Phân biệt viêm họng và viêm phế quản để chăm sóc đúng cách

Phân biệt viêm họng và viêm phế quản là gì?

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc vùng hầu và họng, nơi tiếp giáp giữa khoang miệng, hốc mũi và đường dẫn khí. Trong khi đó, viêm phế quản là hiện tượng viêm lớp niêm mạc lót trong các ống phế quản, vốn là hệ thống ống dẫn khí nối từ khí quản vào tận nhu mô phổi. Khái niệm viêm họng phế quản trong giao tiếp đời sống thường dùng để chỉ tình trạng viêm nhiễm đồng thời hoặc diễn tiến lan tỏa từ vùng họng xuống các nhánh phế quản. Do đường dẫn khí liên tục từ trên xuống dưới, tác nhân gây bệnh có thể di chuyển và gây tổn thương đa tầng. Phân biệt chính xác phạm vi tổn thương có ý nghĩa quan trọng trong việc theo dõi triệu chứng ho, thở và phòng ngừa biến chứng hô hấp nặng.

Vị trí giải phẫu và phạm vi tổn thương của hai bệnh lý

• Đường dẫn khí của con người được phân chia thành đường hô hấp trên và đường hô hấp dưới. Họng thuộc đoạn đầu của đường hô hấp trên, đóng vai trò cửa ngõ tiếp nhận không khí và thức ăn. Trong khi đó, các nhánh phế quản thuộc hệ hô hấp dưới, dẫn khí từ khí quản sâu vào các phế nang của phổi.
• Khi xảy ra viêm họng, niêm mạc vùng hầu họng bị phù nề và sung huyết cục bộ. Ngược lại, tình trạng viêm ở phế quản gây kích thích các ống dẫn khí lớn và nhỏ, làm tăng tiết chất nhầy đặc và co thắt cơ trơn phế quản. Hiểu rõ sự khác biệt về giải phẫu này giúp người bệnh giải thích được vì sao biểu hiện khó chịu ở cổ họng lại khác biệt so với cảm giác tức nặng ở lồng ngực.

Đặc điểm triệu chứng giúp nhận diện sự khác biệt

• Ở người bị viêm họng, than phiền chủ yếu là cảm giác đau rát cổ họng, vướng cộm, nuốt đau hoặc khó nuốt thức ăn. Cơn ho thường xuất hiện dưới dạng ho khan từng tiếng do ngứa họng, kèm theo nghẹt mũi, hắt hơi hoặc khàn tiếng nhẹ khi dây thanh quản bị ảnh hưởng liên đới.
• Đối với viêm phế quản hoặc viêm lan tỏa từ họng xuống phế quản, triệu chứng ho chiếm ưu thế rõ rệt và thường dữ dội hơn. Người bệnh có thể xuất hiện cơn ho sâu từ trong ngực, ho khạc đờm nhầy màu trắng, vàng hoặc xanh đục. Cảm giác đau tức hoặc nóng rát phía sau xương ức khi ho mạnh là dấu hiệu gợi ý đường thở phía dưới đang bị kích ứng đáng kể.

Nguyên nhân và khả năng tiến triển giữa các vùng hô hấp

• Cả hai bệnh lý đều có thể bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp như virus cúm, rhinovirus hoặc adenovirus. Khi niêm mạc họng bị tổn thương bởi virus, sức đề kháng tại chỗ suy giảm, tạo điều kiện cho vi khuẩn cơ hội hoặc mầm bệnh mới tiếp tục xâm lấn xuống đường hô hấp dưới, dẫn tới viêm khí phế quản.
• Bên cạnh tác nhân vi sinh vật, các yếu tố môi trường như khói bụi độc hại, khói thuốc lá, thay đổi thời tiết đột ngột và trào ngược dạ dày thực quản cũng gây kích ứng niêm mạc hô hấp. Người có cơ địa dị ứng, hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thường có nguy cơ cao bị biến chứng đường thở dưới khi mắc viêm họng thông thường.

Hỗ trợ chăm sóc và theo dõi sức khỏe tại nhà

• Mục tiêu chăm sóc chung là giữ ẩm niêm mạc và giảm kích ứng đường thở. Người bệnh nên nghỉ ngơi đầy đủ, súc miệng đều đặn bằng dung dịch nước muối sinh lý, uống nhiều nước ấm và sử dụng máy tạo ẩm trong phòng nếu thời tiết hanh khô.
• Với các triệu chứng ho kích ứng hoặc rát họng nhẹ, có thể sử dụng các sản phẩm hỗ trợ làm dịu họng thảo dược hoặc dung dịch xịt họng lành tính theo tư vấn y tế. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc ức chế ho liều mạnh khi đang có nhiều đờm đặc trong phế quản, bởi phản xạ ho là cơ chế tự nhiên giúp tống xuất chất nhầy và thông thoáng đường thở.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế thăm khám

• Đa số các đợt viêm họng và viêm phế quản cấp tính do virus có thể tự thoái lui nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện kiểm tra khi xuất hiện tình trạng khó thở, thở rít, thở nhanh nông hoặc đau ngực dữ dội.
• Những đối tượng có nguy cơ cao như trẻ sơ sinh, người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc người mắc bệnh tim phổi mạn tính cần được nhân viên y tế theo dõi sát sao. Bác sĩ chuyên khoa hô hấp sẽ thực hiện nghe phổi, chỉ định xét nghiệm cần thiết để loại trừ các biến chứng nguy hiểm như viêm tiểu phế quản hay viêm phổi cấp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin y khoa mang tính chất tham khảo giáo dục cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán của bác sĩ. Không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm hay thuốc giãn phế quản khi chưa có chỉ định y khoa. Khi có dấu hiệu suy hô hấp, sốt cao liên tục không hạ hoặc ho ra máu, cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được cấp cứu.

Tóm tắt

Việc phân biệt rõ viêm họng và viêm phế quản giúp người bệnh chủ động theo dõi đúng các triệu chứng cảnh báo của cơ thể. Bạn không nên tự phỏng đoán mức độ nhiễm trùng hoặc tự ý mua thuốc kháng sinh sử dụng tại nhà. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường về nhịp thở, sốt cao kéo dài hoặc ho khạc đờm đặc, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và chăm sóc kịp thời.