Phẫu thuật AVF và những điều người bệnh chạy thận cần biết

Phẫu thuật AVF là gì?

Phẫu thuật AVF viết tắt từ Arteriovenous Fistula là phẫu thuật tạo cầu nối thông động tĩnh mạch tự thân, phục vụ cho quá trình chạy thận nhân tạo lâu dài. Thông thường, các tĩnh mạch nông dưới da có lưu lượng máu nhỏ và thành mạch mỏng, không đủ đáp ứng tốc độ rút và trả máu rất cao của máy lọc máu. Bằng cách nối tắt một động mạch giàu áp lực sang một tĩnh mạch lân cận, dòng máu áp lực cao sẽ kích thích thành tĩnh mạch dày lên và lòng mạch mở rộng sau vài tuần đến vài tháng.

Khi cầu tay đạt đến độ trưởng thành tiêu chuẩn, tĩnh mạch này có thể tiếp nhận hai kim lọc máu cỡ lớn một cách an toàn mà không dễ bị vỡ hay xẹp mạch. So với các giải pháp khác như đặt catheter tĩnh mạch trung tâm hay sử dụng mạch máu nhân tạo AVG, phẫu thuật AVF có ưu thế vượt trội về tuổi thọ sử dụng, tỷ lệ nhiễm trùng thấp hơn đáng kể và nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch cũng ít hơn nhiều.

Thời điểm thích hợp để thực hiện phẫu thuật AVF

Phẫu thuật tạo thông động tĩnh mạch AVF thường được khuyến cáo thực hiện trước khi người bệnh bước vào giai đoạn phải chạy thận nhân tạo định kỳ khoảng vài tháng đến nửa năm. Thời điểm lý tưởng thường là khi chức năng thận suy giảm xuống giai đoạn cuối nhưng người bệnh chưa rơi vào tình trạng cấp cứu cần lọc máu khẩn cấp.

Việc chuẩn bị đường vào mạch máu từ sớm giúp tĩnh mạch có đủ thời gian giãn nở và dày lên tự nhiên. Nếu thực hiện quá muộn khi người bệnh đã có chỉ định lọc máu ngay, bác sĩ bắt buộc phải đặt ống thông tĩnh mạch trung tâm tạm thời ở cổ hoặc bẹn. Ống thông tạm thời tuy giải quyết được nhu cầu lọc máu cấp bách nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng huyết và hẹp tĩnh mạch trung tâm cao hơn rất nhiều so với cầu tay tự thân.

Quy trình mổ và thời gian trưởng thành của cầu tay AVF

Thủ thuật mổ tạo thông động tĩnh mạch thường được thực hiện dưới hình thức gây tê tại chỗ hoặc gây tê vùng cánh tay. Bác sĩ phẫu thuật mạch máu sẽ rạch một đường nhỏ ở cẳng tay hoặc cánh tay, sau đó khâu nối một động mạch với một tĩnh mạch kế cận. Vị trí phẫu thuật ưu tiên hàng đầu là ở cổ tay của tay không thuận để người bệnh thuận tiện sinh hoạt sau mổ.

Sau khi nối thông, lượng máu giàu áp lực từ động mạch sẽ tràn qua tĩnh mạch, kích thích thành tĩnh mạch phát triển mạnh mẽ. Quá trình này được gọi là sự trưởng thành của cầu nối, thông thường mất từ sáu tuần đến ba tháng. Trong thời gian này, bác sĩ sẽ theo dõi đường kính mạch máu và lưu lượng máu qua siêu âm Doppler mạch máu để đảm bảo mạch máu đủ điều kiện chịu được áp lực đâm kim lọc máu nhiều lần mỗi tuần.

Cách theo dõi hoạt động của cầu tay AVF hằng ngày

Người bệnh sau khi làm phẫu thuật AVF cần hình thành thói quen kiểm tra cầu tay nhiều lần mỗi ngày để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Cách kiểm tra đơn giản nhất là đặt nhẹ hai ngón tay lên vị trí cầu nối để cảm nhận cảm giác rung miu liên tục. Nếu cảm giác rung này biến mất hoặc yếu đi rõ rệt, dòng máu có thể đang gặp trở ngại hoặc đã hình thành huyết khối.

Bên cạnh việc sờ kiểm tra, người bệnh cũng có thể áp sát tai hoặc dùng ống nghe y tế để nghe tiếng thổi đặc trưng của dòng máu chảy qua chỗ nối. Mọi biểu hiện như sưng tấy, đỏ rát, chảy dịch tại vết mổ, đau nhức tăng dần hoặc bàn tay bên mổ bị lạnh buốt, tím tái đều là dấu hiệu cảnh báo cần được nhân viên y tế kiểm tra ngay lập tức.

Những điều cần tránh để bảo vệ cầu nối thông động tĩnh mạch

Cầu tay AVF là đường sống còn của người bệnh lọc máu, do đó việc bảo vệ chi có cầu nối đòi hỏi sự thận trọng tối đa trong sinh hoạt hằng ngày. Tuyệt đối không được đo huyết áp, lấy máu xét nghiệm, tiêm truyền tĩnh mạch hay đâm bất kỳ loại kim nào vào cánh tay có cầu tay AVF, ngoại trừ nhân viên y tế thực hiện thao tác lọc máu chu kỳ.

Ngoài ra, người bệnh cần tránh mang vác vật nặng, không đeo đồng hồ, vòng tay chật hoặc mặc áo có ống tay quá bó gây chèn ép lên mạch máu. Khi ngủ, tuyệt đối không gối đầu lên tay có cầu nối hoặc nằm nghiêng đè ép cánh tay này suốt đêm. Vùng da quanh cầu tay cần được giữ sạch sẽ, khô ráo và không được cào gãi để phòng tránh vi khuẩn xâm nhập gây viêm tĩnh mạch hoặc nhiễm trùng huyết.

Lưu ý an toàn

Thông tin về phẫu thuật AVF mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa tổng quan và không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định phẫu thuật của bác sĩ chuyên khoa mạch máu và thận học. Vị trí mổ, thời gian trưởng thành của cầu tay và phác đồ tập luyện phụ thuộc vào đặc điểm hệ mạch máu riêng của từng cá nhân. Tuyệt đối không tự ý chườm nóng, chườm lạnh hoặc thoa các loại thuốc lá, dầu xoa bóp dân gian lên vị trí cầu tay khi chưa có sự đồng ý của nhân viên y tế.

Tóm tắt

Phẫu thuật AVF là bước chuẩn bị y khoa nền tảng giúp người bệnh suy thận mạn bước vào quá trình lọc máu chu kỳ một cách an toàn và bền vững. Việc chủ động tìm hiểu thông tin, phẫu thuật đúng thời điểm và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn chăm sóc của nhân viên y tế sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của cầu tay, duy trì chất lượng điều trị và hạn chế tối đa các can thiệp mạch máu phức tạp về sau.