Phân biệt nấm miệng và nhiệt miệng ở trẻ em chính xác để chăm sóc đúng cách

Phân biệt nấm miệng và nhiệt miệng ở trẻ em là gì?

Nấm miệng ở trẻ em, dân gian thường gọi là tưa lưỡi, là tình trạng nhiễm trùng niêm mạc khoang miệng do sự phát triển quá mức của vi nấm Candida albicans. Tình trạng này rất hay gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có sức đề kháng non nớt hoặc dùng kháng sinh kéo dài. Trong khi đó, nhiệt miệng là dạng viêm loét niêm mạc lành tính, thường biểu hiện bằng các vết trợt loét nông khu trú ở niêm mạc má, môi hoặc đáy nướu. Phân biệt chính xác hai bệnh lý này giúp cha mẹ tránh nhầm lẫn giữa mảng nấm miệng bám dính và vết loét nông, từ đó có hướng theo dõi và làm sạch khoang miệng khoa học.

Hình thái tổn thương và vị trí xuất hiện trong khoang miệng

Nấm miệng hay tưa lưỡi thường do vi nấm Candida albicans phát triển quá mức trong khoang miệng. Tổn thương điển hình là các mảng màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, xốp như váng sữa bám chắc trên bề mặt lưỡi, vòm họng, nướu và niêm mạc má trong. Điểm đặc trưng là các mảng nấm này rất khó làm sạch; nếu cố dùng gạc chà xát mạnh để bóc tách, lớp niêm mạc bên dưới sẽ đỏ ửng, trợt loét và rất dễ chảy máu.

Ngược lại, nhiệt miệng hay viêm loét miệng Aphthous biểu hiện dưới dạng một hoặc vài vết loét hình tròn hoặc bầu dục, nông, có kích thước từ vài milimet. Đáy vết nhiệt miệng thường có màu trắng đục, vàng xám và được bao quanh bởi một viền đỏ viêm rõ rệt. Vết loét nhiệt miệng không tạo thành mảng bám lan tỏa như nấm mà khu trú ở niêm mạc má, môi trong, sàn miệng hoặc đáy nướu.

Mức độ đau rát và biểu hiện quấy khóc khi ăn uống

Mức độ đau rát là yếu tố rõ rệt giúp cha mẹ phân biệt hai tình trạng này. Vết loét nhiệt miệng thường gây cảm giác đau rát dữ dội, đặc biệt là khi thức ăn hoặc nước uống chạm vào vết thương. Trẻ bị nhiệt miệng thường quấy khóc nhiều khi ăn dặm, từ chối thức ăn mặn, chua hoặc đồ ấm nóng, hay chảy nhiều nước dãi do nuốt đau.

Đối với nấm miệng thể nhẹ, trẻ có thể chỉ cảm thấy khó chịu, vướng víu, giảm vị giác hoặc quấy khóc nhẹ khi bú mẹ. Cơn đau do nấm miệng thường không nhói gắt bằng nhiệt miệng, trừ khi các mảng nấm phát triển dày đặc, lan xuống họng hoặc bị trầy xước tạo thành các ổ viêm trợt niêm mạc. Trẻ bị nấm miệng thường có xu hướng bỏ bú ngắt quãng hoặc ngậm vú mẹ rồi nhả ra ngay.

Nguyên nhân khởi phát và nguyên tắc chăm sóc tại nhà

Nấm miệng hình thành chủ yếu do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện, tạo điều kiện cho vi nấm phát triển, hoặc do trẻ vừa trải qua đợt điều trị kháng sinh làm mất cân bằng hệ vi sinh khoang miệng. Nấm cũng dễ tái phát nếu dụng cụ ăn uống, núm ti giả hoặc đầu ti mẹ không được làm sạch cẩn thận. Việc xử trí nấm miệng cần có sự thăm khám của bác sĩ để chỉ định thuốc rơ miệng kháng nấm phù hợp như Nystatin, kết hợp vệ sinh khoang miệng hằng ngày.

Nhiệt miệng ở trẻ em thường xuất phát từ chấn thương cơ học nhẹ như vô tình cắn vào má, cọ xát do bàn chải đánh răng, thiếu hụt vi chất dinh dưỡng hoặc thay đổi thể trạng khi trẻ mệt mỏi. Nhiệt miệng đa phần tự thoái lui sau một đến hai tuần. Hướng chăm sóc chủ yếu là giảm đau, cho trẻ uống đủ nước, ăn thức ăn mềm lỏng, nguội và giữ gìn vệ sinh răng miệng sạch sẽ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa từ bác sĩ chuyên khoa nhi. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý dùng dao cạo hoặc khăn thô ráp cọ mạnh mảng trắng trong miệng trẻ, không tự ý mua thuốc bôi giảm đau, thuốc kháng nấm hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định. Nếu trẻ sốt cao, nốt loét lan rộng, chảy máu nhiều hoặc trẻ từ chối bú hoàn toàn, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Tóm tắt

Nhận biết chính xác nấm miệng và nhiệt miệng ở trẻ em giúp cha mẹ lựa chọn biện pháp chăm sóc tại nhà phù hợp và tránh các sai lầm làm tổn thương niêm mạc. Khi trẻ có biểu hiện đau rát kéo dài, bỏ bú, sốt hoặc tổn thương lan rộng, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám là điều cần thiết để đảm bảo an toàn cho trẻ.