Những thói quen đọc sách gây hại sức khỏe cần thay đổi sớm

Thói quen đọc sách gây hại sức khỏe là gì?

Đọc sách là thói quen lành mạnh được khuyến khích ở mọi lứa tuổi, nhưng hiệu quả tích cực của hoạt động này chỉ trọn vẹn khi đi kèm với vệ sinh thị giác và tư thế công thái học đúng chuẩn. Khi đọc sách, đôi mắt và hệ thống cơ xương khớp phải phối hợp nhịp nhàng để duy trì sự tập trung. Mắt cần điều tiết để hội tụ hình ảnh rõ nét trên võng mạc, các cơ vận nhãn phối hợp đưa ánh nhìn theo từng dòng chữ, trong khi cột sống cổ và thắt lưng đóng vai trò nâng đỡ toàn bộ phần thân trên.

Nếu người đọc duy trì các thói quen bất lợi lặp đi lặp lại như đọc trong bóng tối, nằm vặn vẹo hoặc ghé sát mắt vào trang sách, cơ thể sẽ dần phát sinh các rối loạn chức năng. Những tác hại thường gặp bao gồm mỏi mắt điều tiết, khô mắt, đau mỏi đốt sống cổ, thoái hóa cột sống sớm và nguy cơ gia tăng tật khúc xạ. Do đó, việc hiểu rõ các tác động sinh cơ học này là bước đầu tiên để xây dựng thói quen đọc sách khoa học và an toàn.

Đọc sách trong điều kiện thiếu sáng hoặc ánh sáng chập chờn

Ánh sáng không đảm bảo là nguyên nhân hàng đầu khiến thị giác bị quá tải trong lúc đọc sách. Nhiều người có thói quen đọc sách dưới ánh đèn mờ, đọc trong phòng tối chỉ bật một ngọn đèn rọi nhỏ, hoặc đọc dưới bóng râm không đủ độ sáng. Khi ánh sáng xung quanh quá yếu, đồng tử phải giãn lớn để tiếp nhận ánh sáng, đồng thời cơ thể mi trong mắt phải co bóp liên tục nhằm điều chỉnh thủy tinh thể hội tụ hình ảnh rõ nét. Tình trạng này kéo dài dẫn đến hội chứng mỏi mắt thị giác, khô mắt, rát mắt, nhức đầu và làm giảm khả năng tập trung. Ngoài ra, việc đọc sách dưới nguồn sáng nhấp nháy hoặc ánh sáng quá chói chiếu trực tiếp vào trang giấy cũng tạo hiện tượng lóa, khiến mắt nhanh mệt mỏi và dễ suy giảm thị lực theo thời gian. Bạn nên bảo đảm không gian đọc có ánh sáng khuếch tán đều khắp phòng cùng một nguồn sáng chiếu từ phía sau hoặc bên cạnh trang sách.

Nằm đọc sách và duy trì tư thế cúi gập cổ quá mức

Nhiều người thích nằm ngửa giơ sách lên cao, nằm sấp chống cằm trên giường hoặc cuộn tròn trên ghế sofa để đọc sách thư giãn. Dù mang lại cảm giác thoải mái ban đầu, các tư thế này lại đặt áp lực rất lớn lên hệ thống xương khớp. Khi nằm sấp hoặc cúi đầu quá sâu, các đốt sống cổ và khối cơ thang vùng lưng trên phải gồng chịu tải trọng gấp nhiều lần bình thường để nâng đỡ đầu. Hiện tượng này dẫn đến tình trạng căng cứng cơ, co thắt cơ vùng gáy, cản trở lưu thông tuần hoàn máu lên não và gây đau mỏi cổ vai gáy mạn tính. Bên cạnh đó, tư thế nằm đọc sách khiến góc nhìn của mắt bị lệch, khoảng cách giữa hai mắt tới trang sách không đồng đều, buộc các cơ vận nhãn phải làm việc bất đối xứng. Lâu dần, điều này có thể gây nhìn đôi thoáng qua, mỏi mắt nặng nề và làm cong vẹo cột sống lưng.

Đọc sách liên tục nhiều giờ liền không nghỉ ngơi

Khi bị cuốn hút vào một cuốn sách hấp dẫn, nhiều độc giả có xu hướng ngồi bất động suốt nhiều giờ liền mà không hề thay đổi tư thế hay cho mắt nghỉ ngơi. Việc nhìn chăm chú vào các dòng chữ nhỏ ở cự ly gần trong thời gian dài khiến cơ thể mi rơi vào trạng thái co thắt điều tiết liên tục, khó giãn ra bình thường, gây hiện tượng nhìn mờ tạm thời khi ngước nhìn xa. Không những vậy, lúc quá tập trung đọc sách, tần số chớp mắt tự nhiên có thể giảm đi một nửa hoặc hai phần ba, làm màng phim nước mắt bay hơi nhanh chóng, dẫn tới khô giác mạc và kích ứng mắt. Ngồi bất động quá lâu cũng làm ứ trệ tuần hoàn tĩnh mạch ở chi dưới, tăng nguy cơ cứng khớp và đau thắt lưng. Do đó, việc chủ động ngắt quãng mỗi ba mươi đến bốn mươi lăm phút để đứng dậy vận động nhẹ nhàng là vô cùng cần thiết.

Đọc sách trên các phương tiện giao thông đang di chuyển

Thói quen tranh thủ đọc sách khi ngồi trên xe buýt, ô tô hoặc tàu hỏa rất phổ biến nhưng lại tiềm ẩn nhiều tác động xấu cho hệ thần kinh và mắt. Khi phương tiện di chuyển, rung lắc liên tục khiến khoảng cách giữa mắt và trang sách biến động không ngừng. Đôi mắt buộc phải liên tục tái điều tiết và chuyển động giật cục để bám theo dòng chữ, khiến các cơ vận nhãn kiệt sức nhanh chóng. Đồng thời, sự mâu thuẫn tín hiệu giữa mắt ghi nhận trang sách đứng yên và hệ thống tiền đình ở tai trong cảm nhận chuyển động rung lắc của xe sẽ gây rối loạn tích hợp cảm giác tại não bộ. Hậu quả là người đọc rất dễ bị say xe, hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, toát mồ hôi lạnh và căng thẳng thần kinh. Để bảo vệ sức khỏe, bạn nên hạn chế đọc văn bản khi xe đang chạy trên đường gập ghềnh.

Đặt sách quá gần mắt và không kiểm soát khoảng cách an toàn

Khoảng cách chuẩn từ mắt đến trang sách thường được khuyến nghị trong khoảng từ ba mươi đến bốn mươi centimet tùy theo thể trạng từng người. Tuy nhiên, không ít người có thói quen đưa sách sát mặt, chỉ cách mắt mười lăm đến hai mươi centimet, đặc biệt là trẻ em hoặc những người đã bắt đầu có tật khúc xạ chưa được chỉnh kính đúng mức. Việc đặt sách quá gần đòi hỏi độ quy tụ của hai mắt và khả năng điều tiết của thể mi phải tăng lên gấp bội. Áp lực liên tục này kích thích trục nhãn cầu dài ra nhanh hơn ở lứa tuổi thanh thiếu niên, thúc đẩy sự khởi phát và tiến triển nhanh của cận thị học đường. Đối với người lớn, thói quen dí sát sách gây co quắp điều tiết, nhức hốc mắt và đau nửa đầu. Giữ khoảng cách chuẩn kết hợp tư thế ngồi thẳng lưng là chìa khóa duy trì thị lực ổn định.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất hướng dẫn vệ sinh thị giác và tư thế thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Người đọc không nên tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch hoặc corticoid để giảm mỏi mắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài như nhìn mờ đột ngột, đau hốc mắt dữ dội hoặc đau tê cứng vùng cổ lan xuống tay, người bệnh cần đến bệnh viện thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Việc điều chỉnh các thói quen đọc sách sai lầm không hề phức tạp nhưng đòi hỏi sự chú ý kiên trì mỗi ngày. Khi bạn chủ động cải thiện nguồn sáng, duy trì tư thế ngồi thẳng và cho đôi mắt khoảng nghỉ hợp lý, niềm vui đọc sách sẽ luôn song hành cùng một cơ thể dẻo dai và đôi mắt sáng khỏe dài lâu.