Phân biệt tinh hoàn lạc chỗ và tinh hoàn ẩn ở trẻ nhỏ

Phân biệt tinh hoàn lạc chỗ và tinh hoàn ẩn

Trong giai đoạn bào thai, tinh hoàn của bé trai hình thành gần thận trong ổ bụng và dần dần di chuyển xuống bìu vào những tháng cuối thai kỳ nhờ sự dẫn dắt của dây chằng dẫn tinh hoàn. Tinh hoàn ẩn là tình trạng tinh hoàn bị ngưng trệ trên con đường di chuyển tự nhiên đó, nằm lại ở bụng hoặc ống bẹn. Ngược lại, tinh hoàn lạc chỗ xảy ra khi tinh hoàn sau khi đi qua ống bẹn lại đi sai hướng và định vị tại các vùng giải phẫu bất thường như tầng sinh môn, gốc dương vật hoặc mặt trong đùi. Cả hai trường hợp đều đòi hỏi sự thăm khám cẩn trọng của bác sĩ chuyên khoa để tránh tổn thương nhu mô tinh hoàn lâu dài.

Khác biệt về đường di chuyển và vị trí giải phẫu

Đường đi của tinh hoàn là điểm khác biệt cốt lõi giữa hai tình trạng này. Tinh hoàn ẩn xảy ra khi tinh hoàn dừng lại bất kỳ đâu dọc theo lộ trình di chuyển sinh lý bình thường từ ổ bụng qua ống bẹn để xuống bìu. Do đó, vị trí thường gặp của tinh hoàn ẩn bao gồm trong ổ bụng, tại lỗ bẹn sâu, trong ống bẹn hoặc ngay sát lỗ bẹn nông.

Trong khi đó, tinh hoàn lạc chỗ là tình trạng tinh hoàn đã di chuyển qua hết ống bẹn nhưng sau đó bị đi chệch hoàn toàn khỏi con đường giải phẫu thông thường. Tinh hoàn lúc này đi lạc đến những khu vực bất thường lân cận như tầng sinh môn, vùng đáy chậu, mạc nông dưới da bụng, tam giác đùi ở phía trên đùi trong hoặc gốc dương vật. Do dây chằng dẫn tinh hoàn bám sai vị trí, tinh hoàn lạc chỗ không bao giờ có thể tự dịch chuyển về túi bìu.

Đặc điểm nhận biết qua thăm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh

Cả tinh hoàn ẩn và tinh hoàn lạc chỗ đều khiến một hoặc cả hai bên túi bìu của bé trông xẹp, nhỏ hơn bình thường và không sờ thấy tinh hoàn ở đáy bìu. Tuy nhiên, khi bác sĩ thăm khám lâm sàng bằng cách sờ nắn nhẹ nhàng dọc theo nếp bẹn và các khu vực xung quanh, các phát hiện sẽ rất khác nhau.

Đối với tinh hoàn ẩn, bác sĩ thường sờ thấy một khối nhỏ hình bầu dục nằm dọc theo đường đi của ống bẹn hoặc hoàn toàn không chạm thấy nếu tinh hoàn nằm sâu trong khoang bụng. Đối với tinh hoàn lạc chỗ, bác sĩ sẽ phát hiện tinh hoàn nằm lệch ở vùng đáy chậu, nếp gấp đùi hoặc đáy dương vật. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm bìu bẹn, chụp cộng hưởng từ hoặc nội soi ổ bụng giúp xác định chính xác vị trí, kích thước và mạch máu nuôi dưỡng tinh hoàn.

Nguy cơ biến chứng khi tinh hoàn không nằm đúng trong bìu

Nhiệt độ bên trong ổ bụng hoặc các vùng mô lân cận cao hơn nhiệt độ lý tưởng trong túi bìu từ một đến hai độ C. Nếu tinh hoàn nằm sai vị trí trong thời gian dài, môi trường nhiệt độ cao này sẽ làm suy giảm nhanh chóng số lượng và chất lượng của các tế bào sinh tinh, dẫn đến nguy cơ giảm khả năng sinh sản hoặc vô sinh khi trưởng thành.

Bên cạnh nguy cơ vô sinh, cả hai tình trạng đều làm tăng nguy cơ thoái hóa ác tính thành khối u tinh hoàn trong tương lai. Đặc biệt, tinh hoàn nằm ở vị trí bất thường có cuống mạch dễ bị xoắn vặn gây hoại tử mô tinh hoàn cấp tính, hoặc rất dễ bị chấn thương do va chạm cơ học trực tiếp khi trẻ vận động mạnh. Việc đưa tinh hoàn về đúng vị trí trong bìu giúp giảm bớt các biến chứng này và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tự khám phát hiện u sau này.

Phương pháp xử trí và thời điểm can thiệp y khoa phù hợp

Mục tiêu điều trị chung của cả hai bệnh lý là đưa tinh hoàn về nằm an toàn trong đáy bìu và cố định lại nhằm bảo tồn tối đa chức năng sinh sản và nội tiết tố nam. Phương pháp điều trị chủ yếu và triệt để nhất là can thiệp ngoại khoa hạ tinh hoàn và cố định tinh hoàn.

Đối với tinh hoàn lạc chỗ, phẫu thuật là giải pháp bắt buộc duy nhất và cần được tiến hành sớm vì dây chằng dẫn tinh hoàn đã bám sai cấu trúc giải phẫu, hoàn toàn không có khả năng đáp ứng với bất kỳ liệu pháp nội khoa nào. Đối với tinh hoàn ẩn, phần lớn các trường hợp cũng cần phẫu thuật mổ mở hoặc phẫu thuật nội soi hạ tinh hoàn. Thời điểm vàng để can thiệp phẫu thuật thường được các hiệp hội ngoại nhi khuyến cáo là khi trẻ từ sáu đến mười hai tháng tuổi và nên hoàn thành trước khi trẻ tròn mười tám tháng tuổi.

Lưu ý an toàn

Cha mẹ tuyệt đối không cố gắng bóp, ấn mạnh hoặc dùng lực nắn kéo tinh hoàn của trẻ từ vùng bẹn hoặc các vùng mô mềm xuống bìu vì có thể gây tổn thương mô hạt, đứt mạch máu nuôi dưỡng hoặc xoắn cuống tinh hoàn. Mọi nghi ngờ bất thường ở vùng sinh dục của trẻ cần được bác sĩ chuyên khoa ngoại nhi hoặc nam học kiểm tra trực tiếp.

Tóm tắt

Phát hiện sớm tình trạng tinh hoàn nằm ngoài bìu có ý nghĩa then chốt để bảo vệ sức khỏe sinh sản cho trẻ. Phụ huynh khi thấy túi bìu của con nhỏ bất thường hoặc không sờ thấy tinh hoàn nên đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa tiết niệu nhi hoặc nam khoa để được chẩn đoán phân biệt chính xác và can thiệp kịp thời.