Phân biệt nhồi máu não và xuất huyết não trong đột quỵ

Phân biệt nhồi máu não và xuất huyết não

Nhồi máu não và xuất huyết não đều gây tổn thương thần kinh cục bộ cấp tính, nhưng cơ chế hình thành tổn thương tại nhu mô não có sự đối lập rõ rệt. Nhồi máu não, hay còn gọi là đột quỵ thiếu máu cục bộ, chiếm phần lớn các ca đột quỵ não, xảy ra khi một nhánh động mạch cung cấp máu cho não bị bít tắc bởi cục máu đông hoặc mảng xơ vữa bong tróc. Tình trạng này khiến vùng não phía sau điểm tắc bị thiếu oxy và dưỡng chất nghiêm trọng. Ngược lại, xuất huyết não là dạng đột quỵ chảy máu, xảy ra khi một mạch máu trong sọ bị vỡ, làm máu thoát ra ngoài chèn ép trực tiếp lên các tế bào não xung quanh và làm tăng áp lực nội sọ. Dù khác biệt về nguồn gốc tổn thương, cả hai thể đều cần được chẩn đoán khẩn cấp bằng các phương tiện hình ảnh chuyên sâu trước khi tiến hành bất kỳ can thiệp nội khoa hay ngoại khoa nào.

Bản chất cơ chế bệnh sinh giữa nhồi máu não và xuất huyết não

Sự khác biệt lớn nhất giữa nhồi máu não và xuất huyết não bắt nguồn từ cơ chế cản trở tưới máu. Trong nhồi máu não, tổn thương phát triển do tắc nghẽn lòng mạch. Nguyên nhân thường gặp là cục máu đông hình thành tại chỗ trên nền mảng xơ vữa động mạch hoặc cục huyết khối di chuyển từ buồng tim lên não, thường liên quan đến tình trạng rung nhĩ. Vùng não thiếu máu nhanh chóng rơi vào trạng thái hoại tử nếu không được tái thông kịp thời.

Đối với xuất huyết não, nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ áp lực dòng máu quá lớn tác động lên thành mạch đã suy yếu từ trước, thường gặp nhất ở người có tiền sử tăng huyết áp mạn tính không được kiểm soát tốt. Ngoài ra, dị dạng mạch máu não, phình động mạch não hoặc bệnh mạch máu thoái hóa dạng bột cũng có thể dẫn đến rách vỡ thành mạch. Khối máu tụ hình thành không chỉ phá hủy cấu trúc nhu mô não lân cận mà còn làm tăng áp lực nội sọ, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Biểu hiện lâm sàng và mức độ khởi phát của hai thể đột quỵ

Cả nhồi máu não và xuất huyết não đều có thể biểu hiện qua các dấu hiệu thần kinh khu trú đột ngột như méo miệng, liệt nửa người, yếu tay chân, nói ngọng hoặc khó diễn đạt lời nói. Tuy nhiên, cách thức khởi phát và mức độ rầm rộ của các triệu chứng thường có sự khác biệt nhất định giữa hai thể bệnh.

Xuất huyết não thường khởi phát rất đột ngột trong lúc người bệnh đang thức hoặc đang gắng sức, lao động nặng hay căng thẳng tâm lý. Bệnh nhân thường xuất hiện cơn đau đầu dữ dội chưa từng có, kèm theo nôn mửa dữ dội, tụt huyết áp hoặc huyết áp tăng vọt bất thường, và ý thức có thể suy giảm nhanh chóng sang trạng thái hôn mê. Ngược lại, nhồi máu não thường khởi phát êm ả hơn, nhiều trường hợp xuất hiện khi ngủ dậy hoặc nghỉ ngơi. Các triệu chứng yếu liệt thần kinh có thể diễn tiến từ từ hoặc từng đợt theo thời gian, đau đầu ít gặp hơn và rối loạn tri giác thường xuất hiện muộn hơn, trừ các trường hợp tắc các thân mạch máu lớn.

Vai trò quyết định của chụp cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ

Mặc dù triệu chứng lâm sàng có thể gợi ý thể bệnh, bác sĩ thần kinh không bao giờ dựa hoàn toàn vào dấu hiệu bên ngoài để đưa ra kết luận chẩn đoán. Việc thăm khám hình ảnh học sọ não ngay khi tiếp nhận bệnh nhân là bước bắt buộc và mang tính quyết định để phân biệt rõ ràng giữa nhồi máu não và xuất huyết não.

Chụp cắt lớp vi tính sọ não không cản quang là phương tiện đầu tay được thực hiện rộng rãi nhất tại các khoa cấp cứu. Kỹ thuật này giúp phát hiện tổn thương xuất huyết não gần như ngay lập tức dưới dạng vùng tăng đậm độ màu trắng sáng. Ngược lại, ổ nhồi máu não trong những giờ đầu có thể chưa biểu hiện rõ trên phim chụp cắt lớp vi tính thông thường hoặc chỉ thấy các dấu hiệu giảm đậm độ mờ nhạt. Khi cần đánh giá chi tiết hơn về vùng nhu mô não bị thiếu máu sớm hoặc khảo sát hệ thống mạch máu, chụp cộng hưởng từ sọ não với chuỗi xung khuếch tán sẽ cung cấp hình ảnh chính xác vượt trội.

Sự khác biệt trong nguyên tắc can thiệp và xử trí y tế

Nguyên tắc điều trị của nhồi máu não và xuất huyết não hoàn toàn đối lập nhau. Do đó, việc chẩn đoán phân biệt chính xác trước khi can thiệp là điều kiện tiên quyết để bảo đảm an toàn tính mạng cho người bệnh.

Với nhồi máu não cấp tính, mục tiêu hàng đầu là tái thông dòng máu càng sớm càng tốt trong khoảng thời gian vàng. Các bác sĩ có thể chỉ định thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch hoặc can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học qua ống thông nếu người bệnh đến viện kịp thời và đáp ứng các tiêu chuẩn chỉ định nghiêm ngặt. Trái lại, thuốc tiêu sợi huyết tuyệt đối chống chỉ định trong xuất huyết não vì sẽ gây chảy máu ồ ạt, dẫn đến tử vong nhanh chóng. Đối với xuất huyết não, trọng tâm xử trí là kiểm soát chặt chẽ huyết áp, đảo ngược tình trạng rối loạn đông máu, kiểm soát áp lực nội sọ và xem xét phẫu thuật dẫn lưu hoặc mở hộp sọ giải áp khi có chỉ định ngoại khoa thần kinh.

Lưu ý an toàn

Người nhà tuyệt đối không được tự ý cho bệnh nhân uống thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông, aspirin hoặc các bài thuốc truyền miệng như chích máu đầu ngón tay khi nghi ngờ đột quỵ. Việc dùng nhầm thuốc làm loãng máu cho người đang bị xuất huyết não có thể gây tử vong nhanh chóng do chảy máu ồ ạt. Mọi nghi ngờ đột quỵ cần được chuyển ngay đến cơ sở y tế có máy chụp cắt lớp vi tính để bác sĩ chẩn đoán chính xác và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Nhồi máu não và xuất huyết não là hai dạng tổn thương não cấp tính có cơ chế và phương pháp điều trị hoàn toàn trái ngược nhau. Việc chụp cắt lớp vi tính sọ não là tiêu chuẩn vàng để phân loại chính xác tổn thương. Hành động quan trọng nhất của người thân là nhận diện nhanh các dấu hiệu đột quỵ và lập tức gọi xe cấp cứu để đưa người bệnh đến bệnh viện trong thời gian vàng.