Phân biệt viêm phổi do virus và vi khuẩn: Điểm khác nhau và cách xử trí

Phân biệt viêm phổi do virus và vi khuẩn

Viêm phổi xảy ra khi các phế nang bị viêm và chứa dịch hoặc mủ, làm suy giảm khả năng trao đổi oxy của hệ hô hấp. Tác nhân gây bệnh thường gặp gồm virus đường hô hấp như cúm, virus hợp bào hô hấp hoặc vi khuẩn như phế cầu khuẩn và tụ cầu khuẩn. Viêm phổi do virus thường tiến triển từ từ, đi kèm triệu chứng toàn thân rải rác và phần lớn tự giới hạn nếu được chăm sóc nâng đỡ phù hợp. Ngược lại, viêm phổi do vi khuẩn thường khởi phát đột ngột với mức độ rầm rộ hơn, có thể xuất hiện đơn độc hoặc là đợt bội nhiễm thứ phát sau khi nhiễm virus. Bản chất sinh học khác nhau giữa hai nhóm vi sinh vật này quyết định phương thức điều trị hoàn toàn khác nhau.

Khác biệt về tốc độ khởi phát và biểu hiện lâm sàng

Viêm phổi do virus thường xuất hiện từ từ sau vài ngày có triệu chứng viêm đường hô hấp trên như sổ mũi, rát họng, đau mỏi cơ thể và sốt nhẹ. Cơn ho trong giai đoạn đầu chủ yếu là ho khan, sau đó có thể kèm ít đờm loãng màu trắng hoặc trong. Người bệnh thường cảm thấy mệt mỏi toàn thân kéo dài và đau nhức các khớp.

Trái lại, viêm phổi do vi khuẩn có xu hướng khởi phát đột ngột và dữ dội hơn. Người bệnh có thể sốt cao đột ngột kèm theo cảm giác rét run, vã mồ hôi và mệt lả nhanh chóng. Cơn ho tiến triển nhanh thành ho có đờm đặc màu xanh, vàng hoặc đờm rỉ sắt. Đi kèm với đó là triệu chứng đau tức ngực rõ rệt khi hít sâu hoặc khi ho, cùng cảm giác khó thở xuất hiện sớm.

Giá trị của các xét nghiệm cận lâm sàng trong chẩn đoán

Do triệu chứng lâm sàng đôi khi có sự chồng lấp, bác sĩ chuyên khoa hô hấp cần dựa vào các xét nghiệm cận lâm sàng để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. Xét nghiệm công thức máu thường cho thấy số lượng bạch cầu và tỷ lệ bạch cầu trung tính tăng cao trong viêm phổi do vi khuẩn, đi kèm chỉ số phản ứng viêm CRP hoặc procalcitonin tăng mạnh. Trong khi đó, ở các ca viêm phổi do virus, bạch cầu thường ở mức bình thường hoặc chỉ tăng nhẹ dòng lympho.

Bên cạnh xét nghiệm máu, chụp X-quang ngực thẳng hoặc chụp cắt lớp vi tính lồng ngực cũng giúp định hướng tổn thương. Viêm phổi vi khuẩn thường tạo đám mờ đông đặc theo thùy phổi, còn tổn thương do virus thường lan tỏa dạng mô kẽ rải rác hai bên. Các xét nghiệm nuôi cấy đờm hoặc xét nghiệm sinh học phân tử PCR tìm kháng nguyên sẽ giúp khẳng định chẩn đoán vi sinh.

Nguyên tắc xử trí y khoa và việc sử dụng kháng sinh

Khác biệt then chốt giữa hai dạng viêm phổi nằm ở phương thức can thiệp đặc hiệu. Thuốc kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế vi khuẩn và hoàn toàn vô hiệu đối với các loại virus. Do đó, viêm phổi do vi khuẩn bắt buộc phải được bác sĩ chỉ định kháng sinh thích hợp và tuân thủ đủ liệu trình để tránh nguy cơ kháng thuốc cũng như biến chứng nguy hiểm.

Đối với viêm phổi do virus, biện pháp chủ đạo là điều trị triệu chứng và nâng đỡ thể trạng như hạ sốt, bù nước điện giải và nghỉ ngơi hợp lý. Thuốc kháng virus chỉ được dùng trong một số trường hợp cụ thể có chỉ định y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh khi mắc viêm phổi do virus vì không mang lại hiệu quả mà còn gây rối loạn tiêu hóa và tăng chủng vi khuẩn kháng thuốc.

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ và phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp

Người bệnh viêm phổi cần được theo dõi sát nhịp thở, độ bão hòa oxy trong máu và mức độ tỉnh táo. Việc duy trì không gian sống thông thoáng, vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý và uống nhiều nước ấm giúp làm loãng đờm, hỗ trợ đường thở thông thoáng.

Để phòng ngừa hiệu quả cả hai thể bệnh, tiêm chủng đầy đủ các loại vắc xin đóng vai trò tiên quyết. Vắc xin phòng phế cầu khuẩn và vắc xin cúm mùa hàng năm giúp giảm thiểu rõ rệt nguy cơ mắc bệnh cũng như các đợt bội nhiễm phổi. Ngoài ra, việc rửa tay bằng xà phòng, đeo khẩu trang tại nơi đông người, giữ ấm cơ thể trong mùa lạnh và ăn uống đủ chất sẽ giúp tăng cường sức đề kháng trước các tác nhân gây bệnh hô hấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin phân biệt giữa hai thể bệnh chỉ mang tính chất tham khảo tổng quan, không thay thế cho thăm khám y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không dựa vào màu sắc đờm hay cơn sốt để tự mua kháng sinh. Khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm như khó thở, thở gấp, đau tức ngực dữ dội, tím tái môi đầu chi hoặc sốt cao không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Hiểu rõ sự khác biệt giữa viêm phổi do virus và vi khuẩn giúp nâng cao nhận thức trong việc chăm sóc sức khỏe đường hô hấp và tránh lạm dụng kháng sinh. Khi có triệu chứng nghi ngờ, việc thăm khám sớm tại cơ sở y tế là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất để được chẩn đoán chính xác và tiếp cận phác đồ phù hợp.