Phân biệt viêm kết mạc và khô mắt: Những điểm khác nhau quan trọng

Phân biệt viêm kết mạc và khô mắt là gì?

Viêm kết mạc, dân gian thường gọi là đau mắt đỏ, là tình trạng viêm của màng kết mạc lót mặt trong mí mắt và phủ lên củng mạc nhãn cầu. Bệnh thường do các tác nhân như virus, vi khuẩn hoặc dị ứng gây ra, mang tính chất cấp tính và có thể bùng phát thành dịch trong cộng đồng.

Trong khi đó, khô mắt là một hội chứng mạn tính phức tạp của bề mặt nhãn cầu, đặc trưng bởi sự mất ổn định của màng phim nước mắt. Khô mắt xảy ra khi mắt không sản xuất đủ lượng nước mắt cần thiết hoặc chất lượng nước mắt bị suy giảm khiến dịch bốc hơi quá nhanh. Hai bệnh lý này tuy cùng gây kích ứng bề mặt mắt nhưng đòi hỏi các biện pháp can thiệp hoàn toàn khác nhau để bảo vệ thị lực lâu dài.

Khác biệt về nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh

Cơ chế bệnh sinh là điểm khác biệt cốt lõi giữa hai tình trạng này. Viêm kết mạc xảy ra khi lớp màng trong suốt bao phủ lòng trắng và mặt trong mi mắt bị viêm nhiễm do virus như Adenovirus, vi khuẩn như tụ cầu, phế cầu hoặc do phản ứng dị ứng với phấn hoa, bụi mạt và hóa chất. Tình trạng này kích hoạt phản ứng miễn dịch rầm rộ khiến mạch máu giãn nở và tiết dịch viêm.

Ngược lại, khô mắt là hội chứng rối loạn màng phim nước mắt do thiếu hụt lượng nước mắt tiết ra hoặc do nước mắt bay hơi quá nhanh. Nguyên nhân thường xuất phát từ việc suy giảm chức năng tuyến meibomius ở bờ mi, thói quen nhìn màn hình điện tử liên tục làm giảm tần số chớp mắt, lão hóa tự nhiên, thay đổi nội tiết tố hoặc sống trong môi trường điều hòa khô hanh kéo dài.

Triệu chứng lâm sàng điển hình giúp nhận biết

Mặc dù cả hai bệnh đều gây cảm giác khó chịu, các biểu hiện cụ thể lại có sự phân hóa rõ ràng. Viêm kết mạc thường khởi phát cấp tính với triệu chứng mắt đỏ rực lan tỏa, cộm rát và đặc biệt là xuất hiện dịch tiết hay ghèn mắt. Ghèn có thể ở dạng mủ vàng xanh dính chặt mi mắt vào buổi sáng nếu do vi khuẩn, hoặc dạng dịch trong nhầy kèm ngứa ngáy nhiều nếu do dị ứng.

Trong khi đó, hội chứng khô mắt có xu hướng diễn tiến mạn tính và tăng dần theo thời gian trong ngày. Người bệnh thường cảm thấy xốn cộm như có hạt cát trong mắt, rát buốt, cảm giác nhức mỏi và châm chích tăng nặng vào chiều tối hoặc sau khi làm việc với máy tính. Đặc biệt, khô mắt có thể gây chảy nước mắt sống phản xạ và hiện tượng nhìn mờ thoáng qua nhưng sẽ cải thiện sau khi chớp mắt.

Tính chất lây lan và phạm vi tổn thương ở hai mắt

Khả năng lây nhiễm và phạm vi ảnh hưởng ở hai mắt cũng là yếu tố quan trọng giúp nhận diện. Viêm kết mạc nhiễm trùng có tính lây lan rất mạnh qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mắt hoặc dùng chung khăn mặt, gối và chậu rửa. Bệnh thường khởi phát ở một mắt trước rồi nhanh chóng lây sang mắt còn lại sau vài ngày.

Ngược lại hoàn toàn, khô mắt không phải là bệnh truyền nhiễm nên tuyệt đối không lây lan giữa người với người. Khô mắt hầu như luôn xuất hiện đồng thời ở cả hai mắt với mức độ tương đối cân xứng. Tình trạng này gắn liền với yếu tố cơ địa, thói quen sinh hoạt và tính chất công việc thay vì các tác nhân vi sinh vật từ bên ngoài.

Nguyên tắc chăm sóc và định hướng xử trí y khoa

Nguyên tắc xử trí của hai bệnh lý này hoàn toàn khác biệt và đòi hỏi sự đánh giá chính xác từ bác sĩ nhãn khoa. Đối với viêm kết mạc, hướng chăm sóc phụ thuộc vào căn nguyên: viêm do virus thường tự thoái triển sau 7 đến 14 ngày kết hợp chăm sóc vệ sinh; viêm do vi khuẩn cần dùng kháng sinh nhỏ mắt đúng chỉ định; còn viêm dị ứng được kiểm soát bằng thuốc kháng histamine hoặc ổn định dưỡng bào.

Đối với khô mắt, mục tiêu chính là phục hồi và duy trì độ ổn định của màng phim nước mắt. Giải pháp nền tảng bao gồm việc sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản, chườm ấm và massage bờ mi để khai thông tuyến meibomius, đồng thời điều chỉnh môi trường sống bằng máy tạo ẩm và áp dụng quy tắc nghỉ ngơi cho mắt khi làm việc với màn hình điện tử.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt phối hợp kháng sinh và corticoid khi chưa có chỉ định rõ ràng của bác sĩ chuyên khoa mắt. Việc lạm dụng corticoid có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc làm nặng thêm tình trạng loét giác mạc. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài trên 48 giờ, mắt sưng đau dữ dội, nhìn mờ hoặc sợ ánh sáng, cần đến ngay bệnh viện mắt để được thăm khám cẩn thận bằng đèn khe sinh hiển vi.

Tóm tắt

Viêm kết mạc và khô mắt là hai tình trạng nhãn khoa phổ biến với cơ chế sinh bệnh và hướng xử trí hoàn toàn khác biệt. Hiểu rõ sự khác nhau giữa hai bệnh lý này giúp người bệnh chủ động chăm sóc mắt đúng cách và tránh những sai lầm nguy hiểm như tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid. Khi mắt xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài, việc thăm khám tại cơ sở y tế chuyên khoa mắt là bước cần thiết nhất để bảo vệ thị lực.