Phân biệt quai bị và viêm tuyến nước bọt để chăm sóc đúng cách
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sưng đau vùng mang tai là tình trạng thường gặp, dễ khiến người bệnh hoang mang và tự suy đoán mình bị mắc quai bị. Tuy nhiên, ngoài bệnh quai bị lây nhiễm, viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hoặc tắc sỏi cũng gây ra các biểu hiện sưng đau tương tự ở khu vực góc hàm.
Việc phân biệt chính xác giữa quai bị và viêm tuyến nước bọt thông thường đóng vai trò then chốt trong việc lựa chọn biện pháp chăm sóc và phòng ngừa lây nhiễm. Nhầm lẫn hai bệnh lý này có thể dẫn đến việc tự ý dùng sai thuốc hoặc chủ quan bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.
Phân biệt quai bị và viêm tuyến nước bọt là gì?
Quai bị và viêm tuyến nước bọt thông thường đều gây sưng đau ở vùng mang tai hoặc dưới hàm, khiến nhiều người dễ nhầm lẫn hai tình trạng này với nhau. Tuyến nước bọt mang tai là cơ quan chịu ảnh hưởng chủ yếu trong cả hai bệnh lý, nhưng nguyên nhân gây bệnh, mức độ lây lan và biến chứng tiềm ẩn lại hoàn toàn khác biệt. Quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị gây ra, có khả năng lây lan nhanh qua đường hô hấp và có thể ảnh hưởng đến các cơ quan khác như tinh hoàn, buồng trứng hoặc màng não. Trong khi đó, viêm tuyến nước bọt nói chung có thể do vi khuẩn, sỏi làm tắc nghẽn ống tuyến hoặc tình trạng giảm tiết nước bọt kéo dài. Việc nhận biết rõ sự khác nhau giữa hai bệnh lý giúp người bệnh có hướng chăm sóc thích hợp, phòng ngừa lây nhiễm cho người xung quanh và kịp thời thăm khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng.
Nguyên nhân gây bệnh và khả năng lây truyền
Quai bị là bệnh lý do paramyxovirus gây ra, lây truyền trực tiếp từ người sang người qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Do tính chất truyền nhiễm cao, quai bị thường bùng phát thành dịch tại các môi trường tập trung đông người như trường học, nhà trẻ nếu cộng đồng chưa được tiêm chủng đầy đủ. Ngược lại, viêm tuyến nước bọt không do quai bị phần lớn bắt nguồn từ sự xâm nhập của vi khuẩn như tụ cầu vàng hoặc liên cầu khuẩn khi khoang miệng bị nhiễm trùng hoặc vệ sinh kém. Ngoài ra, sỏi ống tuyến nước bọt gây cản trở dòng chảy của nước bọt cũng là yếu tố thuận lợi làm vi khuẩn tích tụ và phát triển. Các trường hợp viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hoặc sỏi không có tính chất lây lan qua tiếp xúc thông thường và không tạo thành ổ dịch trong cộng đồng.
Đặc điểm sưng đau tuyến mang tai và triệu chứng toàn thân
Ở bệnh quai bị, tổn thương sưng đau tuyến mang tai thường xuất hiện ở một bên trước, sau đó nhanh chóng lan sang bên còn lại trong vài ngày. Tuyến mang tai sưng to làm mất rãnh sau tai, da vùng sưng căng bóng nhưng ít khi tấy đỏ hoặc hóa mủ. Người mắc quai bị thường có dấu hiệu sốt nhẹ đến sốt vừa, mệt mỏi, đau mỏi cơ và chán ăn trước khi tuyến sưng to. Đối với viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hoặc sỏi, tổn thương thường chỉ khu trú ở một bên duy nhất và tái diễn nhiều đợt. Vùng tuyến bị viêm thường sưng nề rõ rệt, sờ vào thấy nóng đỏ, đau nhức dữ dội và cơn đau có thể tăng lên rõ rệt khi người bệnh chuẩn bị ăn hoặc nhai thức ăn. Khi thăm khám khoang miệng, bác sĩ có thể thấy mủ chảy ra từ lỗ ống tuyến mang tai, một dấu hiệu đặc trưng không bao giờ xuất hiện trong bệnh quai bị.
Nguy cơ biến chứng và nhóm đối tượng thường gặp
Quai bị có xu hướng gặp phổ biến ở trẻ em và thanh thiếu niên chưa được tiêm vắc xin phòng bệnh. Mối lo ngại lớn nhất ở người mắc quai bị sau tuổi dậy thì là biến chứng viêm tinh hoàn ở nam giới hoặc viêm buồng trứng ở nữ giới, có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nếu không được theo dõi sát sao. Ngoài ra, virus quai bị còn có thể gây viêm tụy cấp hoặc viêm màng não vô khuẩn. Ngược lại, viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hay gặp nhiều hơn ở người cao tuổi, người có bệnh lý nền mạn tính, người bị suy giảm miễn dịch hoặc những người bị mất nước kéo dài. Biến chứng của viêm tuyến nước bọt vi khuẩn chủ yếu mang tính cục bộ tại chỗ, bao gồm hình thành ổ áp xe tuyến nước bọt đòi hỏi phải rạch dẫn lưu mủ, hoặc viêm nhiễm lan tỏa sang các khoang sâu ở vùng cổ nếu không được xử trí y tế kịp thời.
Hướng chăm sóc và theo dõi y tế phù hợp
Bệnh quai bị do virus gây ra nên hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; việc chăm sóc chủ yếu tập trung vào nghỉ ngơi, nâng cao thể trạng, hạ sốt và cách ly y tế tại nhà để tránh lây nhiễm cho người khác. Người bệnh cần uống nhiều nước, ăn thức ăn lỏng mềm và kiêng các loại thực phẩm quá chua hoặc cay nồng để giảm kích thích tuyến mang tai. Đối với viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hoặc sỏi, việc can thiệp y tế đòi hỏi sự chẩn đoán trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh có thể cần sử dụng kháng sinh chống nhiễm trùng theo đúng chỉ định y khoa, kết hợp xoa bóp tuyến, súc miệng nước muối sinh lý và uống nhiều nước để kích thích dòng chảy của nước bọt. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi nghi ngờ mắc quai bị vì thuốc không có tác dụng với virus và có thể gây tác dụng phụ không mong muốn.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm hoặc áp dụng các mẹo dân gian đắp lá cây lên vùng sưng nề vì rất dễ dẫn đến nhiễm trùng hoại tử da. Khi xuất hiện triệu chứng sưng đau góc hàm kèm sốt cao, chảy mủ trong miệng, khó nuốt, đau tức tinh hoàn hoặc đau đầu dữ dội, cần nhanh chóng đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế uy tín để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Hiểu đúng sự khác biệt giữa quai bị và viêm tuyến nước bọt giúp người bệnh chủ động nhận diện triệu chứng và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm hiệu quả. Khi có biểu hiện bất thường tại vùng tuyến mang tai, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn kế hoạch chăm sóc an toàn.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Quai bị và viêm tuyến nước bọt có lây lan giống nhau không?
Quai bị lây truyền nhanh qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi và có thể bùng phát thành dịch. Trong khi đó, viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hoặc do sỏi ống tuyến là tổn thương cục bộ, hoàn toàn không có tính chất lây lan từ người sang người.
Làm thế nào để biết viêm tuyến nước bọt có mủ hay không?
Dấu hiệu nhận biết điển hình là bác sĩ ấn vào vùng tuyến mang tai thấy mủ đục hoặc dịch vàng chảy ra từ lỗ ống tuyến ở niêm mạc má bên trong miệng. Người bệnh cũng có thể tự cảm thấy vị đắng chát khó chịu và hơi thở có mùi hôi.
Viêm tuyến nước bọt có gây vô sinh như quai bị không?
Viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn hay tắc sỏi chỉ tổn thương cục bộ tại tuyến nước bọt và không gây biến chứng viêm tinh hoàn hay viêm buồng trứng, do đó không ảnh hưởng tới khả năng sinh sản như quai bị sau tuổi dậy thì.
Tiêm vắc xin quai bị có phòng được viêm tuyến nước bọt không?
Vắc xin quai bị chỉ tạo kháng thể đặc hiệu để phòng ngừa virus quai bị, không có tác dụng phòng ngừa các dạng viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn, nấm hoặc do sỏi ống tuyến gây ra.
Khi bị sưng mang tai có nên chườm nóng hay chườm lạnh không?
Người bệnh có thể chườm mát nhẹ nhàng bên ngoài vùng sưng để giảm cảm giác đau tức và khó chịu tạm thời. Tuyệt đối không chườm quá nóng hoặc đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên da vì có thể làm tình trạng viêm loét nặng hơn.
