Phân biệt đau mắt trắng và đau mắt đỏ để chăm sóc mắt đúng cách

Phân biệt đau mắt trắng và đau mắt đỏ là gì?

Đau mắt đỏ là tình trạng viêm kết mạc bề mặt nhãn cầu, đặc trưng bởi tròng trắng đỏ rực, cộm ngứa và nhiều ghèn, thường do virus hoặc vi khuẩn gây ra và có khả năng lây lan nhanh chóng. Trong khi đó, đau mắt trắng là cụm từ dân gian mô tả các bệnh lý mắt nghiêm trọng mà mắt ít đỏ hoặc không đỏ rõ rệt, nhưng người bệnh lại bị đau nhức sâu bên trong và suy giảm thị lực rõ rệt.

Tình trạng đau mắt trắng thường cảnh báo các bệnh lý nội nhãn phức tạp như viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp hay viêm loét giác mạc. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở vị trí thương tổn: đau mắt đỏ chủ yếu ảnh hưởng lớp niêm mạc ngoài cùng, trong khi đau mắt trắng đe dọa trực tiếp các cấu trúc sâu bên trong nhãn cầu, đòi hỏi chẩn đoán chuyên sâu từ bác sĩ nhãn khoa.

Bản chất y khoa đằng sau tên gọi đau mắt đỏ và đau mắt trắng

Trong thực tế y khoa, đau mắt đỏ là thuật ngữ quen thuộc để chỉ tình trạng viêm kết mạc, xảy ra khi lớp màng trong suốt bao phủ củng mạc bị viêm nhiễm bởi virus, vi khuẩn hoặc phản ứng dị ứng. Khi đó, các mạch máu nông giãn nở khiến tròng trắng mắt có màu đỏ rực hoặc hồng sưng rõ rệt.

Ngược lại, đau mắt trắng là cách gọi dân gian dành cho các bệnh lý mắt nghiêm trọng mà bề ngoài tròng trắng không đỏ rực rỡ hoặc chỉ cương tụ nhẹ quanh rìa giác mạc. Tình trạng này thường liên quan đến các cấu trúc sâu hơn bên trong mắt như viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp cấp tính, viêm loét giác mạc hoặc tổn thương thần kinh thị giác. Do mắt không đỏ nhiều, người bệnh dễ chủ quan xem nhẹ, trong khi tổn thương thực thể lại diễn tiến rất phức tạp.

Các dấu hiệu lâm sàng giúp phân biệt hai tình trạng mắt

Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất nằm ở màu sắc tròng trắng và dịch tiết mắt. Đau mắt đỏ làm toàn bộ củng mạc đỏ ửng, chảy nhiều nước mắt kèm ghèn vàng hoặc ghèn trong dính chặt mi mắt sau khi ngủ dậy, cảm giác chủ yếu là cộm rát như có hạt cát trong mắt nhưng thị lực thường không suy giảm rõ rệt.

Đối với đau mắt trắng, bề ngoài mắt có thể chỉ đỏ nhạt ở sát tròng đen hoặc thậm chí giữ màu trắng gần như bình thường, rất ít ghèn nhưng người bệnh lại chịu đựng cơn đau nhức sâu trong nhãn cầu, đau lan lên nửa đầu cùng bên. Đi kèm với đó là tình trạng suy giảm thị lực rõ rệt, nhìn mờ như có màn sương che khuất, sợ ánh sáng dữ dội và có thể nhìn thấy quầng tán sắc quanh các nguồn sáng.

Khả năng lây nhiễm và mức độ đe dọa thị lực lâu dài

Đau mắt đỏ có tính chất lây lan rất mạnh mẽ qua giọt bắn, dịch tiết mắt và dùng chung đồ dùng cá nhân, dễ bùng phát thành đợt dịch lớn tại trường học hay công sở, nhưng phần lớn các ca viêm kết mạc thông thường đều lành tính và tự hồi phục sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc đúng cách.

Trái lại, đau mắt trắng hoàn toàn không lây lan từ người sang người vì bắt nguồn từ các rối loạn nội tại, thoái hóa hoặc bệnh tự miễn trong cơ thể. Dù không tạo thành dịch, đau mắt trắng lại tiềm ẩn nguy cơ mù lòa rất cao. Những bệnh cảnh như glôcôm góc đóng cấp hay viêm màng bồ đào nếu không được can thiệp y tế hạ nhãn áp hoặc kiểm soát viêm kịp thời trong vòng vài ngày có thể dẫn tới tổn thương vĩnh viễn dây thần kinh thị giác.

Nguyên tắc xử trí và chăm sóc an toàn cho đôi mắt

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu khó chịu nào ở mắt, việc quan sát kỹ triệu chứng đi kèm là vô cùng quan trọng. Nếu mắt cộm xốn, đỏ nhiều nhưng thị lực vẫn bình thường, người bệnh nên chủ động cách ly nhẹ, vệ sinh mắt bằng dung dịch nước muối sinh lý dành riêng cho mắt, đeo kính bảo hộ và tránh dụi tay lên mi mắt.

Trường hợp mắt đau nhức sâu, nhìn mờ, nhạy cảm với ánh sáng hoặc đau nửa đầu, người bệnh cần đến bệnh viện có chuyên khoa mắt ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý ra hiệu thuốc mua các loại thuốc nhỏ chứa hoạt chất kháng sinh phối hợp dexamethasone hoặc prednisolone để tự điều trị. Việc dùng thuốc sai chỉ định có thể làm tăng nhãn áp, làm mỏng giác mạc và biến một tổn thương nhẹ thành biến chứng nghiêm trọng.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa mắt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng như xông lá trầu không, đắp lá cây hay tự mua thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid khi chưa có đơn thuốc, nhằm tránh nguy cơ nhiễm trùng bội nhiễm và thủng giác mạc.

Tóm tắt

Hiểu đúng sự khác biệt giữa đau mắt trắng và đau mắt đỏ giúp bảo vệ đôi mắt khỏi những tổn thương thị lực không thể phục hồi. Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu đau nhức mắt, giảm tầm nhìn hoặc cộm rát kéo dài, việc đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được bác sĩ kiểm tra luôn là giải pháp an toàn và khoa học nhất.