Niệu đạo nữ là gì và giữ chức năng như thế nào trong cơ thể?

Niệu đạo nữ là gì?

Niệu đạo nữ là một cấu trúc hình ống thuộc hệ tiết niệu dưới, nối liền từ cổ bàng quang đến lỗ niệu đạo ngoài ở vùng tiền đình âm đạo. Khác với nam giới nơi niệu đạo phục vụ cả chức năng bài tiết nước tiểu lẫn chức năng phóng tinh của hệ sinh sản, niệu đạo ở phụ nữ chỉ thực hiện một nhiệm vụ duy nhất là dẫn nước tiểu ra ngoài cơ thể.

Về mặt vị trí, niệu đạo nữ nằm ngay phía trước thành trước của âm đạo và gắn chặt vào cấu trúc này qua một lớp mô liên kết dày. Kích thước của niệu đạo nữ khá ngắn, thường chỉ dao động từ ba đến bốn centimet và đường kính khoảng sáu milimet. Nhờ cấu tạo gồm các lớp cơ trơn, cơ vân và hệ thống niêm mạc giàu nếp gấp, niệu đạo có khả năng đàn hồi tốt, vừa đảm bảo đường thoát nước tiểu thông suốt khi đi tiểu, vừa giữ vai trò như một van đóng kín để ngăn nước tiểu rò rỉ ra ngoài khi nghỉ ngơi.

Cấu tạo giải phẫu và vị trí của niệu đạo nữ trong cơ thể

Về mặt giải phẫu học, niệu đạo nữ là một ống cơ màng có chiều dài tương đối ngắn, chỉ khoảng từ ba đến bốn centimet, ngắn hơn rất nhiều so với niệu đạo ở nam giới. Ống này bắt đầu từ cổ bàng quang, chạy chếch xuống dưới và ra trước qua hoành niệu dục, sau đó kết thúc tại lỗ niệu đạo ngoài, còn gọi là lỗ tiểu. Lỗ tiểu ở nữ giới nằm trong tiền đình âm đạo, ngay phía trước lỗ âm đạo và phía dưới âm vật khoảng hai đến hai phẩy năm centimet.

Cấu trúc thành niệu đạo nữ gồm có lớp niêm mạc lót bên trong, lớp dưới niêm mạc giàu mạch máu và lớp cơ trơn bên ngoài. Bao quanh đoạn giữa niệu đạo là cơ thắt niệu đạo ngoài, một khối cơ vân hoạt động dưới sự kiểm soát ý thức, giúp đóng mở đường tiểu chủ động. Bên cạnh đó, niêm mạc niệu đạo còn chứa các tuyến nhầy nhỏ, điển hình là tuyến Skene nằm gần lỗ ngoài, có chức năng tiết chất dịch bôi trơn và hỗ trợ bảo vệ bề mặt niêm mạc trước các tác nhân xâm nhập từ môi trường bên ngoài.

Các chức năng sinh lý chính của niệu đạo nữ

Chức năng sinh lý nguyên bản và quan trọng nhất của niệu đạo nữ là làm đường dẫn tống xuất nước tiểu từ bàng quang ra ngoài môi trường. Khi bàng quang tích trữ đủ lượng nước tiểu cần thiết, các thụ thể thần kinh sẽ truyền tín hiệu về tủy sống và não bộ để tạo cảm giác buồn tiểu. Dưới sự điều khiển chủ động, cơ vòng niệu đạo sẽ giãn ra đồng thời cơ bàng quang co bóp để nước tiểu chảy thông suốt ra ngoài.

Khác với nam giới khi niệu đạo đảm nhận cả hai vai trò là dẫn nước tiểu và phóng tinh dịch, niệu đạo ở nữ giới chỉ phục vụ duy nhất chức năng bài xuất nước tiểu, hoàn toàn độc lập với hệ thống sinh sản. Ngoài ra, niệu đạo nữ còn tham gia vào cơ chế duy trì khả năng tự chủ tiểu tiện nhờ hoạt động đồng bộ của cơ vòng trong và cơ thắt ngoài, ngăn chặn tình trạng rò rỉ nước tiểu khi tăng áp lực ổ bụng như ho, hắt hơi hay vận động mạnh. Đồng thời, lớp niêm mạc và các chất tiết tại đây cũng tạo nên hàng rào bảo vệ tự nhiên, ngăn vi khuẩn xâm nhập ngược dòng vào các cơ quan tiết niệu cấp cao hơn.

Nguyên nhân khiến niệu đạo nữ dễ bị tổn thương và viêm nhiễm

Do đặc thù giải phẫu, niệu đạo của nữ giới chỉ dài từ ba đến bốn centimet, lại có hướng đi thẳng và đường kính tương đối rộng. Khoảng cách ngắn này khiến các vi khuẩn có hại chỉ cần di chuyển một đoạn đường rất ngắn là có thể tiếp cận bàng quang. Hơn nữa, lỗ niệu đạo ngoài ở nữ giới nằm rất gần với cửa mình âm đạo và lỗ hậu môn, vốn là những khu vực có mật độ vi sinh vật phong phú, đặc biệt là vi khuẩn Escherichia coli từ đường ruột.

Bên cạnh yếu tố giải phẫu, niệu đạo nữ còn rất nhạy cảm với những biến động sinh lý trong từng giai đoạn cuộc đời. Sự thay đổi nội tiết tố estrogen trong chu kỳ kinh nguyệt, thời kỳ mang thai hoặc giai đoạn mãn kinh có thể làm mỏng lớp niêm mạc niệu đạo và giảm nồng độ lợi khuẩn bảo vệ. Hoạt động quan hệ tình dục, thói quen vệ sinh lau chùi từ sau ra trước hoặc việc sử dụng dung dịch vệ sinh có tính tẩy rửa mạnh cũng có thể tạo điều kiện cho vi sinh vật xâm nhập, dẫn đến tình trạng viêm niệu đạo và viêm đường tiết niệu tái phát nhiều lần.

Biện pháp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe niệu đạo nữ hằng ngày

Để bảo vệ niệu đạo và toàn bộ hệ tiết niệu luôn khỏe mạnh, phụ nữ cần duy trì thói quen uống đủ nước mỗi ngày, thông thường khoảng một phẩy năm đến hai lít nước tùy theo thể trạng và mức độ vận động. Việc bổ sung đủ nước giúp bàng quang tạo lượng nước tiểu dồi dào, từ đó tống xuất vi khuẩn và cặn lắng bám ở niêm mạc niệu đạo ra ngoài một cách tự nhiên. Chị em cũng tuyệt đối không nên nhịn tiểu thường xuyên vì việc ứ đọng nước tiểu tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi.

Về thói quen vệ sinh hằng ngày, sau khi đại tiện hoặc tiểu tiện, cần thực hiện thao tác lau chùi từ trước ra sau để tránh kéo vi khuẩn từ hậu môn về phía lỗ niệu đạo. Nên vệ sinh vùng kín nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc dung dịch chuyên dụng dịu nhẹ, không thụt rửa sâu hay dùng xà phòng có độ kiềm cao. Đi tiểu ngay sau khi quan hệ tình dục và chọn mặc đồ lót bằng chất liệu cotton thoáng mát cũng là những biện pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rất cao trong việc ngăn ngừa viêm nhiễm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Mỗi cá nhân có đặc điểm giải phẫu và tình trạng sức khỏe riêng biệt. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có máu, người bệnh không được tự ý mua thuốc kháng sinh mà cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám và chỉ định phù hợp.

Tóm tắt

Niệu đạo nữ là bộ phận giải phẫu thiết yếu giúp dẫn lưu nước tiểu và bảo vệ đường tiết niệu trên. Do đặc điểm cấu tạo ngắn và gần hậu môn, khu vực này rất nhạy cảm với vi khuẩn. Hiểu rõ cấu trúc và duy trì lối sống khoa học sẽ giúp chị em phòng tránh hiệu quả các bệnh lý tiết niệu. Khi có dấu hiệu đau buốt hoặc tiết dịch bất thường, người bệnh nên chủ động thăm khám y tế sớm.