Các phản ứng thường gặp sau khi tiêm vắc xin COVID-19 và cách chăm sóc tại nhà

Phản ứng sau tiêm vắc xin covid là gì?

Phản ứng sau tiêm vắc xin COVID-19 là những biểu hiện lâm sàng xuất hiện sau khi cơ thể tiếp nhận kháng nguyên từ vắc xin. Quá trình này kích thích hệ thống miễn dịch nhận diện các protein đặc trưng của virus, từ đó huy động các tế bào bạch cầu và sản sinh kháng thể đặc hiệu để sẵn sàng tiêu diệt mầm bệnh nếu tiếp xúc trong tương lai.

Khi hệ miễn dịch được kích hoạt mạnh mẽ, các chất trung gian hóa học gây viêm tự nhiên sẽ được giải phóng vào tuần hoàn máu. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến các triệu chứng quen thuộc như đau tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc đau nhức cơ bắp. Hầu hết các phản ứng này chỉ mang tính tạm thời, xuất hiện trong vòng 1 đến 2 ngày đầu và sẽ biến mất dần mà không gây tổn thương lâu dài cho sức khỏe của người tiêm chủng.

Biểu hiện tại chỗ tiêm và biện pháp chăm sóc vết tiêm

Phản ứng tại chỗ tiêm là hiện tượng phổ biến nhất mà đa số người tiêm vắc xin COVID-19 đều trải qua. Dấu hiệu điển hình bao gồm cảm giác đau nhức âm ỉ ở vùng cơ delta cánh tay, có thể kèm theo sưng đỏ hoặc cảm giác ấm nóng nhẹ quanh vết kim tiêm. Cảm giác căng cứng này thường bắt đầu rõ rệt sau vài giờ tiêm và đạt mức độ khó chịu nhất trong vòng 24 giờ đầu tiên.

Để giảm bớt cảm giác căng tức khó chịu, người tiêm có thể sử dụng một chiếc khăn sạch làm ẩm bằng nước mát để chườm nhẹ nhàng lên khu vực tiêm. Không nên tự ý đắp các loại lá cây, chanh, dầu gió hay chất lạ lên vết tiêm vì dễ gây kích ứng da và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng. Đồng thời, việc vận động nhẹ nhàng cánh tay được tiêm cũng giúp máu lưu thông tốt hơn, hỗ trợ giảm ứ trệ và làm dịu nhanh cơn đau nhức cục bộ.

Các phản ứng toàn thân phổ biến sau khi tiêm vắc xin

Bên cạnh phản ứng tại chỗ, hệ miễn dịch khi tiếp nhận kháng nguyên sẽ kích hoạt phản ứng toàn thân để học cách nhận diện và sản sinh kháng thể. Người tiêm có thể gặp phải các triệu chứng tương tự như cảm cúm nhẹ, bao gồm sốt nhẹ, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi rã rời, đau mỏi các khớp và cơ bắp toàn thân. Một số trường hợp cũng có thể xuất hiện cảm giác buồn nôn nhẹ hoặc rối loạn tiêu hóa thoáng qua.

Những triệu chứng toàn thân này là tín hiệu sinh lý bình thường cho thấy cơ thể đang chủ động xây dựng hàng rào bảo vệ chống lại virus SARS-CoV-2. Thông thường, các cảm giác mệt mỏi này sẽ tự lắng xuống sau khoảng 48 đến 72 giờ. Trong khoảng thời gian này, việc sắp xếp công việc để nghỉ ngơi đầy đủ, tránh lao động nặng hoặc thức khuya là điều rất cần thiết giúp cơ thể nhanh chóng tái tạo năng lượng và phục hồi thể trạng ban đầu.

Hướng dẫn theo dõi và chăm sóc sức khỏe tại nhà

Sau khi tiêm vắc xin, việc theo dõi sát sao nhiệt độ và các biến đổi của cơ thể tại nhà đóng vai trò vô cùng quan trọng. Người tiêm nên uống nhiều nước lọc, nước oresol pha đúng tỷ lệ, hoặc nước ép hoa quả tươi để bù nước và điện giải nếu có sốt hoặc toát mồ hôi. Chế độ ăn uống nên ưu tiên các món thanh đạm, dễ tiêu hóa như cháo, súp và bổ sung thêm rau xanh, trái cây giàu vitamin C để nâng cao sức đề kháng.

Trong trường hợp sốt trên 38,5 độ C hoặc đau nhức cơ thể gây khó chịu nhiều, người tiêm có thể sử dụng thuốc hạ sốt giảm đau thông thường như paracetamol theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý dùng các thuốc kháng viêm liều cao hoặc phối hợp nhiều loại thuốc giảm đau khác nhau khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Ngoài ra, cần kiêng uống rượu bia và các chất kích thích trong những ngày đầu để tránh gây quá tải cho gan và không che lấp các dấu hiệu bất thường.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đến ngay cơ sở y tế

Dù phần lớn các phản ứng sau tiêm đều nhẹ và tự khỏi, người tiêm vẫn cần đặc biệt cảnh giác với các biến cố bất lợi nghiêm trọng như sốc phản vệ hoặc viêm cơ tim. Những biểu hiện nguy hiểm đòi hỏi phải can thiệp y tế khẩn cấp bao gồm cảm giác khó thở, thở rít, cảm giác nghẹn họng, sưng nề mí mắt, môi hoặc lưỡi, nổi mày đay ngứa ngáy dữ dội lan nhanh khắp cơ thể, mạch nhanh, chóng mặt hoặc choáng váng muốn ngất.

Ngoài ra, nếu xuất hiện cơn đau ngực dữ dội, hồi hộp đánh trống ngực kéo dài, sốt cao liên tục không đáp ứng với thuốc hạ sốt, hoặc đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ, co giật, người bệnh cần được chuyển ngay đến cơ sở y tế gần nhất có đủ phương tiện cấp cứu. Việc phát hiện sớm và xử trí y khoa kịp thời trong những tình huống này sẽ đảm bảo an toàn tối đa cho tính mạng người tiêm chủng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa. Người có bệnh lý nền mạn tính, tiền sử dị ứng nặng hoặc phụ nữ mang thai cần trao đổi kỹ với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn phù hợp. Không tự ý sử dụng các loại thuốc điều trị liều cao mà không có hướng dẫn từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Các phản ứng thường gặp sau tiêm vắc xin COVID-19 đa phần là biểu hiện thông thường của đáp ứng miễn dịch và sẽ tự thuyên giảm sau vài ngày. Việc nắm rõ cách chăm sóc cơ thể cùng những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm giúp người tiêm yên tâm theo dõi sức khỏe và kịp thời tiếp cận trợ giúp y tế khi cần thiết.