Nội soi trực tràng: Quy trình thực hiện và những lưu ý cần biết

Nội soi trực tràng là gì?

Nội soi trực tràng là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh xâm lấn tối thiểu, cho phép bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa quan sát trực tiếp bề mặt niêm mạc ống hậu môn và bóng trực tràng qua màn hình phóng đại. Đoạn trực tràng dài khoảng 12 đến 15 cm, là nơi lưu trữ phân trước khi tống xuất ra ngoài.

Thông qua ống soi mềm hoặc ống soi cứng gắn nguồn sáng và camera độ nét cao, nhân viên y tế có thể phát hiện các tổn thương như viêm niêm mạc, vết nứt kẽ hậu môn, ổ loét, khối u, búi trĩ hoặc polyp trực tràng. Ngoài mục đích chẩn đoán, thủ thuật còn hỗ trợ can thiệp điều trị như sinh thiết lấy mẫu mô bệnh phẩm làm giải phẫu bệnh, cắt polyp kích thước nhỏ hoặc cầm máu tổn thương mạch máu tại chỗ. Phương pháp này có độ chính xác cao, thời gian thực hiện ngắn hơn nhiều so với nội soi toàn bộ đại tràng và ít đòi hỏi quy trình chuẩn bị đường ruột phức tạp.

Trường hợp nào được chỉ định nội soi trực tràng

Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa thường chỉ định nội soi trực tràng khi bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng bất thường ở vùng hậu môn và phần dưới đường tiêu hóa. Dấu hiệu phổ biến nhất là tình trạng đại tiện ra máu tươi, phân lẫn chất nhầy mủ, hoặc đau rát, ngứa ngáy vùng quanh hậu môn kéo dài không rõ nguyên nhân.

Ngoài ra, người có sự thay đổi thói quen đi tiêu như táo bón kéo dài, tiêu chảy xen kẽ táo bón, hoặc cảm giác mót rặn, đi tiêu không hết phân cũng cần được thăm dò trực tràng. Thủ thuật này còn là công cụ quan trọng để tầm soát và theo dõi bệnh lý ở những đối tượng có nguy cơ cao, chẳng hạn người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, người có polyp trước đó hoặc bệnh nhân mắc bệnh viêm ruột mạn tính như viêm loét đại trực tràng chảy máu. Việc nội soi định kỳ giúp phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư để can thiệp kịp thời.

Các bước chuẩn bị trước khi thực hiện nội soi trực tràng

Công tác chuẩn bị làm sạch ruột là yếu tố quyết định chất lượng hình ảnh nội soi và giúp bác sĩ quan sát rõ từng nếp niêm mạc. Khác với nội soi toàn bộ đại tràng cần uống lượng lớn dung dịch tẩy ruột, nội soi trực tràng thường chỉ yêu cầu làm sạch đoạn ruột cuối bằng dung dịch thụt tháo qua đường hậu môn trước giờ soi từ 1 đến 2 tiếng.

Trước ngày thăm khám, người bệnh nên ưu tiên ăn các món ăn lỏng, dễ tiêu hóa như cháo, súp, đồng thời hạn chế các thực phẩm nhiều chất xơ, trái cây có hạt nhỏ hoặc nước uống có phẩm màu đỏ, tím. Người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các bệnh lý nền như tim mạch, tiểu đường, tình trạng dị ứng thuốc và danh sách các loại thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu. Nếu lựa chọn nội soi có gây mê, bệnh nhân bắt buộc phải nhịn ăn uống hoàn toàn ít nhất 6 giờ trước thủ thuật để đảm bảo an toàn đường thở.

Quy trình các bước thực hiện nội soi trực tràng

Quy trình nội soi trực tràng được tiến hành trong phòng thủ thuật vô khuẩn với sự hỗ trợ của bác sĩ và điều dưỡng chuyên khoa. Đầu tiên, người bệnh được hướng dẫn thay trang phục chuyên dụng, nằm nghiêng sang bên trái trên bàn khám, hai đầu gối co nhẹ về phía ngực để tạo tư thế thuận lợi nhất cho việc đưa ống soi vào ống hậu môn.

Bác sĩ sẽ kiểm tra sơ bộ vùng hậu môn bên ngoài và bôi gel bôi trơn chứa chất gây tê tại chỗ lên đầu ống soi nhằm giảm ma sát và hạn chế cảm giác đau tức. Sau đó, ống soi mềm được nhẹ nhàng luồn qua cơ thắt hậu môn đi vào lòng trực tràng. Bác sĩ sẽ bơm một lượng khí carbon dioxide hoặc không khí vừa đủ để làm phồng lòng ruột, giúp bề mặt niêm mạc lộ rõ. Trong quá trình quan sát, nếu phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể đưa dụng cụ qua kênh thao tác để bấm sinh thiết mô hoặc cắt bỏ polyp nhỏ. Toàn bộ thao tác thường hoàn tất trong vòng 5 đến 15 phút.

Theo dõi và chăm sóc sau khi kết thúc nội soi trực tràng

Sau khi rút ống soi, người bệnh được chuyển sang khu vực nghỉ ngơi để theo dõi thể trạng trong khoảng 15 đến 30 phút. Đối với trường hợp nội soi không gây mê, bệnh nhân có thể đứng dậy đi lại và ra về ngay khi cảm thấy ổn định. Nếu có sử dụng thuốc an thần hoặc gây mê, người bệnh cần nghỉ ngơi lâu hơn cho đến khi hoàn toàn tỉnh táo và nên có người thân đi cùng đưa về, tránh tự lái xe hay vận hành máy móc trong ngày.

Cảm giác đầy bụng, mót rặn hoặc chướng hơi nhẹ là phản ứng sinh lý bình thường do lượng khí được bơm vào ruột trong lúc soi; cảm giác này sẽ biến mất sau khi người bệnh trung tiện. Về chế độ ăn uống, bệnh nhân nên bắt đầu bằng thức ăn mềm, ấm như cháo loãng, canh súp trước khi quay lại thực đơn thông thường. Tránh ăn đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc uống rượu bia trong 24 giờ đầu. Nếu có thực hiện thủ thuật cắt polyp, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn vận động nhẹ nhàng để phòng ngừa chảy máu.

Lưu ý an toàn

Nội soi trực tràng là thủ thuật an toàn nhưng vẫn tiềm ẩn một số rủi ro hiếm gặp như chảy máu tại vị trí sinh thiết, nhiễm trùng hoặc tổn thương rách thủng thành ruột. Người bệnh cần theo dõi sát các biểu hiện của cơ thể sau khi về nhà. Hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế hoặc đến bệnh viện gần nhất nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động như đau bụng dữ dội, chướng bụng tăng dần, sốt cao, chóng mặt hoặc đại tiện ra nhiều máu đỏ tươi liên tục. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc cầm máu hay thuốc giảm đau mà chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Nội soi trực tràng là phương pháp thăm khám có giá trị cao giúp chẩn đoán chính xác nhiều bệnh lý tại vùng hậu môn trực tràng. Quá trình nội soi diễn ra tương đối nhanh chóng và an toàn khi người bệnh có sự chuẩn bị chu đáo và tuân thủ đúng chỉ dẫn y khoa. Chủ động thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa.