Phân biệt bướu cổ lành tính với các dạng bướu cổ khác

Bướu cổ lành tính là gì?

Tuyến giáp là cơ quan nội tiết hình bướm có nhiệm vụ sản xuất các hormone điều hòa quá trình chuyển hóa, thân nhiệt và nhịp tim. Bướu cổ có thể biểu hiện dưới dạng bướu giáp lan tỏa, tức toàn bộ tuyến giáp to đều, hoặc bướu giáp nhân khi xuất hiện một hay nhiều nốt sưng khu trú. Về tính chất mô học, bướu cổ được chia thành hai nhóm chính là bướu lành tính và bướu ác tính. Phần lớn bướu cổ lành tính phát triển chậm, không xâm lấn mô xung quanh và không di căn. Ngược lại, bướu ác tính hay ung thư tuyến giáp có xu hướng xâm lấn vỏ bao tuyến giáp, hạch bạch huyết lân cận hoặc các cơ quan xa. Bên cạnh cấu trúc giải phẫu, bướu cổ còn được phân loại theo chức năng hoạt động của tuyến giáp thành bướu bình giáp, bướu cường giáp hoặc bướu suy giáp.

Đặc điểm nhận biết bướu cổ lành tính thường gặp

• Bướu cổ lành tính thường tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà không gây ra triệu chứng đau đớn rõ rệt. Khi dùng tay sờ nắn nhẹ vào vùng trước cổ, khối bướu lành tính thường có bề mặt tương đối nhẵn, mật độ mềm hoặc đàn hồi chắc vừa phải, có ranh giới rõ ràng với các cấu trúc giải phẫu xung quanh. Đặc biệt, khối bướu thường di động nhịp nhàng theo động tác nuốt của thanh quản.
• Ở giai đoạn đầu, kích thước bướu nhỏ nên hầu như không làm thay đổi giọng nói, không gây khó nuốt hay cảm giác vướng víu ở cổ họng. Phần lớn người có bướu cổ lành tính duy trì chức năng tuyến giáp ở mức bình thường, tức tình trạng bình giáp, không có các dấu hiệu rối loạn chuyển hóa toàn thân. Trong một số trường hợp, người bệnh chỉ tình cờ phát hiện bướu qua đợt khám sức khỏe định kỳ hoặc siêu âm vùng cổ.

Các dạng bướu cổ khác và dấu hiệu nghi ngờ

• Ngoài bướu lành tính, người bệnh có thể gặp các dạng tổn thương khác như bướu giáp độc, viêm tuyến giáp hoặc ung thư tuyến giáp. Đối với bướu giáp độc kèm cường giáp, người bệnh thường có biểu hiện run tay, hồi hộp, tim đập nhanh, sụt cân dù ăn nhiều, vã mồ hôi và sợ nóng. Ngược lại, viêm tuyến giáp Hashimoto có thể dẫn đến suy giáp với các triệu chứng mệt mỏi kéo dài, sợ lạnh, tăng cân và da khô ráp.
• Đối với bướu cổ ác tính, khối nhân thường có mật độ rất cứng, bề mặt gồ ghề không đều, kém di động hoặc dính chặt vào các mô sâu vùng cổ. Đôi khi khối u phát triển nhanh, kèm theo khàn tiếng kéo dài do chèn ép dây thần kinh thanh quản quặt ngược, khó nuốt, khó thở hoặc xuất hiện các hạch cứng vùng cổ dọc theo cơ ức đòn chũm.

Các phương pháp cận lâm sàng giúp phân loại bướu cổ

• Khám lâm sàng bằng tay không thể kết luận chắc chắn bản chất của bướu cổ, do đó việc thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng là bước không thể thiếu. Siêu âm tuyến giáp là phương pháp đầu tay giúp bác sĩ đánh giá chính xác vị trí, kích thước, cấu trúc nang hay đặc, độ hồi âm và các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ theo thang phân loại TIRADS.
• Bên cạnh siêu âm, xét nghiệm nồng độ hormone TSH, FT3 và FT4 trong máu giúp đánh giá tình trạng hoạt động chức năng của tuyến giáp. Khi siêu âm phát hiện nhân giáp có đặc điểm nghi ngờ nguy cơ cao hoặc kích thước lớn, bác sĩ sẽ chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ, viết tắt là FNA. Đây là kỹ thuật sinh thiết tế bào an toàn, ít xâm lấn, giúp xác định chính xác tính chất tế bào là lành tính hay ác tính để có phác đồ xử trí phù hợp.

Nguyên tắc theo dõi và chăm sóc người có bướu cổ

• Đối với những trường hợp bướu cổ lành tính kích thước nhỏ, không gây chèn ép và chức năng tuyến giáp bình thường, phương pháp can thiệp chủ yếu là theo dõi định kỳ từ sáu đến mười hai tháng một lần bằng siêu âm và xét nghiệm máu. Việc theo dõi đều đặn giúp kịp thời phát hiện sự thay đổi về kích thước hoặc cấu trúc tế bào của khối bướu.
• Chỉ khi bướu lành tính phát triển quá lớn gây chèn ép đường thở, làm nghẹn khó nuốt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ hoặc có xu hướng phát triển thành bướu nhân độc, bác sĩ mới cân nhắc các biện pháp can thiệp ngoại khoa như phẫu thuật cắt một phần tuyến giáp hoặc kỹ thuật đốt sóng cao tần RFA. Người bệnh không nên tự ý tìm kiếm các bài thuốc dân gian đắp vùng cổ hay uống thuốc điều chỉnh hormone khi chưa có chỉ định chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo tổng quát, không thể thay thế cho quá trình thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Mọi khối phồng hoặc bất thường ở vùng cổ cần được kiểm tra bằng các phương tiện cận lâm sàng phù hợp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng tay nắn bóp mạnh, đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên cổ hoặc tự ý mua thuốc điều hòa hormone tuyến giáp khi chưa có hướng dẫn y tế chuyên môn.

Tóm tắt

Bướu cổ là bệnh lý nội tiết phổ biến và phần lớn các trường hợp có tính chất lành tính, diễn tiến êm dịu nếu được theo dõi đúng cách. Nhận biết các biểu hiện khác biệt và chủ động thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế là giải pháp an toàn nhất giúp bảo vệ sức khỏe tuyến giáp và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.