Nội soi tiêu hóa là gì và những đối tượng nào nên thực hiện?

Nội soi tiêu hóa là gì?

Nội soi tiêu hóa là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán và can thiệp điều trị nhiều bệnh lý ống tiêu hóa. Không giống như chụp X-quang hay siêu âm ổ bụng chỉ quan sát gián tiếp hình thái bên ngoài, nội soi cho phép bác sĩ nhìn rõ từng nếp gấp niêm mạc, mạch máu và mức độ vi tổn thương. Ống nội soi mềm với đường kính nhỏ được thiết kế linh hoạt, tích hợp các kênh thao tác cho phép đưa dụng cụ chuyên biệt vào để thực hiện sinh thiết mô bệnh học, cắt polyp, cầm máu ổ loét hoặc gắp dị vật ngay trong quá trình kiểm tra. Hiện nay, kỹ thuật này được ứng dụng rộng rãi từ thăm khám cấp cứu khi xuất huyết tiêu hóa đến các chương trình tầm soát phát hiện sớm ung thư thực quản, dạ dày và đại trực tràng ở người trưởng thành.

Các hình thức nội soi tiêu hóa phổ biến hiện nay

Nội soi đường tiêu hóa chủ yếu được phân loại theo vị trí cơ quan thăm khám và phương thức hỗ trợ giảm đau. Về phạm vi giải phẫu, nội soi tiêu hóa trên được thực hiện qua đường miệng hoặc đường mũi để đánh giá thực quản, dạ dày và tá tràng. Trong khi đó, nội soi tiêu hóa dưới đưa ống soi qua đường hậu môn để khảo sát toàn bộ khung đại tràng, manh tràng và đoạn cuối hồi tràng.

Xét theo cảm giác và phương pháp hỗ trợ, người bệnh có thể lựa chọn nội soi thường hoặc nội soi tiền mê (thường gọi là nội soi không đau). Ở phương pháp nội soi thường, người bệnh hoàn toàn tỉnh táo và có thể cảm thấy khó chịu, buồn nôn hoặc tức nhẹ vùng bụng. Với phương pháp nội soi tiền mê, bác sĩ gây mê sử dụng thuốc an thần ngắn hạn giúp người bệnh ngủ nhẹ thư giãn, hoàn toàn không đau đớn hay sợ hãi trong suốt quá trình thăm dò, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để bác sĩ quan sát kỹ lưỡng và xử trí can thiệp an toàn.

Nhóm đối tượng có triệu chứng lâm sàng cần chỉ định nội soi

Người bệnh xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài ở đường tiêu hóa là đối tượng hàng đầu cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định nội soi để tìm nguyên nhân chính xác. Đối với đường tiêu hóa trên, các dấu hiệu thường gặp bao gồm đau tức thượng vị liên tục, ợ hơi, ợ chua, trào ngược dịch vị, cảm giác đầy trướng khó tiêu sau ăn, buồn nôn, chán ăn hoặc nuốt vướng, nuốt nghẹn.

Đối với đường tiêu hóa dưới, chỉ định nội soi thường áp dụng khi có rối loạn thói quen đại tiện kéo dài như tiêu chảy hoặc táo bón bất thường, đi ngoài phân đen hoặc phân lẫn máu tươi, mót rặn, đau quặn bụng dưới thường xuyên. Đặc biệt, các biểu hiện báo động như thiếu máu không rõ căn nguyên, sút cân nhanh chóng, nôn ra máu hoặc nghi ngờ có dị vật đường tiêu hóa cần được tiếp cận y tế khẩn trương để tiến hành nội soi chẩn đoán và can thiệp kịp thời.

Đối tượng cần tầm soát định kỳ dù không có triệu chứng

Nội soi tiêu hóa không chỉ áp dụng khi đã xuất hiện triệu chứng mà còn là phương pháp then chốt để tầm soát sớm các tổn thương tiền ung thư ở người khỏe mạnh. Những người từ 40 đến 45 tuổi trở lên được khuyến cáo nên chủ động nội soi dạ dày và đại tràng định kỳ, do nguy cơ xuất hiện polyp và ung thư tiêu hóa có xu hướng gia tăng theo độ tuổi.

Bên cạnh yếu tố tuổi tác, những cá nhân có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng hoặc đa polyp gia đình cần bắt đầu tầm soát ở độ tuổi sớm hơn theo tư vấn y khoa. Ngoài ra, người từng có tiền sử phát hiện polyp đại tràng, nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori mạn tính kèm teo niêm mạc dạ dày, viêm đại tràng mạn tính hoặc có lối sống thường xuyên hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia cũng thuộc nhóm ưu tiên cần được theo dõi định kỳ bằng nội soi.

Những chuẩn bị cần thiết trước khi thực hiện nội soi tiêu hóa

Sự chuẩn bị kỹ lưỡng của người bệnh quyết định trực tiếp đến độ sạch của niêm mạc và độ chính xác của kết quả nội soi. Khi thực hiện nội soi dạ dày, người bệnh bắt buộc phải nhịn ăn ít nhất 6 giờ và nhịn uống các loại nước có màu ít nhất 2 giờ trước thủ thuật nhằm đảm bảo lòng dạ dày sạch sẽ và phòng ngừa nguy cơ trào ngược, sặc thức ăn vào đường thở.

Đối với nội soi đại tràng, quy trình chuẩn bị đòi hỏi nghiêm ngặt hơn. Người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn ít chất xơ từ 1 đến 2 ngày trước, sau đó uống thuốc làm sạch đường ruột theo đúng phác đồ hướng dẫn của nhân viên y tế để tống xuất toàn bộ phân ra ngoài. Bệnh nhân cũng cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tiền sử bệnh lý tim mạch, đái tháo đường, hô hấp, dị ứng và các loại thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông máu hoặc thuốc ức chế kết tập tiểu cầu.

Lưu ý an toàn

Nội soi tiêu hóa là một kỹ thuật y tế an toàn nhưng vẫn là thủ thuật xâm lấn có thể đi kèm một số rủi ro hiếm gặp như trầy xước niêm mạc, chảy máu hoặc phản ứng với thuốc an thần. Sau khi nội soi, người bệnh có thể cảm thấy hơi vướng họng hoặc đầy chướng bụng nhẹ và cảm giác này thường tự hết nhanh chóng. Tuyệt đối không tự ý uống thuốc làm sạch ruột khi chưa có hướng dẫn y tế. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như đau bụng dữ dội, sốt, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen sau thủ thuật, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Nội soi tiêu hóa là công cụ y khoa đắc lực giúp nhận diện sớm và xử trí hiệu quả các bệnh lý đường tiêu hóa từ giai đoạn đầu. Việc chủ động đi khám khi có triệu chứng bất thường hoặc tham gia tầm soát định kỳ đúng hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa là giải pháp an toàn giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa lâu dài cho mỗi người.