Nội soi phế quản ống cứng: Chỉ định, chống chỉ định và quy trình thực hiện

Nội soi phế quản ống cứng là gì?

Nội soi phế quản ống cứng là thủ thuật sử dụng một ống soi thẳng bằng kim loại thép không gỉ, rỗng ruột, đưa qua đường miệng vào thẳng khí quản và các phế quản lớn dưới sự hỗ trợ của gây mê toàn thân. Thiết bị này được thiết kế với nhiều kích cỡ khác nhau để phù hợp với giải phẫu từng độ tuổi, từ trẻ sơ sinh đến người trưởng thành.

Ưu thế nổi bật của kỹ thuật này nằm ở đường kính lòng ống rất rộng, cho phép kết nối máy thở để bảo vệ đường thở của người bệnh suốt ca mổ, đồng thời đưa được nhiều dụng cụ can thiệp kích thước lớn như kìm gắp dị vật, que nong, laser hoặc dụng cụ thả stent. Trong chuyên khoa hô hấp hiện đại, ống cứng không cạnh tranh mà phối hợp nhịp nhàng với ống mềm, tạo nên giải pháp can thiệp toàn diện cho những ca bệnh tổn thương đường thở phức tạp.

Chỉ định phổ biến của nội soi phế quản ống cứng

Nội soi phế quản ống cứng được ưu tiên chỉ định trong các tình huống cần can thiệp đường thở lớn mà ống mềm khó hoặc không thể xử lý hiệu quả. Tình huống điển hình là cấp cứu dị vật đường thở lớn hoặc dị vật sắc nhọn, nguy cơ gây rách đường thở nếu dùng kẹp ống mềm thông thường.

Kỹ thuật này cũng được sử dụng phổ biến để giải phóng tắc nghẽn khí phế quản do khối u lành tính hoặc ác tính gây chèn ép, thông qua việc đốt điện cao tần, áp lạnh, chiếu laser hoặc nong cơ học. Ngoài ra, lòng ống soi kim loại rộng rãi tạo điều kiện thuận lợi để bác sĩ đặt stent đường thở kim loại hoặc silicon nhằm duy trì độ thông thoáng cho phế quản bị xẹp, hẹp. Trong các trường hợp ho ra máu sét đánh hoặc chảy máu phế quản dữ dội, ống cứng giúp cô lập vùng tổn thương, hút sạch cục máu đông và bảo vệ đường thở còn lại cho bệnh nhân thở máy an toàn.

Các trường hợp chống chỉ định cần lưu ý

Dù là công cụ can thiệp đắc lực, nội soi phế quản ống cứng vẫn có những giới hạn nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính mạng người bệnh. Chống chỉ định tuyệt đối bao gồm những trường hợp tổn thương cột sống cổ không vững hoặc thoái hóa cứng khớp cổ nghiêm trọng, vì thao tác ngửa cổ tối đa để luồn ống kim loại thẳng có thể gây tổn thương tủy sống hoặc liệt vĩnh viễn. Những bệnh nhân có bất thường giải phẫu vùng hàm mặt, cứng khớp thái dương hàm hoặc không thể mở miệng đủ rộng cũng không thể thực hiện kỹ thuật này.

Bên cạnh đó, các trường hợp chống chỉ định tương đối đòi hỏi phải cân nhắc kỹ giữa lợi ích và rủi ro. Nhóm này gồm rối loạn đông máu nặng chưa được điều chỉnh, tiền sử nhồi máu cơ tim gần đây, rối loạn nhịp tim không kiểm soát, phình tách động mạch chủ ngực hoặc suy hô hấp nặng không dung nạp được quá trình gây mê hồi sức. Bác sĩ chuyên khoa sẽ hội chẩn toàn diện trước khi đưa ra quyết định can thiệp.

Quy trình chuẩn bị và các bước thực hiện can thiệp

Trước khi thực hiện, người bệnh được thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng, chụp cắt lớp vi tính lồng ngực và làm các xét nghiệm đông máu, chức năng tim phổi. Bệnh nhân cần nhịn ăn uống theo đúng thời gian bác sĩ gây mê hướng dẫn để tránh nguy cơ trào ngược dịch dạ dày vào phổi.

Quá trình can thiệp diễn ra trong phòng mổ vô khuẩn với sự phối hợp chặt chẽ giữa kíp hô hấp can thiệp và kíp gây mê hồi sức. Sau khi người bệnh được gây mê toàn thân và dùng thuốc giãn cơ, bác sĩ sẽ ngửa nhẹ đầu cổ bệnh nhân, nhẹ nhàng đưa ống soi kim loại qua miệng, đi qua thanh môn vào khí quản và các nhánh phế quản gốc.

Hệ thống thông khí nhân tạo được gắn trực tiếp vào thân ống cứng để liên tục cung cấp oxy cho người bệnh. Bác sĩ quan sát tổn thương qua màn hình phóng đại, sử dụng các dụng cụ chuyên dụng luồn qua lòng ống để gắp dị vật, lấy mẫu sinh thiết, nong đường thở hoặc đặt stent. Khi đường thở đã thông thoáng và kiểm soát tốt tình trạng chảy máu, ống soi sẽ được rút ra cẩn thận.

Chăm sóc và theo dõi sức khỏe sau thủ thuật

Sau khi kết thúc nội soi, người bệnh được chuyển về phòng hồi tỉnh để tiếp tục theo dõi sát các chỉ số sinh tồn gồm nồng độ oxy máu, huyết áp, nhịp tim và nhịp thở. Khi thuốc mê hết tác dụng hoàn toàn, người bệnh có thể cảm thấy đau rát nhẹ ở họng hoặc khàn giọng tạm thời do cọ xát của ống kim loại, triệu chứng này thường tự giảm sau một đến hai ngày.

Bệnh nhân chỉ nên bắt đầu uống nước và ăn thức ăn lỏng mềm khi phản xạ nuốt đã phục hồi hoàn toàn để tránh sặc. Nhân viên y tế sẽ theo dõi nguy cơ co thắt phế quản, tràn khí màng phổi hoặc chảy máu tái phát. Việc nghỉ ngơi tại giường và tránh gắng sức trong những ngày đầu giúp niêm mạc đường thở nhanh chóng hồi phục.

Lưu ý an toàn

Nội soi phế quản ống cứng là một thủ thuật ngoại khoa xâm lấn có rủi ro nhất định như rách niêm mạc, chảy máu, tràn khí màng phổi hoặc phản ứng với thuốc mê. Mọi quyết định can thiệp phải do bác sĩ chuyên khoa hô hấp và bác sĩ gây mê hồi sức đánh giá trực tiếp dựa trên bệnh án cụ thể. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngưng các thuốc đang điều trị bệnh nền nếu chưa có hướng dẫn từ bác sĩ.

Tóm tắt

Nội soi phế quản ống cứng là thủ thuật can thiệp đường thở chuyên sâu, mang lại hiệu quả cao trong cấp cứu dị vật và tái thông đường thở tắc nghẽn. Để thủ thuật diễn ra an toàn và đạt kết quả tối ưu, người bệnh cần tuân thủ chặt chẽ chỉ dẫn của bác sĩ hô hấp và bác sĩ gây mê hồi sức trong suốt quá trình chuẩn bị cũng như theo dõi hồi phục.