Phương pháp gây tê ngoài màng cứng là gì và những điều cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Gây tê ngoài màng cứng là một trong những kỹ thuật giảm đau vùng hiện đại và được ứng dụng rộng rãi nhất trong y khoa hiện nay. Phương pháp này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sản phụ sinh con nhẹ nhàng cũng như giúp người bệnh trải qua các cuộc phẫu thuật vùng bụng dưới và chi dưới một cách êm ái. Bằng cách ngăn chặn tạm thời các xung động thần kinh dẫn truyền cảm giác đau về não bộ, kỹ thuật mang lại khả năng kiểm soát cơn đau vượt trội mà không làm mất đi ý thức của người bệnh. Bài viết dưới đây cung cấp các thông tin tổng quan, cơ chế hoạt động, quy trình thực hiện và những lưu ý an toàn cần thiết về kỹ thuật này.
Gây tê ngoài màng cứng là gì?
Gây tê ngoài màng cứng là kỹ thuật gây tê vùng được thực hiện bằng cách đưa thuốc tê, thuốc giảm đau hoặc hỗn hợp cả hai vào khoang ngoài màng cứng nằm trong ống sống. Khoang này chứa các rễ thần kinh gai sống, mỡ và mạng lưới mạch máu, nằm ngay phía ngoài lớp màng bảo vệ tủy sống. Khi thuốc được đưa vào vị trí này, thuốc sẽ ngấm dần vào các rễ thần kinh chi phối cảm giác cho từng vùng cơ thể tương ứng, từ đó làm mất hoặc giảm đáng kể cảm giác đau mà không gây ức chế thần kinh trung ương. Người bệnh vẫn hoàn toàn tỉnh táo, duy trì khả năng tiếp xúc bình thường và có thể hồi phục vận động sớm sau can thiệp. Đây là giải pháp giảm đau tiêu chuẩn vàng trong sản khoa hiện đại và phẫu thuật ngoại khoa.
Cơ chế tác dụng của gây tê ngoài màng cứng
Phương pháp gây tê ngoài màng cứng hoạt động dựa trên cơ chế đưa thuốc tê hoặc thuốc giảm đau vào khoang ngoài màng cứng cột sống, nằm ngay bên ngoài màng cứng bao bọc tủy gai. Khi thuốc ngấm qua các lỗ liên hợp, các rễ thần kinh gai sống truyền tín hiệu cảm giác đau từ vùng phẫu thuật hoặc tử cung về não bộ sẽ bị phong bế tạm thời. Nhờ vậy, người bệnh không còn cảm nhận được cảm giác đau đớn dữ dội từ vùng thắt lưng trở xuống nhưng các chức năng sinh tồn quan trọng vẫn được duy trì ổn định. Điểm nổi bật của kỹ thuật này là ức chế dẫn truyền cảm giác đau mà vẫn bảo tồn một phần chức năng vận động tùy theo nồng độ thuốc, giúp sản phụ vẫn nhận biết được sự co bóp tử cung để phối hợp rặn đẻ. Khác với gây mê toàn thân, người bệnh hoàn toàn tỉnh táo, tự thở và có thể trò chuyện với bác sĩ trong suốt quá trình can thiệp.
Các trường hợp phổ biến được chỉ định thực hiện
Trong sản khoa, kỹ thuật này được ứng dụng phổ biến nhất để thực hiện đẻ không đau, giúp sản phụ vượt qua các cơn đau chuyển dạ kéo dài mà không mất quá nhiều sức lực. Đối với phẫu thuật ngoại khoa, gây tê ngoài màng cứng được dùng làm phương pháp vô cảm chính hoặc kết hợp với gây mê toàn thân trong các phẫu thuật vùng bụng dưới, phẫu thuật tiết niệu, phụ khoa và chấn thương chỉnh hình chi dưới. Ngoài ra, việc đặt một ống thông nhỏ lưu lại trong khoang ngoài màng cứng cho phép nhân viên y tế truyền thuốc liên tục hoặc ngắt quãng nhằm kiểm soát đau sau mổ nhiều ngày liên tiếp. Kỹ thuật này cũng được chỉ định trong điều trị các hội chứng đau mạn tính vùng cột sống, đau rễ thần kinh hoặc giảm nhẹ triệu chứng đau do bệnh lý ác tính giai đoạn muộn khi các thuốc uống không còn đem lại hiệu quả mong muốn.
Quy trình thực hiện kỹ thuật diễn ra như thế nào
Trước khi tiến hành, bác sĩ gây mê hồi sức sẽ thăm khám tiền mê cẩn thận, đánh giá tiền sử bệnh lý, xét nghiệm đông máu và giải thích rõ quy trình cho người bệnh. Khi thực hiện, người bệnh được hướng dẫn nằm nghiêng co người hình con tôm hoặc ngồi cong lưng để các khe đốt sống thắt lưng mở rộng tối đa. Bác sĩ tiến hành sát khuẩn kỹ lưỡng vùng lưng, tiêm tê tại chỗ để giảm cảm giác châm chích, sau đó dùng một cây kim chuyên dụng định vị chính xác khoang ngoài màng cứng. Qua lòng kim, một ống thông nhựa rất nhỏ và mềm sẽ được luồn vào và cố định chắc chắn trên da lưng, sau đó kim được rút ra hoàn toàn. Thuốc giảm đau được đưa từ từ qua ống thông này theo liều lượng tính toán kỹ lưỡng, bắt đầu phát huy tác dụng giảm đau rõ rệt sau khoảng mười đến hai mươi phút.
Các tác dụng phụ và biến chứng có thể gặp phải
Mặc dù là thủ thuật phổ biến và có độ an toàn cao, gây tê ngoài màng cứng vẫn có thể đi kèm một số tác dụng không mong muốn thường gặp. Hạ huyết áp là phản ứng hay gặp nhất do mạch máu vùng ngoại vi giãn nở, nhưng tình trạng này thường được kiểm soát nhanh chóng bằng dịch truyền tĩnh mạch hoặc thuốc nâng huyết áp. Một số người bệnh có thể cảm thấy tê râm ran hoặc nặng hai chân, ngứa nhẹ khắp người, run rẩy hoặc khó tiểu tạm thời do thuốc ảnh hưởng đến dẫn truyền thần kinh bàng quang. Trong trường hợp kim chọc vô tình làm thủng màng cứng, dịch não tủy có thể rỉ ra ngoài gây đau đầu sau thủ thủ thuật, đặc biệt đau tăng lên khi ngồi dậy hoặc đứng thẳng. Các biến chứng nặng hơn như tụ máu khoang ngoài màng cứng, nhiễm trùng hoặc tổn thương thần kinh rất hiếm gặp khi thủ thuật được thực hiện đúng quy chuẩn vô khuẩn.
Lưu ý an toàn
Người bệnh cần chủ động thông báo trung thực với bác sĩ gây mê về tiền sử dị ứng thuốc, bệnh lý rối loạn đông máu, các loại thuốc đang sử dụng như thuốc chống đông, cũng như các vấn đề nhiễm trùng vùng da thắt lưng. Trong suốt quá trình thực hiện, cần giữ nguyên tư thế theo hướng dẫn của nhân viên y tế để tránh làm lệch vị trí kim chọc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, khó thở, tê bì yếu chi kéo dài hoặc sốt cao sau thủ thuật, người bệnh cần báo ngay cho bác sĩ điều trị để được kiểm tra và xử trí kịp thời.
Tóm tắt
Gây tê ngoài màng cứng là kỹ thuật hỗ trợ giảm đau hiệu quả và an toàn khi được thực hiện bởi bác sĩ gây mê hồi sức có chuyên môn. Việc hiểu rõ bản chất, quy trình thực hiện cùng các phản ứng phụ có thể gặp giúp người bệnh và sản phụ chuẩn bị tâm lý chủ động, an tâm phối hợp để có trải nghiệm điều trị thuận lợi.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Kỹ thuật gây tê ngoài màng cứng có gây đau nhiều khi thực hiện không?
Gây tê ngoài màng cứng thường chỉ gây cảm giác nhói nhẹ như kiến cắn lúc tiêm thuốc tê tại chỗ ở da lưng, sau đó người bệnh chỉ thấy hơi tức nhẹ khi luồn ống thông. Quá trình này nhìn chung không gây đau đớn dữ dội.
Gây tê ngoài màng cứng có gây đau lưng kéo dài sau này không?
Sau sinh hoặc sau mổ, sản phụ và người bệnh có thể gặp cảm giác mỏi lưng tạm thời do tư thế nằm hoặc căng cơ. Tình trạng này phần lớn tự thoái lui sau vài ngày đến vài tuần và không phải di chứng lâu dài do mũi tiêm.
Gây tê ngoài màng cứng có làm kéo dài thời gian sinh nở không?
Phương pháp này có thể khiến sản phụ giảm cảm giác mắc rặn tự nhiên ở giai đoạn cuối, nhưng bác sĩ và nữ hộ sinh sẽ hướng dẫn sản phụ rặn theo nhịp cơn co tử cung hoặc điều chỉnh liều thuốc phù hợp để cuộc sinh diễn ra thuận lợi.
Mẹ dùng giảm đau ngoài màng cứng có được cho con bú ngay không?
Thuốc tê được đưa vào khoang ngoài màng cứng với nồng độ thích hợp, lượng thuốc đi vào tuần hoàn chung và bài tiết qua sữa mẹ là cực kỳ nhỏ, do đó sản phụ hoàn toàn có thể cho con bú bình thường sau sinh.
Trường hợp nào không được áp dụng gây tê ngoài màng cứng?
Những người có rối loạn đông máu nặng, nhiễm trùng da tại vị trí tiêm chọc ở thắt lưng, tụt huyết áp chưa kiểm soát hoặc dị ứng với thuốc tê thuộc nhóm chống chỉ định và sẽ được bác sĩ chỉ định giải pháp giảm đau thay thế.
