Những thông tin cần biết về bệnh thấp tim và cách phòng ngừa

Bệnh thấp tim là gì?

Bệnh thấp tim, còn được gọi là sốt thấp khớp, là tình trạng tổn thương viêm nhiễm không sinh mủ thứ phát xảy ra sau đợt viêm vùng hầu họng do vi khuẩn liên cầu tan máu beta nhóm A gây ra. Quá trình này không phải do vi khuẩn tấn công trực tiếp vào cơ tim, mà do phản ứng miễn dịch bất thường của cơ thể sản sinh kháng thể tự chống lại các mô liên kết của chính mình.

Mặc dù bệnh có thể gây tổn thương tạm thời tại khớp, da và hệ thần kinh trung ương, nhưng cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề và kéo dài nhất chính là tim. Viêm tim do thấp tim có thể làm biến dạng cấu trúc các lá van tim, mở đường cho các bệnh lý tim mạch mạn tính và suy tim trong tương lai. Thấp tim phổ biến nhất ở lứa tuổi học đường, từ 5 đến 15 tuổi, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ gia đình và nhà trường.

Cơ chế hình thành bệnh thấp tim sau nhiễm liên cầu khuẩn

Bệnh thấp tim xuất phát từ cơ chế bắt chước phân tử của hệ miễn dịch cơ thể sau khi bị nhiễm vi khuẩn liên cầu tan máu beta nhóm A ở vùng hầu họng. Khi cơ thể sinh ra các kháng thể để tiêu diệt vi khuẩn, do cấu trúc bề mặt của liên cầu khuẩn có nhiều điểm tương đồng với tế bào cơ thể người, các kháng thể này có thể nhận diện nhầm và tấn công vào các mô khỏe mạnh.

Các cơ quan thường bị phản ứng miễn dịch này tác động bao gồm tổ chức tim, khớp xương, hệ thần kinh trung ương và tổ chức dưới da. Thấp tim thường khởi phát sau đợt viêm họng do liên cầu khoảng hai đến bốn tuần, khiến nhiều người bệnh không còn nhớ hoặc chủ quan bỏ qua mối liên hệ quan trọng giữa hai bệnh lý này.

Các dấu hiệu thường gặp cảnh báo bệnh thấp tim

Biểu hiện lâm sàng của bệnh thấp tim khá đa dạng và có thể xuất hiện đơn độc hoặc phối hợp nhiều cơ quan. Triệu chứng tại khớp thường gặp nhất là viêm đa khớp di chuyển, khớp sưng, nóng, đỏ và đau, chuyển từ khớp lớn này sang khớp lớn khác như khớp gối, cổ chân, khuỷu tay rồi tự thuyên giảm mà không để lại di chứng biến dạng khớp.

Nguy hiểm nhất là tổn thương tại tim, người bệnh có thể xuất hiện hồi hộp, đánh trống ngực, đau ngực, khó thở hoặc mệt mỏi khi gắng sức do viêm cơ tim, viêm màng trong tim hoặc viêm màng ngoài tim. Ngoài ra, một số bệnh nhân có thể gặp tình trạng múa giật Sydenham với các cử động không tự chủ, nốt sần dưới da không đau hoặc ban vòng hồng ban trên da.

Biến chứng nguy hiểm của bệnh thấp tim đối với hệ tuần hoàn

Nếu đợt thấp tim cấp không được kiểm soát tốt hoặc bệnh tái phát nhiều lần, tình trạng viêm mạn tính sẽ dẫn đến bệnh tim do thấp. Đây là biến chứng lâu dài nguy hiểm nhất khi các lá van tim bị sẹo hóa, co rút, vôi hóa hoặc dính mép van, thường gặp nhất ở van hai lá và van động mạch chủ.

Hậu quả là người bệnh phải đối mặt với tình trạng hẹp van hai lá, hở van hai lá hoặc bệnh van tim phối hợp. Lâu dần, tổn thương van tim không hồi phục sẽ gây suy tim ứ huyết, rối loạn nhịp tim như rung nhĩ, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch não và làm tăng nguy cơ viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn đe dọa tính mạng.

Các biện pháp phòng tránh bệnh thấp tim hiệu quả

Biện pháp phòng ngừa tiên phát hiệu quả nhất là phát hiện và điều trị dứt điểm các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên do liên cầu tan máu beta nhóm A. Khi trẻ nhỏ hoặc người lớn bị viêm họng cấp kèm sốt cao, amidan có giả mạc hoặc sưng hạch góc hàm, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chỉ định phác đồ kháng sinh thích hợp và phải uống đủ liều theo hướng dẫn, không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm.

Bên cạnh đó, việc giữ gìn vệ sinh cá nhân, súc họng bằng nước muối sinh lý, đeo khẩu trang nơi đông người và cải thiện môi trường sống thoáng mát, sạch sẽ đóng vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế lây lan vi khuẩn liên cầu trong cộng đồng và trường học.

Chăm sóc và theo dõi sức khỏe cho người có tiền sử thấp tim

Đối với những người đã từng có tiền sử mắc thấp tim hoặc đã có tổn thương van tim, việc phòng ngừa thứ phát nhằm ngăn chặn các đợt thấp tim tái phát là cực kỳ cấp thiết. Bác sĩ chuyên khoa tim mạch sẽ chỉ định phác đồ kháng sinh dự phòng định kỳ, có thể bằng dạng tiêm bắp tác dụng kéo dài hoặc dạng uống theo lịch trình cụ thể.

Người bệnh cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ, theo dõi sát sao sức khỏe tim mạch bằng siêu âm tim và tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc dự phòng. Việc duy trì kháng sinh phòng ngừa đúng thời gian quy định sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ tổn thương tim tiến triển nặng thêm và ngăn ngừa các đợt suy tim cấp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh điều trị viêm họng hoặc tự ý ngưng kháng sinh phòng ngừa thấp tim khi chưa có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa tim mạch. Khi có các dấu hiệu nghi ngờ tổn thương tim hoặc đau khớp sau viêm họng, cần đến bệnh viện kiểm tra ngay.

Tóm tắt

Thấp tim là bệnh lý hoàn toàn có thể phòng tránh được nếu các nhiễm trùng hô hấp do liên cầu khuẩn được nhận biết và xử trí y tế kịp thời. Việc nâng cao hiểu biết về mối liên hệ giữa viêm họng và tổn thương tim sẽ giúp các bậc phụ huynh chủ động bảo vệ sức khỏe cho con em mình. Khi có bất kỳ biểu hiện nghi ngờ, người bệnh nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám chính xác.