàn gắn võng mạc theo kỹ thuật đã chọn. Các vết rạch siêu nhỏ trên nhãn cầu sẽ được đóng kín bằng chỉ tự tiêu hoặc tự khép miệng. Một ca mổ thường kéo dài từ một đến ba giờ.

Chăm sóc và tuân thủ tư thế đặc biệt sau phẫu thuật

• Chăm sóc sau phẫu thuật là yếu tố mang tính quyết định đến tỷ lệ áp dính thành công của võng mạc. Nếu mắt được bơm khí nở hoặc dầu silicone, người bệnh bắt buộc phải duy trì tư thế cúi đầu hoặc nằm sấp theo đúng hướng dẫn từ bác sĩ trong nhiều giờ mỗi ngày, liên tục từ một đến vài tuần.
• Người bệnh cần sử dụng đầy đủ các loại thuốc nhỏ mắt kháng sinh, kháng viêm theo đơn, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc. Cần đeo chụp bảo vệ mắt khi đi ngủ để tránh va đập hay dụi mắt vô thức.
• Trong những tuần đầu hậu phẫu, người bệnh cần hạn chế vận động mạnh, không mang vác vật nặng, tránh cúi gập người đột ngột và tránh để nước bẩn hay xà phòng dính vào mắt mổ.

Tiến trình phục hồi thị giác và các mốc tái khám định kỳ

• Sau phẫu thuật, thị lực thường chưa thể rõ ngay mà cần thời gian để môi trường nội nhãn trong suốt trở lại và các tế bào thị giác hồi phục chức năng. Ở mắt có bơm khí nở, thị lực sẽ sáng dần lên khi bọt khí tiêu biến. Đối với mắt bơm dầu silicone, người bệnh sẽ cần một tiểu phẫu rút dầu sau vài tháng khi võng mạc đã bám vững chắc.
• Người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ vào ngày đầu tiên, tuần đầu tiên, tháng đầu tiên và các mốc tiếp theo. Việc theo dõi đều đặn giúp bác sĩ kiểm tra độ áp dính của võng mạc, đo nhãn áp và kịp thời xử trí các vấn đề phát sinh như phản ứng viêm kéo dài, tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể thứ phát.

Lưu ý an toàn

Phẫu thuật bong võng mạc là can thiệp vi phẫu tinh vi, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và đội ngũ y tế. Sau phẫu thuật, nếu xuất hiện các biểu hiện bất thường như mắt đau nhức dữ dội không đỡ sau khi uống thuốc giảm đau, đỏ mắt tăng dần, thị lực giảm đột ngột hoặc xuất hiện lại vùng tối che khuất tầm nhìn, người bệnh cần đến bệnh viện chuyên khoa mắt cấp cứu ngay. Tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng thuốc nhỏ mắt hoặc ngưng tư thế đầu khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tóm tắt

Phẫu thuật bong võng mạc là giải pháp then chốt giúp bảo vệ và cứu vãn thị giác trước nguy cơ mù lòa vĩnh viễn. Việc hiểu rõ quy trình phẫu thuật và nghiêm túc thực hiện hướng dẫn chăm sóc hậu phẫu, đặc biệt là tư thế giữ đầu, đóng vai trò quyết định đối với khả năng hồi phục. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về thị giác, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám và can thiệp kịp thời.