Những thông tin bạn cần biết về vaccine phòng H1N1 để bảo vệ sức khỏe
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Vaccine phòng H1N1 là biện pháp chủ động và hiệu quả giúp bảo vệ hệ hô hấp trước nguy cơ lây nhiễm chủng virus cúm A/H1N1 nguy hiểm. Từng gây ra những đợt bùng phát dịch lớn trên quy mô toàn cầu, chủng cúm A/H1N1 hiện nay đã trở thành một phần quen thuộc trong cơ cấu các chủng cúm mùa lưu hành thường niên. Việc nắm rõ thời điểm tiêm chủng, cơ chế bảo vệ của kháng thể và nhóm đối tượng ưu tiên sẽ giúp mỗi người chủ động phòng tránh các biến chứng hô hấp nguy hiểm cho bản thân và gia đình.
Vaccine phòng H1N1 là gì?
Cúm A/H1N1 là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm A phân type H1N1 gây ra, có khả năng lây lan nhanh chóng qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Người mắc cúm thường xuất hiện các triệu chứng rầm rộ như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức toàn thân, ho khan, nghẹt mũi và kiệt sức. Ở những người có hệ miễn dịch suy yếu, cúm H1N1 có thể dẫn tới những biến chứng nguy hiểm như viêm phổi nặng, bội nhiễm vi khuẩn hoặc suy hô hấp cấp. Vaccine phòng H1N1 kích thích hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu, giúp cơ thể phát hiện và vô hiệu hóa virus kịp thời khi tiếp xúc mầm bệnh, từ đó làm giảm rõ rệt tỷ lệ mắc cũng như hạn chế tối đa nguy cơ phải nhập viện điều trị.
Thành phần H1N1 trong các loại vaccine cúm mùa hiện nay
Trước đây, khi xuất hiện dịch bùng phát diện rộng, vaccine phòng cúm H1N1 từng được sản xuất dưới dạng đơn giá chỉ dành riêng cho chủng virus này. Tuy nhiên, trong phác đồ y tế hiện đại, thành phần kháng nguyên H1N1 đã được tích hợp trực tiếp vào các loại vaccine cúm mùa đa giá, phổ biến nhất là vaccine cúm tứ giá. Loại vaccine này có khả năng tạo miễn dịch đồng thời trước hai chủng cúm A bao gồm H1N1, H3N2 cùng hai chủng cúm B lưu hành phổ biến. Định kỳ hằng năm, Tổ chức Y tế Thế giới tiến hành giám sát các chủng virus trên toàn cầu để cập nhật thành phần kháng nguyên phù hợp cho mùa dịch mới. Vì vậy, người dân không cần tìm loại vaccine đơn giá riêng biệt mà chỉ cần tiêm vaccine cúm mùa cập nhật mới nhất.
Những đối tượng được ưu tiên tiêm vaccine phòng ngừa cúm H1N1
Mọi cá nhân từ 6 tháng tuổi trở lên đều được khuyến khích tiêm vaccine để phòng ngừa cúm A/H1N1 và các chủng cúm mùa khác. Mặc dù vậy, một số nhóm người có cơ địa nhạy cảm hoặc nguy cơ diễn tiến nặng rất cần được ưu tiên tiếp cận sớm với vaccine. Nhóm đối tượng này bao gồm trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, người cao tuổi từ 65 tuổi trở lên và phụ nữ đang trong thai kỳ. Bên cạnh đó, những người có bệnh nền mạn tính như hen phế quản, phổi tắc nghẽn mạn tính, suy tim, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch cũng đối diện nguy cơ viêm phổi cao khi mắc cúm. Nhân viên y tế và người chăm sóc tại gia đình cũng cần chủ động tiêm ngừa để tránh nguy cơ lây truyền virus sang người có sức đề kháng yếu.
Lịch tiêm phòng định kỳ hàng năm và thời điểm tiêm thích hợp
Lượng kháng thể bảo vệ tạo ra từ vaccine cúm thường suy giảm dần sau khoảng 6 đến 12 tháng kể từ thời điểm tiêm chủng. Cùng với đó, các chủng virus cúm có đặc tính biến đổi kháng nguyên liên tục qua từng năm. Do đó, các tổ chức y tế khuyến cáo người dân nên thực hiện tiêm nhắc lại định kỳ mỗi năm một lần nhằm đảm bảo cơ thể luôn có mức kháng thể phòng bệnh tối ưu. Thời điểm tiêm thích hợp nhất là trước mùa cúm cao điểm khoảng 2 đến 4 tuần, vì cơ thể cần trung bình 14 ngày sau tiêm để sản sinh đầy đủ lượng kháng thể cần thiết. Đối với trẻ nhỏ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi tiêm lần đầu, phụ huynh cần lưu ý đưa trẻ tiêm đủ hai liều cách nhau ít nhất một tháng.
Các phản ứng thông thường sau tiêm và cách theo dõi sức khỏe
Phần lớn các phản ứng sau khi tiêm vaccine phòng cúm chứa thành phần H1N1 đều ở mức độ nhẹ và tự thuyên giảm sau khoảng 24 đến 48 giờ. Các biểu hiện tại chỗ thường gặp gồm có cảm giác đau tức, sưng nhẹ hoặc nổi nốt đỏ tại vị trí kim tiêm ở bắp tay. Một số người có thể gặp phản ứng toàn thân thoáng qua như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau nhức cơ hoặc đau đầu nhẹ. Đây là dấu hiệu phản ánh hệ miễn dịch của cơ thể đang được kích hoạt để nhận diện mầm bệnh. Sau tiêm, người được tiêm nên uống đủ nước, nghỉ ngơi điều độ và mặc đồ thoải mái. Tuyệt đối không tự ý chườm đắp các chất lạ, lá cây hoặc thuốc mỡ chưa qua chỉ định lên vị trí vết tiêm.
Lưu ý an toàn
Vaccine phòng H1N1 giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng nhưng không thể phòng ngừa toàn bộ các bệnh lý viêm đường hô hấp do căn nguyên khác. Những người có tiền sử phản vệ nghiêm trọng với thành phần của vaccine cần thông báo chi tiết cho nhân viên y tế trước khi tiêm. Sau khi tiêm chủng, người tiêm bắt buộc phải ở lại cơ sở y tế theo dõi tối thiểu 30 phút. Nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, phát ban rầm rộ, sưng phù mí mắt hoặc sốt cao không hạ, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ kịp thời.
Tóm tắt
Tiêm vaccine phòng H1N1 là giải pháp y tế dự phòng chủ động, an toàn và tiết kiệm giúp củng cố lá chắn miễn dịch cho bản thân và gia đình. Duy trì lịch tiêm nhắc hằng năm kết hợp giữ gìn vệ sinh đường hô hấp sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ lây nhiễm cúm mùa trong cộng đồng.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Phụ nữ mang thai có tiêm được vaccine phòng cúm H1N1 không?
Phụ nữ mang thai hoàn toàn có thể tiêm vaccine phòng cúm ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Việc tiêm phòng không chỉ bảo vệ mẹ khỏi biến chứng hô hấp nặng mà còn giúp truyền kháng thể bảo vệ cho thai nhi trong những tháng đầu sau sinh.
Đang bị cảm cúm hoặc sốt có nên đi tiêm vaccine H1N1 không?
Người đang sốt cao hoặc mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính nên tạm hoãn tiêm chủng cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn. Trường hợp chỉ có triệu chứng viêm mũi họng nhẹ không sốt, bác sĩ khám sàng lọc sẽ kiểm tra và quyết định việc tiêm ngừa.
Đã tiêm vaccine phòng H1N1 rồi có nguy cơ bị mắc cúm lại không?
Người đã tiêm phòng vẫn có thể mắc cúm do các chủng virus khác hoặc do đáp ứng miễn dịch từng người. Tuy nhiên, nếu mắc bệnh, triệu chứng thường nhẹ hơn rất nhiều, thời gian hồi phục nhanh và giảm thiểu đáng kể nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Vaccine phòng cúm H1N1 duy trì tác dụng bảo vệ cơ thể trong bao lâu?
Kháng thể bảo vệ sinh ra sau tiêm vaccine thường duy trì hiệu quả cao trong khoảng 6 đến 12 tháng. Do lượng kháng thể giảm dần theo thời gian và cấu trúc virus cúm thay đổi liên tục, mỗi người nên tiêm nhắc lại một liều hàng năm.
Trẻ em từ mấy tháng tuổi có thể bắt đầu tiêm vaccine phòng cúm H1N1?
Trẻ nhỏ từ đủ 6 tháng tuổi trở lên đã có thể tiêm vaccine cúm mùa chứa thành phần ngừa H1N1. Với trẻ dưới 9 tuổi chưa từng tiêm phòng cúm trước đó, phác đồ chuẩn cần tiêm hai mũi cách nhau tối thiểu một tháng để tạo kháng thể tối ưu.
