Phản ứng thường gặp ở trẻ sau tiêm vắc xin phế cầu và cách chăm sóc

Phản ứng sau tiêm vắc xin phế cầu là gì?

Vắc xin ngừa phế cầu đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa các bệnh lý nhiễm trùng xâm lấn nguy hiểm do vi khuẩn phế cầu gây ra, bao gồm viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và viêm tai giữa cấp ở trẻ nhỏ. Hiện nay có các loại vắc xin cộng hợp phế cầu phổ biến như vắc xin Synflorix hoặc Prevenar 13 được chỉ định theo từng độ tuổi và phác đồ cụ thể.

Tương tự như các loại sinh phẩm y tế khác, vắc xin phế cầu kích thích cơ thể hình thành miễn dịch chủ động. Trong quá trình kích hoạt này, hệ miễn dịch phản ứng tạo ra các chất trung gian gây viêm nhẹ, dẫn đến các biểu hiện tạm thời sau tiêm. Hầu hết các phản ứng này diễn ra ở mức độ nhẹ đến trung bình, xuất hiện trong vòng 24 đến 48 giờ đầu và tự thuyên giảm nhanh chóng mà không để lại di chứng lâu dài.

Các phản ứng thông thường tại vị trí tiêm vắc xin

Phản ứng tại chỗ tiêm là một trong những biểu hiện phổ biến nhất sau khi trẻ được tiêm vắc xin phế cầu bắp đùi hoặc bắp tay. Vùng da quanh vết kim tiêm có thể hơi đỏ, sưng nhẹ, ấm nóng hoặc cứng cộm khi chạm vào, khiến trẻ cảm thấy đau tức và hạn chế vận động chi tiêm.

Để giúp trẻ bớt khó chịu, cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo rộng rãi, chất liệu cotton mềm mại, thoáng mát để tránh cọ xát vào vết tiêm. Có thể chườm mát vùng da quanh vết tiêm bằng khăn sạch thấm nước mát giúp giảm sưng đau cục bộ. Tuyệt đối không đắp lá cây, chanh, khoai tây hay bất kỳ loại thuốc đắp dân gian nào lên vết tiêm vì dễ gây kích ứng và nhiễm trùng da thứ phát. Tình trạng sưng đau tại chỗ thường đạt đỉnh trong vòng 24 giờ đầu và tự biến mất sau 2 đến 3 ngày.

Các phản ứng toàn thân nhẹ sau khi tiêm vắc xin

Bên cạnh phản ứng tại chỗ, trẻ có thể gặp các phản ứng toàn thân ở mức độ nhẹ do hệ thống miễn dịch đang hoạt động tích cực để tạo kháng thể. Sốt nhẹ từ 37,5 đến 38,5 độ C là phản ứng khá thường gặp trong ngày đầu sau tiêm. Kèm theo đó, trẻ có thể bứt rứt, quấy khóc nhiều hơn bình thường, mệt mỏi, ngủ không sâu giấc hoặc giảm cảm giác thèm ăn tạm thời.

Một số ít trẻ có thể xuất hiện biểu hiện tiêu hóa thoáng qua như nôn trớ nhẹ hoặc phân hơi lỏng. Trong giai đoạn này, phụ huynh cần cho trẻ uống nhiều nước, tăng cường cữ bú mẹ hoặc bổ sung dung dịch điện giải theo hướng dẫn của nhân viên y tế nếu trẻ mất nước. Cho trẻ ăn các thức ăn lỏng, dễ tiêu và chia nhỏ bữa ăn trong ngày để trẻ dễ hấp thu. Các triệu chứng toàn thân nhẹ này thường giảm dần và hết hẳn sau khoảng 1 đến 2 ngày mà không cần can thiệp phức tạp.

Hướng dẫn theo dõi nhiệt độ và chăm sóc trẻ tại nhà

Theo dõi sát sao thân nhiệt là bước chăm sóc đặc biệt quan trọng sau khi tiêm vắc xin phế cầu. Cha mẹ nên chuẩn bị sẵn nhiệt kế y tế và đo nhiệt độ định kỳ cho trẻ tại nách hoặc trán, đặc biệt vào ban đêm. Khi trẻ sốt nhẹ dưới 38,5 độ C, nên nới lỏng quần áo, cho trẻ nằm trong phòng thoáng khí, tránh gió lùa và dùng khăn ấm lau các vùng nếp gấp như nách, bẹn để hỗ trợ hạ nhiệt.

Nếu trẻ sốt từ 38,5 độ C trở lên hoặc cảm thấy đau nhức nhiều, phụ huynh có thể cân nhắc dùng thuốc hạ sốt giảm đau thông thường như paracetamol theo đúng hướng dẫn về cân nặng do bác sĩ hoặc dược sĩ chỉ định trước đó. Cần tuân thủ khoảng cách giữa các lần dùng thuốc tối thiểu từ 4 đến 6 giờ và không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc hạ sốt khác nhau khi chưa có ý kiến chuyên môn từ nhân viên y tế.

Dấu hiệu bất thường cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay

Mặc dù các biến chứng nặng sau tiêm vắc xin phế cầu rất hiếm gặp, phụ huynh cần luôn cảnh giác với các dấu hiệu phản ứng quá mẫn hoặc phản vệ nghiêm trọng. Trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế hoặc khoa cấp cứu gần nhất ngay lập tức nếu xuất hiện tình trạng khó thở, thở rít, thở khò khè, tím tái môi đầu chi, hoặc thở co rút lồng ngực.

Ngoài ra, các dấu hiệu khác cũng cần can thiệp y tế khẩn cấp bao gồm sốt cao liên tục trên 39 độ C không đáp ứng với thuốc hạ sốt, trẻ li bì, hôn mê, khó đánh thức, co giật, hoặc quấy khóc thét kéo dài trên 3 giờ không dứt. Vết tiêm sưng to lan rộng bất thường, tụ mủ hoặc phát ban mề đay toàn thân cũng là những tín hiệu cảnh báo cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và xử trí kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay tư vấn y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng aspirin cho trẻ nhỏ, không tự phối hợp thuốc kháng sinh hay thuốc giảm đau chống viêm khi chưa có chỉ định. Mọi trẻ sau tiêm chủng cần được theo dõi tối thiểu 30 phút tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục theo dõi sát tại nhà trong vòng 48 giờ tiếp theo.

Tóm tắt

Hầu hết các phản ứng sau khi tiêm vắc xin ngừa phế cầu ở trẻ nhỏ đều lành tính và tự khỏi trong thời gian ngắn. Sự theo dõi sát sao, chăm sóc đúng cách tại nhà và nhận diện kịp thời các biểu hiện bất thường sẽ giúp trẻ vượt qua giai đoạn sau tiêm chủng an toàn, tạo điều kiện thuận lợi để cơ thể hình thành kháng thể bảo vệ tối ưu trước các bệnh lý nhiễm khuẩn nguy hiểm.