Nuốt nước bọt đau họng là bệnh gì và cách xử trí

Nuốt nước bọt đau họng là gì?

Về mặt giải phẫu, vùng hầu họng là ngã tư đường ăn và đường thở, nơi tập trung mạng lưới thụ cảm thể thần kinh cảm giác rất dày đặc cùng các tổ chức lympho bảo vệ cơ thể. Động tác nuốt là một phản xạ phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều nhóm cơ vùng miệng, hầu và thanh quản. Bình thường, khi nuốt nước bọt, bề mặt niêm mạc trơn láng và dịch tiết tự nhiên sẽ giúp quá trình này diễn ra êm ái mà không gây bất kỳ cảm giác khó chịu nào.

Khi có tác nhân xâm nhập hoặc kích ứng, lớp niêm mạc lót trong lòng họng sẽ xảy ra phản ứng viêm, gây sung huyết, phù nề và tăng tính nhạy cảm của các đầu mút thần kinh. Lúc này, áp lực co bóp của cơ siết họng tác động trực tiếp lên vùng mô đang bị tổn thương, tạo ra cảm giác đau nhói, rát buốt hoặc châm chích dữ dội. Mức độ đau có thể dao động từ râm ran nhẹ cho đến buốt nhói lan lên tận tai, tùy thuộc vào mức độ thương tổn và nguyên nhân bệnh lý tiềm ẩn bên dưới.

Các bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp trên thường gặp

Nguyên nhân phổ biến nhất gây ra tình trạng nuốt nước bọt đau họng là các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên cấp tính. Viêm họng do virus như rhinovirus, adenovirus hoặc virus cúm thường khiến niêm mạc họng đỏ rực, sưng tấy và đau rát dữ dội mỗi khi cử động vòm họng. Bên cạnh đó, vi khuẩn liên cầu nhóm A cũng có thể gây viêm họng hạt hoặc viêm họng liên cầu, đi kèm cảm giác buốt buốt và sốt cao.

Viêm amidan cũng là thủ phạm rất thường gặp. Khi hai khối amidan khẩu cái bị vi sinh vật tấn công, chúng phì đại, sung huyết hoặc xuất hiện các chấm mủ trắng, cản trở trực tiếp khoang hầu. Mỗi lần nuốt nước bọt, cơ siết họng co bóp chạm vào vùng amidan sưng to sẽ kích hoạt các thụ cảm thể cảm giác đau, lan lên tận góc hàm hoặc tai. Ngoài ra, cảm mạo thông thường hoặc viêm mũi xoang có dịch nhầy mủ chảy xuống thành sau họng cũng liên tục gây viêm sưng vùng cửa ngõ hô hấp này.

Những nguyên nhân tiêu hóa và yếu tố môi trường ít ngờ tới

Bên cạnh các bệnh lý hô hấp truyền nhiễm, nuốt nước bọt đau họng còn có thể bắt nguồn từ các nguyên nhân cơ học hoặc tiêu hóa. Điển hình là bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Lượng acid clohydric cùng dịch mật từ dạ dày khi trào ngược lên họng sẽ gây bỏng nhẹ và ăn mòn lớp niêm mạc nhạy cảm, tạo ra cảm giác xót buốt, vướng họng dai dẳng, nhất là sau khi ngủ dậy.

Hiện tượng viêm họng do khô niêm mạc cũng rất hay xảy ra ở những người có thói quen thở bằng miệng khi ngủ, người làm việc trong môi trường điều hòa nhiệt độ thấp hoặc nơi có không khí quá khô hanh. Ngoài ra, tình trạng dị vật đường ăn như hóc xương cá nhỏ, tổn thương do thức ăn cứng nhọn ghim vào niêm mạc, hoặc việc la hét, nói to quá mức làm căng giãn các cơ hầu họng cũng gây đau cục bộ khi nuốt. Đôi khi, viêm loét miệng họng do nhiệt miệng hoặc tác dụng phụ của một số hóa chất kích ứng cũng tạo nên cảm giác đau nhức tương tự.

Biện pháp chăm sóc và làm dịu niêm mạc hầu họng tại nhà

Để giảm bớt cảm giác buốt rát khi nuốt nước bọt, người bệnh có thể áp dụng các biện pháp chăm sóc bảo tồn tại nhà nhằm tạo điều kiện cho niêm mạc tự chữa lành. Súc họng bằng nước muối sinh lý ấm từ hai đến ba lần mỗi ngày là phương pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả. Nước muối giúp làm sạch vi khuẩn, rửa trôi dịch tiết ứ đọng và làm giảm tình trạng sưng nề của mô họng.

Bên cạnh đó, việc duy trì đủ độ ẩm cho cơ thể đóng vai trò then chốt. Người bệnh nên uống nhiều nước lọc ấm, nước luộc rau hoặc các loại trà thảo mộc dịu nhẹ như trà hoa cúc, nước mật ong chanh ấm. Tránh xa các loại đồ uống có đá lạnh, nước có gas, cà phê hoặc rượu bia vì chúng dễ gây kích ứng và làm khô lớp nhầy bảo vệ hầu họng.

Nên tăng cường độ ẩm không khí trong phòng ngủ bằng máy phun sương nếu thời tiết hanh khô hoặc thường xuyên dùng máy lạnh. Đồng thời, hãy hạn chế nói nhiều, tránh hắng giọng liên tục để các cơ vùng cổ được nghỉ ngơi, tạo điều kiện cho lớp biểu mô phục hồi nhanh chóng.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần thăm khám y tế sớm

Dù đa số trường hợp nuốt nước bọt đau họng là lành tính, người bệnh tuyệt đối không được chủ quan trước các dấu hiệu cảnh báo bệnh diễn tiến nặng hoặc biến chứng nguy hiểm. Cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa tai mũi họng nếu cảm giác đau họng diễn ra dữ dội đến mức không thể nuốt được thức ăn lỏng, không thể uống nước hoặc thậm chí chảy nước dãi liên tục do đau buốt.

Cơn đau họng đi kèm tình trạng khó thở, thở rít, khàn tiếng nghiêm trọng hoặc thay đổi giọng nói thành giọng ngậm hạt thị là những dấu hiệu cảnh báo phù nề thanh môn hoặc áp xe quanh amidan. Ngoài ra, nếu người bệnh bị sốt cao liên tục không hạ, sưng to một bên cổ, há miệng hạn chế, khạc ra đờm có lẫn máu tươi hoặc cơn đau họng kéo dài trên một tuần mà không thuyên giảm, việc thăm khám bác sĩ là bắt buộc để được can thiệp kịp thời.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ có tác dụng hỗ trợ làm dịu triệu chứng khó chịu tạm thời, hoàn toàn không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc kháng viêm dạng uống hoặc thuốc xịt giảm đau họng mà không có chỉ định y khoa. Việc dùng sai thuốc có thể dẫn đến kháng kháng sinh, che lấp các dấu hiệu bệnh nguy hiểm và gây tổn thương gan thận.

Tóm tắt

Nuốt nước bọt đau họng phần lớn xuất phát từ các bệnh lý viêm nhiễm đường hô hấp trên và có thể cải thiện nhanh nếu chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan nếu cảm giác đau tăng dần hoặc đi kèm dấu hiệu toàn thân bất thường. Việc đi khám chuyên khoa tai mũi họng sẽ giúp chẩn đoán chính xác và bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp an toàn.