Phân biệt say rượu và ngộ độc rượu để sơ cứu kịp thời

Phân biệt say rượu và ngộ độc rượu

Rượu bia chứa thành phần chính là ethanol, một chất tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương. Khi tiêu thụ rượu bia ở mức độ nhẹ đến trung bình, cơ thể xuất hiện trạng thái say rượu. Trong tình trạng này, gan vẫn có khả năng chuyển hóa và đào thải nồng độ cồn dần dần sau một khoảng thời gian nghỉ ngơi.

Trái lại, ngộ độc rượu là tình trạng nguy hiểm xảy ra khi nồng độ cồn trong máu tăng quá nhanh hoặc tiêu thụ phải rượu chứa cồn công nghiệp methanol. Lúc này, độc chất vượt quá khả năng giải độc của gan, gây ức chế hô hấp, giảm ý thức, hạ thân nhiệt và hạ đường huyết. Nếu không được phát hiện và cấp cứu kịp thời, ngộ độc cồn có thể dẫn đến hôn mê, tổn thương nội tạng hoặc tử vong.

Bản chất và cơ chế tác động của say rượu và ngộ độc rượu

Say rượu xảy ra khi ethanol xâm nhập vào máu và ảnh hưởng đến hoạt động của brain và hệ thần kinh trung ương. Gan đóng vai trò chính trong việc chuyển hóa cồn thành acetaldehyde rồi thành acetate an toàn hơn. Khi lượng cồn dung nạp vượt quá tốc độ xử lý của enzym gan, nồng độ cồn tích tụ sẽ làm suy giảm khả năng phán đoán, gây cảm giác hưng phấn quá đà, giảm phản xạ và mất thăng bằng.

Ngộ độc rượu xuất hiện khi lượng cồn nạp vào quá lớn trong thời gian ngắn hoặc do sử dụng rượu chứa tạp chất độc hại. Nồng độ cồn trong máu tăng quá cao sẽ ức chế các trung khu thần kinh điều khiển sinh mạng như nhịp thở, nhịp tim và nhiệt độ cơ thể. Tình trạng này làm giảm lưu lượng oxy đến não và các cơ quan nội tạng, tạo ra nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Dấu hiệu phân biệt say rượu thông thường và ngộ độc rượu

Người bị say rượu nhẹ và trung bình thường có biểu hiện nói nhiều, dễ cười, sau đó xuất hiện cảm giác chóng mặt, đi đứng loạng choạng, buồn nôn hoặc nôn mửa. Dù phản xạ chậm và cơ thể mệt mỏi, người say rượu vẫn duy trì được nhận thức cơ bản, có thể trả lời câu hỏi và tự duy trì nhịp thở ổn định.

Ngược lại, ngộ độc rượu có các biểu hiện cảnh báo nguy hiểm như lú lẫn nặng, mất phương hướng, lơ mơ hoặc mất ý thức hoàn toàn không thể đánh thức. Hệ hô hấp bị ức chế dẫn đến thở chậm dưới tám lần mỗi phút hoặc có khoảng dừng thở kéo dài giữa các nhịp. Da người bệnh thường lạnh, ẩm, tái nhợt hoặc tím tái do tuần hoàn kém và thiếu oxy. Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện co giật toàn thân và hạ thân nhiệt nghiêm trọng.

Các yếu tố nguy cơ làm gia tăng tình trạng ngộ độc rượu

Nguy cơ ngộ độc rượu phụ thuộc vào lượng rượu tiêu thụ, tốc độ uống cũng như đặc điểm thể trạng của từng cá nhân. Uống một lượng lớn đồ uống có cồn trong thời gian ngắn làm cho nồng độ cồn trong máu tăng vọt, khiến hệ thống enzym của gan bị quá tải hoàn toàn.

Bên cạnh đó, các yếu tố như cân nặng thấp, uống rượu khi bụng đói hoặc người có bệnh lý về gan và thận sẽ hấp thu cồn nhanh hơn và khó đào thải độc chất hơn. Việc sử dụng các loại rượu tự nấu không đảm bảo chất lượng, rượu giả chứa cồn công nghiệp methanol hoặc kết hợp rượu với thuốc tây, chất kích thích cũng là nguyên nhân hàng đầu gây ra các ca ngộ độc cấp tính nguy hiểm.

Hành động sơ cứu ban đầu và thời điểm cần gọi cấp cứu

Khi nhận thấy người uống rượu có dấu hiệu bất tỉnh, thở yếu, da tím tái hoặc co giật, cần gọi ngay cho lực lượng cấp cứu y tế hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất. Trong thời gian chờ hỗ trợ y tế, việc sơ cứu đúng cách đóng vai trò vô cùng quan trọng để bảo vệ tính mạng người bệnh.

Người hỗ trợ nên đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên ở tư thế an toàn nhằm ngăn ngừa chất nôn tràn vào đường hô hấp gây ngạt thở. Giữ ấm cơ thể cho người bệnh bằng chăn hoặc áo ấm, liên tục theo dõi nhịp thở và không để người bệnh nằm một mình. Nếu người bệnh ngừng thở, người có chuyên môn cần tiến hành hỗ trợ hô hấp nhân tạo ngay lập tức.

Những sai lầm cần tránh khi xử trí người bị say rượu

Trong dân gian có nhiều mẹo truyền miệng về cách giải rượu nhưng một số phương pháp có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng. Việc tự ý móc họng gây nôn cho người đang trong trạng thái lơ mơ rất dễ dẫn đến sặc chất nôn vào phổi, gây viêm phổi hít và tắc nghẽn đường thở cấp tính.

Ngoài ra, tuyệt đối không cho người say rượu uống nước chanh quá đặc, cà phê đậm, uống các loại thuốc giải rượu không rõ nguồn gốc hoặc dùng thuốc giảm đau paracetamol. Paracetamol kết hợp với nồng độ cồn cao sẽ gây ngộ độc và tổn thương tế bào gan nặng nề. Việc cho người say tắm nước lạnh cũng là sai lầm cực kỳ nguy hiểm do có thể gây co mạch đột ngột, hạ thân nhiệt và đột quỵ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức sức khỏe phổ quát, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Ngộ độc rượu là tình huống cấp cứu khẩn cấp, không thể tự điều trị bằng các mẹo dân gian tại nhà. Khi thấy các dấu hiệu bất thường, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được nhân viên y tế thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhận biết chính xác sự khác biệt giữa say rượu và ngộ độc rượu giúp chúng ta kịp thời phát hiện các dấu hiệu nguy hiểm để có hướng xử trí an toàn. Chủ động kiểm soát lượng rượu bia tiêu thụ và lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng là giải pháp tốt nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.