Nước súc miệng có thực sự điều trị dứt điểm viêm họng như lời đồn không?

Nước súc miệng trị viêm họng là gì?

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc vùng hầu họng, dẫn đến các biểu hiện khó chịu như đau rát, ngứa ngáy, vướng víu khi nuốt và đôi khi kèm theo ho hoặc sốt. Trong đời sống hàng ngày, nước súc miệng thường được sử dụng như một giải pháp chăm sóc hỗ trợ tại chỗ nhằm làm sạch khoang miệng và hầu họng.

Về bản chất y khoa, nước súc miệng chứa các dung dịch muối khoáng hoặc hoạt chất kháng khuẩn giúp rửa trôi mảng bám sinh học, làm loãng dịch nhầy và giảm bớt số lượng vi sinh vật bám dính trên bề mặt niêm mạc. Nhờ đó, sản phẩm này giúp giảm bớt cảm giác khô rát và đem lại sự dễ chịu tức thì cho người bệnh. Tuy nhiên, nước súc miệng chỉ đóng vai trò là biện pháp hỗ trợ vệ sinh bề mặt, không thể thay thế cho các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu hay phác đồ điều trị nguyên nhân do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Cơ chế hỗ trợ làm dịu họng của các loại nước súc miệng

Nước súc miệng chứa các thành phần kháng khuẩn, kháng viêm hoặc các muối khoáng có khả năng làm sạch các chất nhầy ứ đọng, rửa trôi mảng bám vi sinh vật và tế bào viêm ở niêm mạc hầu họng. Khi dung dịch tiếp xúc với bề mặt họng, các hoạt chất sát khuẩn giúp giảm mật độ vi khuẩn và virus tại chỗ, từ đó làm giảm cảm giác vướng víu, khô ngứa họng và hỗ trợ làm thơm hơi thở.

Một số dung dịch súc họng còn có thêm tinh dầu hoặc chất làm dịu giúp tạo cảm giác the mát, tạm thời ức chế thụ thể đau tại niêm mạc hầu họng. Nhờ vậy, người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn khi nuốt nước bọt hoặc khi ăn uống. Tuy nhiên, tác dụng làm dịu này chỉ mang tính chất giảm nhẹ triệu chứng bề mặt trong vài giờ chứ không tác động sâu đến ổ viêm nằm sâu trong cấu trúc mô amidan hoặc thành họng.

Lý do nước súc miệng không thể chữa dứt điểm viêm họng

Phần lớn các trường hợp viêm họng cấp tính xuất phát từ nhiễm virus đường hô hấp như adenovirus, rhinovirus, virus cúm hoặc do vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A. Nước súc miệng trị viêm họng chỉ hoạt động trên bề mặt nông của niêm mạc miệng và họng trong một thời gian ngắn trước khi bị nước bọt rửa trôi.

Dung dịch sát khuẩn tại chỗ không thể tiêu diệt hoàn toàn các tác nhân gây bệnh đã xâm nhập sâu vào biểu mô niêm mạc hay hệ thống hạch lympho quanh họng. Hơn nữa, nước súc miệng không thể thay thế các thuốc điều trị đặc hiệu như kháng sinh khi có nhiễm khuẩn, hoặc thuốc hạ sốt, kháng viêm toàn thân khi cơ thể có phản ứng viêm mạnh. Lời đồn cho rằng chỉ cần súc miệng là khỏi hẳn viêm họng là hoàn toàn thiếu cơ sở y khoa và có thể khiến người bệnh trì hoãn điều trị đúng cách.

Phân loại các dung dịch súc họng phổ biến và phạm vi tác dụng

Trên thị trường hiện có nhiều nhóm dung dịch súc miệng với mục đích sử dụng khác nhau. Nước muối sinh lý natri clorid 0,9 phần trăm là lựa chọn lành tính, phù hợp để làm sạch dịch tiết và duy trì độ ẩm tự nhiên cho niêm mạc họng mỗi ngày mà không gây kích ứng.

Các loại nước súc miệng chứa hoạt chất sát khuẩn mạnh hơn như chlorhexidine gluconate, povidone iodine hoặc cetylpyridinium chloride thường được bác sĩ chỉ định trong các đợt nhiễm trùng khoang miệng hoặc viêm họng cấp. Tuy nhiên, nhóm dung dịch này chỉ nên dùng trong thời gian ngắn theo hướng dẫn y tế vì sử dụng kéo dài có thể làm biến đổi màu răng, thay đổi vị giác tạm thời hoặc gây mất cân bằng hệ vi sinh vật bình thường trong khoang miệng. Người bệnh cũng nên hạn chế các loại nước súc miệng chứa nồng độ cồn cao vì cồn dễ gây khô rát và kích ứng niêm mạc họng đang tổn thương.

Kỹ thuật súc họng chuẩn giúp tối ưu hóa hiệu quả sát khuẩn

Để phát huy hiệu quả hỗ trợ của nước súc họng, người bệnh cần thực hiện đúng kỹ thuật thay vì chỉ súc lướt qua trong khoang miệng. Trước tiên, bạn nên chải răng hoặc súc miệng bằng nước sạch để loại bỏ mảng bám thức ăn thừa. Sau đó, lấy khoảng 15 đến 20 ml dung dịch súc họng cho vào miệng.

Người bệnh ngửa nhẹ cổ ra phía sau, thở đều qua mũi và phát âm khè nhẹ trong cổ họng để tạo bọt khí, giúp dung dịch tiếp xúc tối đa với thành sau họng và vòm amidan. Giữ dung dịch trong họng khoảng 30 giây rồi nhổ bỏ, tuyệt đối không nuốt dung dịch vào dạ dày. Sau khi súc họng bằng các dung dịch sát khuẩn đặc trị, bạn không nên ăn uống hoặc súc lại bằng nước lọc ngay lập tức trong vòng 15 đến 30 phút để hoạt chất có đủ thời gian lưu giữ và phát huy tác dụng trên niêm mạc.

Lưu ý an toàn

Không tự ý sử dụng nước súc miệng chứa hoạt chất sát trùng nồng độ cao trong thời gian dài mà không có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Phụ nữ mang thai, phụ nữ đang cho con bú và trẻ nhỏ cần thận trọng khi lựa chọn dung dịch súc họng, đặc biệt là các chế phẩm chứa povidone iodine. Nếu tình trạng đau rát họng đi kèm với sốt cao liên tục, khó thở, nuốt nghẹn hoặc họng nổi mủ trắng, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời.

Tóm tắt

Nước súc miệng là biện pháp hỗ trợ vệ sinh họng hữu ích giúp làm dịu triệu chứng và giảm tải lượng vi sinh vật, nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa khi họng bị nhiễm trùng nặng. Người bệnh nên lựa chọn sản phẩm phù hợp, súc họng đúng kỹ thuật và chủ động đi khám chuyên khoa tai mũi họng nếu tình trạng đau rát họng kéo dài hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường.