Ớn lạnh ra mồ hôi là biểu hiện của bệnh gì và khi nào cần đi khám
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Hiện tượng ớn lạnh ra mồ hôi là cảm giác cơ thể vừa thấy rét buốt bên trong vừa vã mồ hôi nhớp nháp ở ngoài da. Đây không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng lâm sàng cảnh báo cơ thể đang phản ứng lại các thay đổi sinh lý bất thường hoặc bệnh lý tiềm ẩn.
Người gặp tình trạng này thường phân vân liệu mình chỉ bị cảm mạo thông thường hay đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe phức tạp hơn. Về mặt bản chất, triệu chứng phản ánh sự dao động của trung tâm điều hòa thân nhiệt, phản ứng kích hoạt hệ thần kinh giao cảm hoặc tình trạng suy giảm năng lượng tế bào đột ngột.
Để nhận biết chính xác nguồn gốc và có hướng xử trí an toàn, người bệnh cần chú ý bối cảnh xuất hiện, mức độ kéo dài cũng như các dấu hiệu đi kèm như sốt, đau ngực, hoa mắt hay mệt mỏi toàn thân.
Ớn lạnh ra mồ hôi là gì?
Ớn lạnh ra mồ hôi là tình trạng rối loạn điều nhiệt tạm thời, biểu hiện bằng cảm giác rùng mình, ớn lạnh từ sâu bên trong cơ thể xen lẫn hoặc diễn ra đồng thời với việc bài tiết mồ hôi nhiều ở vùng trán, cổ, lưng hoặc lòng bàn tay chân. Trong điều kiện sinh lý bình thường, mồ hôi được tiết ra khi cơ thể quá nóng nhằm làm mát bề mặt da qua cơ chế bay hơi nước, trong khi phản xạ ớn lạnh run cơ xảy ra khi cơ thể bị lạnh nhằm sinh nhiệt sưởi ấm. Khi hai cơ chế đối lập này xuất hiện cùng lúc, điều đó cho thấy hệ thống cân bằng nội môi đang chịu tác động của các yếu tố bệnh lý như phản ứng viêm nhiễm, rối loạn hormone, tụt đường huyết hay căng thẳng thần kinh nghiêm trọng. Việc quan sát kỹ thời điểm khởi phát giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân chính xác.
Nhiễm trùng cấp tính và các cơn sốt do virus vi khuẩn
Hiện tượng ớn lạnh run rẩy nhưng cơ thể lại vã mồ hôi là phản ứng phổ biến khi cơ thể gặp các bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp hoặc toàn thân. Các tác nhân như virus cúm, vi khuẩn gây viêm phổi, nhiễm trùng đường tiết niệu hay sốt xuất huyết kích thích hệ miễn dịch giải phóng chất trung gian gây sốt. Ở giai đoạn đầu, trung tâm điều nhiệt tại vùng dưới đồi thiết lập ngưỡng nhiệt độ cao hơn, khiến các mạch máu dưới da co lại nhằm giữ nhiệt, tạo cảm giác rét buốt và run rẩy từng cơn. Đến giai đoạn lui sốt, cơ thể cần thoát nhiệt khẩn cấp, các mạch máu giãn rộng và tuyến mồ hôi hoạt động mạnh mẽ để đưa nhiệt lượng ra ngoài. Sự xen kẽ giữa các pha tăng và giảm nhiệt độ này khiến người bệnh trải qua cảm giác ớn lạnh đi đôi với toát mồ hôi liên tục, kèm theo mệt mỏi rã rời và nhức mỏi cơ bắp.
Hạ đường huyết đột ngột và rối loạn chuyển hóa năng lượng
Ớn lạnh toát mồ hôi hột là dấu hiệu điển hình cảnh báo nồng độ glucose trong máu giảm xuống mức thấp. Tình trạng này hay gặp ở người bệnh đái tháo đường sử dụng thuốc quá liều, bỏ bữa ăn, hoặc người bình thường làm việc kiệt sức trong khi đói. Khi lượng đường nuôi dưỡng tế bào não và các mô bị thiếu hụt nghiêm trọng, cơ thể phản ứng bằng cách kích hoạt hệ thần kinh giao cảm giải phóng lượng lớn hormone adrenaline và noradrenaline. Sự tăng vọt hormone này làm co mạch ngoại biên, kích thích tuyến mồ hôi tiết ra dịch nhờn lạnh, đồng thời gây triệu chứng run rẩy tay chân, tim đập nhanh, hoa mắt, đói cồn cào và váng đầu. Nếu không kịp thời nhận biết và bổ sung carbohydrate nhanh, hạ đường huyết kéo dài có thể dẫn đến lú lẫn, co giật hoặc hôn mê sâu rất nguy hiểm cho tính mạng.
Rối loạn thần kinh thực vật và căng thẳng tâm lý quá mức
Hệ thần kinh thực vật đóng vai trò chỉ huy các hoạt động tự động của cơ thể như điều hòa nhịp tim, huyết áp và bài tiết mồ hôi. Khi hệ thống này bị mất cân bằng, các tín hiệu thần kinh bị xáo trộn khiến mạch máu co giãn bất thường và tuyến mồ hôi bị kích thích quá mức mà không phụ thuộc vào nhiệt độ môi trường. Bên cạnh đó, trạng thái căng thẳng tâm lý kéo dài, lo âu quá mức hoặc các cơn hoảng loạn kịch phát cũng thúc đẩy phản ứng chiến đấu hoặc bỏ chạy của hệ thần kinh giao cảm. Người gặp phải tình trạng này thường đột ngột cảm thấy ớn lạnh chạy dọc sống lưng, lòng bàn tay bàn chân ướt đẫm mồ hôi lạnh, ngực hồi hộp, thở gấp và có cảm giác bồn chồn khó tả. Đây là rối loạn chức năng thần kinh cần được điều chỉnh thông qua lối sống và hỗ trợ chuyên khoa tâm thần hoặc thần kinh.
Thay đổi nội tiết tố và rối loạn chức năng tuyến giáp
Sự mất cân bằng hormone nội tiết, đặc biệt là giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh ở phụ nữ, là nguyên nhân thường gặp tạo nên các cơn bốc hỏa kèm vã mồ hôi lạnh. Sự suy giảm estrogen tác động trực tiếp lên trung tâm kiểm soát thân nhiệt ở vùng dưới đồi, khiến cơ thể nhận diện sai lệch rằng môi trường đang quá nóng. Cơ thể lập tức kích hoạt cơ chế làm mát bằng cách giãn mạch da và toát mồ hôi đầm đìa, nhưng ngay sau khi mồ hôi bay hơi, nhiệt độ bề mặt da giảm mạnh dẫn đến cảm giác ớn lạnh thấu xương. Tương tự, các bất thường tại tuyến giáp như cường giáp hoặc suy giáp cũng làm rối loạn chuyển hóa cơ bản, khiến khả năng thích ứng nhiệt độ của cơ thể suy giảm, gây ra các đợt ớn lạnh vã mồ hôi thất thường kèm sụt cân, mất ngủ hoặc rối loạn kinh nguyệt.
Cảnh báo các biến cố tim mạch và suy tuần hoàn cấp tính
Trong một số trường hợp khẩn cấp, vã mồ hôi lạnh kết hợp cảm giác ớn lạnh là dấu hiệu cảnh báo suy giảm tưới máu mô nghiêm trọng. Điển hình là trong cơn nhồi máu cơ tim hoặc hội chứng mạch vành cấp, tim không thể bơm đủ máu đi nuôi cơ thể, hệ thần kinh giao cảm kích hoạt dữ dội khiến người bệnh toát mồ hôi lạnh như tắm, da tái nhợt, kèm theo cảm giác đè nặng sau xương ức, khó thở và mệt lả. Tình trạng này cũng xuất hiện trong các dạng sốc như sốc nhiễm trùng, sốc phản vệ hoặc mất máu cấp tính khi huyết áp tụt sâu. Lúc này, dòng máu ưu tiên dồn về các cơ quan sinh tồn trung tâm, bỏ qua tưới máu ngoại vi khiến đầu chi lạnh ngắt và nhớp nháp mồ hôi. Đây là các biến cố y khoa tối khẩn cấp đòi hỏi phải được đưa đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.
Lưu ý an toàn
Các thông tin chia sẻ mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của nhân viên y tế. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt liều cao hay các loại thuốc an thần khi chưa rõ nguyên nhân. Khi có dấu hiệu đau ngực, khó thở, lơ mơ hoặc sốt cao kéo dài, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Ớn lạnh ra mồ hôi là phản ứng cảnh báo cơ thể đang đối mặt với sự thay đổi thân nhiệt đột ngột, rối loạn chuyển hóa hoặc nhiễm trùng. Việc lắng nghe cơ thể, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi sát các biểu hiện đi kèm sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám kịp thời, phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Ớn lạnh toát mồ hôi do tụt đường huyết nên xử trí thế nào tại chỗ?
Hạ đường huyết làm cơ thể kích hoạt hormone tuyến thượng thận, gây vã mồ hôi lạnh, run rẩy và hoa mắt. Người bệnh nên uống ngay một cốc nước đường hoặc ăn nhẹ bánh ngọt, sau đó nằm nghỉ ngơi và theo dõi phản ứng cơ thể.
Tại sao khi bị sốt người bệnh lại vừa thấy lạnh run vừa vã mồ hôi?
Sốt nhiễm trùng khiến trung tâm điều nhiệt tăng ngưỡng kích thích, gây co mạch ngoại vi tạo cảm giác rét run. Khi thân nhiệt hạ hoặc cơn sốt bắt đầu lui, mạch máu giãn nở trở lại và tuyến mồ hôi bài tiết mạnh để giải phóng nhiệt lượng.
Người bị ớn lạnh ra nhiều mồ hôi có nên tắm ngay không?
Không nên tắm ngay bằng nước lạnh vì việc thay đổi nhiệt độ đột ngột dễ gây co mạch, làm tình trạng choáng váng nghiêm trọng hơn. Bạn chỉ nên dùng khăn ấm lau khô người, thay quần áo thoáng mát và nằm nghỉ nơi kín gió.
Vã mồ hôi lạnh kèm theo đau tức ngực có nguy hiểm không?
Tình trạng vã mồ hôi lạnh kèm cảm giác đè nặng ngực, khó thở, vã mồ hôi hột và đau lan lên hàm hoặc cánh tay là dấu hiệu cảnh báo hội chứng mạch vành cấp, cần gọi cấp cứu khẩn cấp để được can thiệp y tế.
Đi khám vì ớn lạnh ra mồ hôi thường được thực hiện những xét nghiệm gì?
Bác sĩ thường khai thác bệnh sử, đo dấu hiệu sinh tồn, làm xét nghiệm công thức máu, kiểm tra đường huyết mao mạch, điện tâm đồ hoặc chỉ định các chẩn đoán hình ảnh phù hợp tùy theo triệu chứng đi kèm của từng người bệnh.
