Phân biệt bệnh cúm lợn và cúm theo mùa qua các đặc điểm quan trọng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cúm lợn và cúm theo mùa đều là các bệnh truyền nhiễm cấp tính qua đường hô hấp do virus cúm gây ra, lây lan nhanh qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc trò chuyện. Do triệu chứng khởi phát khá giống nhau với các biểu hiện như sốt, ho, đau họng và mệt mỏi, nhiều người bệnh thường lúng túng không biết bản thân đang mắc dạng cúm nào và mức độ nguy hiểm ra sao.
Hiểu rõ sự khác biệt về nguồn gốc virus, đặc điểm lâm sàng và các dấu hiệu cảnh báo là bước quan trọng giúp người bệnh có hướng chăm sóc đúng đắn, tránh tâm lý hoang mang quá mức hoặc chủ quan dẫn đến các biến chứng hô hấp nguy hiểm.
Phân biệt cúm lợn và cúm theo mùa là gì?
Cúm mùa là thuật ngữ chỉ các đợt nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm lưu hành định kỳ quanh năm, đặc biệt bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa thu đông hoặc đông xuân khi thời tiết chuyển lạnh và độ ẩm không khí thay đổi. Trong khi đó, cúm lợn là tên gọi thông thường của bệnh cúm bắt nguồn từ chủng virus cúm A lây truyền giữa các loài lợn, nhưng sau đó đã tái tổ hợp gen di truyền để có khả năng lây nhiễm trực tiếp sang con người và tạo thành chuỗi lây truyền từ người sang người. Ngày nay, chủng virus cúm A/H1N1 từng gây dịch cúm lợn năm 2009 đã trở thành một chủng virus cúm mùa phổ biến và được đưa vào thành phần kháng nguyên của vắc xin cúm hằng năm. Cả hai bệnh lý này đều có chung phương thức lây lan chủ yếu qua giọt bắn hô hấp trong không khí và qua bàn tay tiếp xúc với các bề mặt nhiễm dịch tiết.
Bản chất chủng virus và nguồn gốc gây bệnh
Cúm theo mùa chủ yếu do các chủng virus cúm A gồm phân nhóm A/H1N1, A/H3N2 hoặc các dòng virus cúm B gây nên, biến đổi kháng nguyên nhỏ hằng năm và lưu hành ổn định trong cộng đồng theo từng đợt thời tiết lạnh. Trong khi đó, thuật ngữ cúm lợn ban đầu xuất phát từ các chủng virus cúm A tái tổ hợp gen giữa virus cúm lợn, cúm gia cầm và cúm người, điển hình là chủng virus cúm A/H1N1 xuất hiện trong đại dịch năm 2009. Sau đại dịch, chủng virus cúm A/H1N1 đại dịch này đã hòa nhập vào quần thể virus lưu hành thông thường ở người và trở thành một thành phần của cúm mùa hằng năm. Dù cùng thuộc nhóm virus cúm A, chủng cúm lợn nguyên bản từng có tiềm năng gây bùng phát dịch quy mô lớn do hệ miễn dịch cộng đồng chưa có kháng thể bảo vệ trước các cấu trúc kháng nguyên bề mặt mới lạ.
Sự tương đồng và điểm khác biệt về biểu hiện lâm sàng
Triệu chứng lâm sàng ban đầu của cúm lợn và cúm theo mùa có nhiều điểm giống nhau, bao gồm sốt cao đột ngột, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ bắp toàn thân, đau họng, nghẹt mũi và ho khan kéo dài. Tuy nhiên, các báo cáo lâm sàng ghi nhận bệnh nhân nhiễm cúm lợn thường có tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng rối loạn đường tiêu hóa cao hơn so với cúm mùa thông thường. Người mắc cúm lợn có thể bị buồn nôn, nôn mửa hoặc tiêu chảy kết hợp cùng các dấu hiệu viêm đường hô hấp trên. Dù vậy, biểu hiện lâm sàng đơn thuần không đủ để phân biệt chắc chắn hai tình trạng này trên từng cá nhân cụ thể. Việc xác định chính xác chủng virus bắt buộc phải dựa vào xét nghiệm sinh học phân tử như phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược tại các phòng xét nghiệm đạt tiêu chuẩn.
Khả năng diễn tiến và nguy cơ biến chứng đường hô hấp
Đa phần trường hợp mắc cúm mùa hay cúm lợn đều ở mức độ nhẹ đến trung bình và tự hồi phục sau khoảng một đến hai tuần nếu được chăm sóc dinh dưỡng đầy đủ, uống nhiều nước và nghỉ ngơi hợp lý. Dù vậy, cả hai bệnh lý đều có thể dẫn tới những biến chứng nguy hiểm như viêm phế quản nặng, viêm phổi thứ phát do vi khuẩn, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển, viêm cơ tim hoặc đợt bùng phát cấp tính của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Nguy cơ biến chứng đe dọa tính mạng tập trung chủ yếu ở các đối tượng nhạy cảm như trẻ nhỏ dưới năm tuổi, người cao tuổi trên sáu mươi lăm tuổi, phụ nữ đang trong thai kỳ và người có bệnh nền suy giảm miễn dịch, đái tháo đường hoặc suy tim. Việc chủ động nhận diện nhóm nguy cơ cao giúp nhân viên y tế đưa ra chiến lược theo dõi sát sao hơn nhằm phát hiện sớm dấu hiệu suy hô hấp.
Các biện pháp phòng bệnh chủ động cho cộng đồng
Biện pháp phòng ngừa hữu hiệu hàng đầu cho cả cúm lợn và cúm theo mùa là tiêm chủng vắc xin phòng cúm hằng năm. Tổ chức Y tế Thế giới luôn cập nhật công thức vắc xin theo các chủng virus có xu hướng lưu hành mạnh nhất trong mùa tiếp theo, thường bao gồm cả chủng cúm A/H1N1 và A/H3N2. Bên cạnh tiêm phòng, mỗi cá nhân cần duy trì thói quen che miệng mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy hoặc sát khuẩn tay bằng dung dịch cồn. Khi có biểu hiện viêm đường hô hấp, người bệnh nên chủ động đeo khẩu trang y tế và hạn chế tiếp xúc gần nơi đông người để cắt đứt chuỗi lây truyền. Không gian sống và làm việc cần được giữ thông thoáng, thường xuyên vệ sinh khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc chung như tay nắm cửa, bàn phím và điện thoại.
Lưu ý an toàn
Các thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức và không thay thế cho việc thăm khám của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kháng sinh vì thuốc kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus cúm. Không tự ý dùng thuốc kháng virus hoặc kết hợp các thuốc hạ sốt giảm đau liều cao khi chưa có chỉ định chuyên môn từ bác sĩ. Khi các triệu chứng hô hấp diễn tiến nặng hoặc xảy ra ở nhóm đối tượng có bệnh nền mạn tính, cần đến cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán và theo dõi kịp thời.
Tóm tắt
Phân biệt cúm lợn và cúm theo mùa giúp người bệnh chủ động phòng ngừa, theo dõi sát tiến triển triệu chứng và tiếp cận y tế kịp thời. Việc tiêm chủng vắc xin định kỳ, giữ vệ sinh đường hô hấp và không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh hay thuốc kháng virus bừa bãi là nền tảng bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ăn thịt lợn có nguy cơ bị lây nhiễm cúm lợn không?
Cúm lợn do virus cúm A/H1N1 gây ra không lây truyền qua việc ăn thịt lợn nếu thịt được nấu chín kỹ và chế biến hợp vệ sinh. Con đường lây lan chính của bệnh là giọt bắn hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc bề mặt nhiễm virus.
Tiêm vắc xin cúm mùa có phòng ngừa được cúm lợn không?
Vắc xin cúm mùa hằng năm hiện nay thường chứa các chủng kháng nguyên phòng ngừa cúm A/H1N1, cúm A/H3N2 và các dòng cúm B. Việc tiêm nhắc lại vắc xin cúm mỗi năm giúp tạo miễn dịch bảo vệ hiệu quả trước cả cúm mùa và chủng cúm lợn phổ biến.
Người mắc cúm có nên tự mua thuốc kháng virus để uống không?
Không nên tự mua thuốc kháng virus oseltamivir khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm. Dùng sai thời điểm hoặc sai liều lượng không đem lại lợi ích, tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ và làm tăng tình trạng virus kháng thuốc.
Thời gian ủ bệnh của cúm lợn và cúm theo mùa kéo dài bao lâu?
Thời gian ủ bệnh trung bình của cả hai dạng cúm dao động từ 1 đến 4 ngày sau khi phơi nhiễm với nguồn lây. Người mang mầm bệnh có thể bắt đầu phát tán virus ra môi trường xung quanh từ 1 ngày trước khi khởi phát triệu chứng thực thể.
Khi nào người mắc cúm cần đến cơ sở y tế thăm khám ngay?
Người bệnh cần đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, đau tức ngực liên tục, sốt cao kéo dài không hạ, lơ mơ hoặc co giật. Phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và người có bệnh nền mạn tính nên được thăm khám sớm để tránh biến chứng.
