Phân biệt zona và kiến ba khoang: Vết thương và cách xử lý

Phân biệt zona và kiến ba khoang là gì?

Bệnh zona và tổn thương do kiến ba khoang có căn nguyên hoàn toàn khác nhau. Zona thần kinh là bệnh truyền nhiễm do sự tái hoạt động của virus Varicella Zoster, loại virus vốn tiềm ẩn trong các hạch rễ sau của dây thần kinh sau khi người bệnh từng mắc thủy đậu. Khi hệ miễn dịch suy giảm hoặc gặp điều kiện thuận lợi, virus sẽ di chuyển dọc theo dây thần kinh ra da, tạo thành các cụm mụn nước đau nhức đặc trưng.

Trong khi đó, tổn thương do kiến ba khoang thực chất là một dạng viêm da tiếp xúc do độc tố sinh học. Trong cơ thể loài kiến này chứa độc tố paederin có tính kích ứng da rất mạnh, mạnh gấp nhiều lần nọc rắn hổ mang nhưng ở lượng rất nhỏ. Khi người bệnh vô tình đập, miết hoặc chà xát côn trùng lên cơ thể, chất dịch paederin phóng thích trực tiếp lên biểu bì, gây tổn thương ăn mòn bề mặt da tương tự như một vết bỏng hóa chất cấp tính.

Đặc điểm hình thái và vị trí phân bố của vết thương

Bệnh zona phát sinh do virus Varicella Zoster tái hoạt động từ các hạch thần kinh cảm giác. Tổn thương da điển hình là các mảng ban đỏ nổi gồ, nhanh chóng xuất hiện các mụn nước mọc thành chùm sát nhau. Đặc điểm nổi bật nhất của bệnh zona là thương tổn chỉ phân bố dọc theo đường đi của một dây thần kinh cảm giác, khu trú ở một bên cơ thể và hầu như không vượt qua đường giữa.

Ngược lại, viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang xuất hiện khi độc tố paederin dính vào da qua tiếp xúc trực tiếp hoặc do người bệnh vô tình đập nát côn trùng. Tổn thương có dạng vệt dài hoặc mảng đỏ trợt theo đường quệt tay, ranh giới rõ rệt. Trên nền dát đỏ xuất hiện nhiều mụn nước hoặc mụn mủ li ti xen kẽ ở giữa, có thể kèm theo bọng mủ nông dễ vỡ và thường xuất hiện ở bất kỳ vùng da hở nào như cổ, mặt, cánh tay.

Cảm giác đau rát và các biểu hiện đi kèm

Cảm giác tại vùng tổn thương giữa hai bệnh lý này có sự khác biệt rõ nét. Bệnh nhân mắc zona thần kinh thường trải qua cơn đau dây thần kinh cục bộ trước khi mụn nước xuất hiện vài ngày. Cảm giác đau có tính chất nhức nhối, đau rát sâu như kim chích hoặc giật từng cơn dọc theo rễ thần kinh, mức độ đau thường tăng lên khi chạm nhẹ vào bề mặt da. Người bệnh zona cũng có thể kèm theo mệt mỏi, đau đầu hoặc sốt nhẹ.

Trong khi đó, tiếp xúc với độc tố của kiến ba khoang gây ra phản ứng viêm da tiếp xúc kích ứng cấp tính. Triệu chứng nổi bật nhất là cảm giác bỏng rát dữ dội, ngứa ngáy và châm chích ngay tại chỗ tiếp xúc. Cơn rát khu trú nông trên bề mặt da chứ không có cảm giác đau giật sâu dạng thần kinh. Khi bọng nước vỡ ra, dịch tiết dính vào vùng da lành lân cận có thể tạo thành tổn thương mới dạng đối xứng, thường thấy ở các nếp gấp như khuỷu tay hoặc khoeo chân.

Cách xử lý ban đầu và chăm sóc an toàn cho từng trường hợp

Khi phát hiện tiếp xúc với kiến ba khoang, việc đầu tiên cần thực hiện là rửa sạch ngay vùng da tiếp xúc dưới vòi nước chảy nhẹ cùng xà phòng dịu nhẹ nhằm trung hòa và loại bỏ bớt độc tố paederin. Tuyệt đối không chà xát mạnh làm vỡ bọng nước. Sau đó, có thể làm dịu tổn thương bằng cách chấm dung dịch sát khuẩn nhẹ như hồ nước hoặc nước muối sinh lý, giữ vùng da tổn thương sạch sẽ, thoáng mát.

Đối với bệnh zona thần kinh, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa da liễu sớm là vô cùng quan trọng, tốt nhất trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi phát ban để được chỉ định phác đồ thuốc kháng virus phù hợp nhằm rút ngắn thời gian bệnh và hạn chế di chứng đau thần kinh sau zona. Tại chỗ, người bệnh cần giữ mụn nước khô ráo, tránh đắp các loại lá cây hay thuốc dân gian chưa được kiểm chứng lên vùng da trợt loét để ngăn ngừa bội nhiễm vi khuẩn.

Lưu ý an toàn

Không được tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng như nhai đắp đỗ xanh, gạo nếp hay các loại lá cây không rõ nguồn gốc lên vết thương hở vì nguy cơ nhiễm trùng, hoại tử da rất cao. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc bôi chứa corticoid hoặc thuốc uống giảm đau, kháng virus liều cao mà không có chỉ định từ bác sĩ. Khi vết thương xuất hiện mủ đục, sưng tấy lan rộng hoặc tổn thương nằm gần vùng mắt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa da liễu để được thăm khám và can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Phân biệt zona và viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang đóng vai trò quyết định giúp áp dụng đúng biện pháp xử trí tại chỗ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc bôi chứa corticoid hoặc thuốc kháng virus khi chưa có chẩn đoán từ bác sĩ. Khi phát hiện tổn thương da bất thường kèm cảm giác đau nhức hoặc rát bỏng lan rộng, việc thăm khám chuyên khoa da liễu kịp thời là cách an toàn nhất để bảo vệ làn da và ngăn ngừa biến chứng.