Những việc cần làm và cần tránh trước khi tiêm vắc xin Covid-19

Tiêm vắc xin Covid-19 là gì?

Tiêm vắc xin Covid-19 là biện pháp y tế dự phòng chủ động, kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu để nhận diện và trung hòa virus SARS-CoV-2. Nhờ đó, cơ thể giảm thiểu tối đa nguy cơ chuyển nặng, nguy cơ biến chứng suy hô hấp và tử vong nếu chẳng may nhiễm bệnh. Hiệu quả bảo vệ và mức độ an toàn của buổi tiêm chủng không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật tiêm hay chất lượng vắc xin, mà còn liên quan mật thiết đến trạng thái thể chất và tinh thần của người tiếp nhận tại thời điểm tiêm. Việc chuẩn bị chu đáo trước khi tiêm phòng giúp bác sĩ sàng lọc đánh giá chính xác các chỉ số sinh tồn, kịp thời phát hiện các yếu tố nguy cơ và chỉ định thời điểm tiêm thích hợp cho từng đối tượng cụ thể.

Những việc nên chuẩn bị về dinh dưỡng và sinh hoạt trước khi tiêm

Một chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị nền tảng thể lực tốt trước buổi tiêm. Người tiêm chủng nên uống đủ nước trong ngày trước tiêm và ngay buổi sáng đi tiêm, bởi tình trạng đủ nước giúp hệ tuần hoàn hoạt động ổn định và giảm bớt cảm giác mệt mỏi. Không nên bỏ bữa sáng hoặc nhịn ăn, hãy dùng một bữa ăn nhẹ thanh đạm, giàu dinh dưỡng để tránh tình trạng tụt đường huyết khi chờ đợi.

Bên cạnh dinh dưỡng, giấc ngủ chất lượng vào đêm trước ngày tiêm giúp hệ thống miễn dịch ở trạng thái hoạt động hiệu quả nhất. Người tiêm cũng nên lựa chọn trang phục rộng rãi, thoáng mát, đặc biệt là áo ngắn tay hoặc áo có tay dễ kéo lên để thao tác tiêm bắp ở cơ delta cánh tay diễn ra thuận tiện, nhanh chóng và hạn chế đau đớn.

Chủ động chuẩn bị thông tin tiền sử bệnh và thuốc đang điều trị

Khâu chuẩn bị thông tin sức khỏe cá nhân là bước then chốt giúp bác sĩ khám sàng lọc đưa ra quyết định tiêm chủng an toàn. Người tiêm cần mang theo đầy đủ giấy tờ tùy thân, sổ khám bệnh, đơn thuốc đang dùng gần đây cùng hồ sơ bệnh án nếu có bệnh lý mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, hen phế quản hay đái tháo đường.

Đặc biệt, tiền sử dị ứng cần được ghi nhận chi tiết để cung cấp cho nhân viên y tế. Người đi tiêm cần nhớ rõ bản thân từng có phản ứng phản vệ, dị ứng nặng với loại vắc xin, thuốc tiêm, kháng sinh, thực phẩm hay dị nguyên nào trước đây hay không. Việc khai báo trung thực các bệnh lý đang mắc, phương pháp điều trị hiện tại và tình trạng mang thai hoặc dự định mang thai giúp nhân viên y tế phân loại chính xác đối tượng cần theo dõi đặc biệt tại cơ sở y tế.

Tránh sử dụng rượu bia chất kích thích và caffeine đậm đặc

Sử dụng chất kích thích hoặc thuốc bừa bãi trước khi tiêm có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá sức khỏe và khả năng sinh miễn dịch. Trong vòng ít nhất 24 đến 48 giờ trước ngày tiêm, người tiêm tuyệt đối không nên sử dụng bia, rượu và các thức uống có cồn. Đồ uống có cồn gây giãn mạch, mất nước, làm rối loạn nhịp tim và che lấp các dấu hiệu phản ứng phụ sau tiêm chủng.

Ngoài ra, người tiêm cần hạn chế tiêu thụ quá nhiều đồ uống chứa caffeine đậm đặc như cà phê nguyên chất hoặc nước tăng lực ngay trước giờ tiêm, vì chúng có thể làm tăng nhịp tim và huyết áp tạm thời, dẫn đến chỉ số huyết áp không đạt yêu cầu khi khám sàng lọc. Thói quen hút thuốc lá cũng nên hạn chế tối đa để đường hô hấp luôn ở trạng thái thông thoáng nhất.

Không tự ý dùng thuốc hạ sốt dự phòng hoặc thay đổi đơn thuốc

Nhiều người có thói quen tự ý uống trước các thuốc giảm đau, hạ sốt như paracetamol hay ibuprofen với mong muốn ngăn ngừa cơn sốt sau tiêm. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên sử dụng thuốc giảm đau dự phòng trước khi tiêm chủng nếu không có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ. Việc uống thuốc giảm đau trước tiêm có thể làm suy giảm phần nào phản ứng sinh kháng thể ban đầu của cơ thể.

Đồng thời, người đang sử dụng các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính không được tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều lượng vì lo ngại tương tác vắc xin. Bất kỳ sự thay đổi thuốc nào cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa phụ trách điều trị bệnh nền.

Tránh vận động thể lực cường độ cao và căng thẳng tâm lý

Trước ngày tiêm, cơ thể cần được nghỉ ngơi dưỡng sức, tránh các hoạt động thể lực quá mức như tập gym cường độ cao, lao động nặng nhọc hay thức khuya kéo dài. Vận động quá sức có thể khiến các sợi cơ bắp bị tổn thương vi thể, gây mỏi mệt toàn thân và dễ nhầm lẫn với các triệu chứng phản ứng sau tiêm vắc xin.

Bên cạnh đó, việc giữ vững tâm lý thoải mái và thư giãn có ý nghĩa rất lớn. Cảm giác lo lắng quá mức có thể kích thích hệ thần kinh giao cảm gây hồi hộp, đánh trống ngực, thở dốc và tăng huyết áp giả tạo khi đo dấu hiệu sinh tồn. Người tiêm nên hít thở sâu, giữ tinh thần lạc quan và tin tưởng vào quy trình tiêm chủng an toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho lời khuyên hay quyết định chuyên môn của bác sĩ khám sàng lọc. Người chuẩn bị tiêm không được tự ý ngừng hoặc thay đổi đơn thuốc điều trị bệnh mạn tính. Mọi biểu hiện bất thường về sức khỏe cần được thông báo trực tiếp cho nhân viên y tế tại điểm tiêm để được xử trí an toàn.

Tóm tắt

Chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi tiêm vắc xin Covid-19 giúp quy trình tiêm chủng diễn ra an toàn và hỗ trợ cơ thể đáp ứng miễn dịch tối ưu. Người tiêm nên giữ tâm lý thoải mái, tuân thủ hướng dẫn của cán bộ y tế và chủ động theo dõi phản ứng sau tiêm tại điểm tiêm cũng như tại nhà. Khi có bất kỳ băn khoăn nào về tình trạng sức khỏe cá nhân, việc trao đổi trực tiếp với bác sĩ là giải pháp an toàn và chuẩn xác nhất.