Những tác hại của việc đeo lens và nguyên tắc sử dụng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Kính áp tròng ngày càng trở thành phụ kiện phổ biến giúp cải thiện thị lực tiện lợi và nâng cao tính thẩm mỹ cho khuôn mặt. Dù mang lại sự thoải mái trong sinh hoạt hàng ngày, việc sử dụng sản phẩm này nếu không đúng quy trình y khoa có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe đôi mắt.
Những tác hại của việc đeo lens thường bắt nguồn từ thói quen đeo quá thời gian khuyến cáo, vệ sinh thấu kính không đúng cách hoặc đeo qua đêm. Bài viết dưới đây tổng hợp các rủi ro nhãn khoa thường gặp khi lạm dụng kính áp tròng và hướng dẫn những nguyên tắc sử dụng an toàn giúp bảo vệ thị lực lâu dài.
Tác hại của việc đeo lens là gì?
Kính áp tròng là thấu kính quang học mỏng được đặt trực tiếp lên lớp màng phim nước mắt phủ trước giác mạc để điều chỉnh các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc phục vụ mục đích thẩm mỹ thay đổi màu mắt. Khi được sử dụng đúng chỉ định và bảo quản chuẩn mực, kính áp tròng là một công cụ hỗ trợ thị lực tiện dụng. Tuy nhiên, do nằm sát bề mặt mô sống nhạy cảm của mắt, kính có thể làm thay đổi môi trường sinh lý tự nhiên của nhãn cầu, cản trở sự trao đổi khí và tạo điều kiện cho vi sinh vật bám dính nếu người dùng thiếu kiến thức chăm sóc.
Phân loại rủi ro khi sử dụng kính áp tròng không đúng cách
| Vấn đề thường gặp | Dấu hiệu nhận biết | Mức độ nguy hiểm |
|---|---|---|
| Khô mắt kích ứng | Cộm xốn, mắt đỏ nhẹ, mỏi mắt khi nhìn lâu | Nhẹ, cải thiện khi nghỉ ngơi và dưỡng ẩm |
| Thiếu oxy giác mạc | Nhìn mờ thoáng qua, phù nhẹ biểu mô, đỏ rìa mắt | Trung bình, cần giảm thời gian đeo kính |
| Viêm kết mạc dị ứng | Ngứa nhiều, tiết ghèn dính, nhú gai kết mạc mi | Trung bình, cần ngưng đeo và điều trị kích ứng |
| Loét giác mạc nhiễm trùng | Đau nhức dữ dội, sợ sáng, giảm thị lực nhanh, đốm trắng đục | Rất nặng, nguy cơ biến chứng để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn |
Khô mắt và kích ứng bề mặt nhãn cầu
Kính áp tròng tiếp xúc trực tiếp trên bề mặt màng phim nước mắt. Khi đeo trong thời gian dài, kính cản trở sự bốc hơi tự nhiên và làm xáo trộn cấu trúc lớp nước mắt, khiến bề mặt nhãn cầu dễ bị khô rát. Người đeo thường cảm thấy cộm xốn, ngứa ngáy, mắt đỏ nhẹ và mỏi mắt, đặc biệt khi làm việc liên tục trước màn hình máy tính hoặc trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp. Tình trạng thiếu ẩm kéo dài có thể làm giảm khả năng bảo vệ tự nhiên của nhãn cầu trước khói bụi môi trường.
Thiếu hụt oxy nuôi dưỡng biểu mô giác mạc
Giác mạc không có mạch máu nuôi dưỡng mà hấp thụ oxy trực tiếp từ không khí bên ngoài qua màng phim nước mắt. Khi đeo kính áp tròng liên tục quá số giờ quy định hoặc đeo qua đêm, lượng oxy cung cấp cho giác mạc bị suy giảm rõ rệt. Tình trạng thiếu oxy mạn tính khiến các tế bào biểu mô suy yếu, dễ bị phù nề giác mạc, tăng sinh mạch máu bất thường ở rìa giác mạc và làm mắt trở nên nhạy cảm hơn với các tác nhân gây viêm.
Nguy cơ trầy xước và tổn thương biểu mô giác mạc
Thao tác tháo lắp kính không đúng kỹ thuật, móng tay dài hoặc dị vật nhỏ vô tình kẹt giữa thấu kính và nhãn cầu rất dễ gây trầy xước lớp biểu mô giác mạc. Vết xước giác mạc không chỉ gây đau rát nhói, chảy nước mắt giàn giụa, sợ ánh sáng mà còn phá vỡ hàng rào bảo vệ vững chắc ngoài cùng của mắt. Từ vết thương hở này, vi khuẩn, vi nấm và tạp khuẩn từ môi trường xung quanh có thể dễ dàng xâm nhập sâu vào tổ chức mô bên dưới.
Viêm kết mạc và phản ứng kích ứng miễn dịch
Viêm kết mạc dị ứng hoặc viêm kết mạc nhú khổng lồ là phản ứng miễn dịch thường gặp ở những người đeo kính áp tròng nhiều năm. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự tích tụ cặn protein, lipid trong nước mắt bám trên bề mặt kính không được làm sạch kỹ, hoặc do mắt phản ứng mẫn cảm với chất bảo quản trong dung dịch ngâm rửa. Người bệnh thường xuất hiện cảm giác ngứa mắt dữ dội, cộm như có hạt cát ở mi trên và tiết nhiều ghèn nhầy dính.
Nguy cơ nhiễm trùng và loét giác mạc nghiêm trọng
Loét giác mạc do nhiễm trùng là biến chứng nặng nề nhất liên quan đến việc sử dụng kính áp tròng không đúng cách. Các tác nhân vi sinh vật nguy hiểm như trực khuẩn mủ xanh Pseudomonas aeruginosa, nấm men hoặc ký sinh trùng đơn bào Acanthamoeba có thể xâm nhập qua vết trầy xước biểu mô. Bệnh tiến triển rất nhanh với biểu hiện đau nhức mắt dữ dội, đục giác mạc, suy giảm thị lực rõ rệt và nếu không được bác sĩ nhãn khoa can thiệp kịp thời có thể để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn hoặc thủng nhãn cầu.
Nguyên tắc vệ sinh và sử dụng kính áp tròng an toàn
Để giảm thiểu các nguy cơ tổn thương mắt, người dùng cần rửa sạch và lau khô tay bằng khăn không xơ trước khi chạm vào kính. Tuyệt đối không dùng nước máy, nước lọc hay nước bọt để làm sạch kính, chỉ sử dụng dung dịch chuyên dụng còn hạn và thay khay đựng kính định kỳ mỗi ba tháng. Bạn cũng cần tuân thủ thời gian sử dụng tối đa của từng loại kính, không đeo kính khi ngủ, đi bơi hoặc tắm biển, đồng thời cho mắt nghỉ ngơi xen kẽ bằng việc đeo kính gọng.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính giáo dục phổ thông và không thay thế cho chẩn đoán từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Không được tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có chỉ định y khoa. Khi mắt có dấu hiệu đỏ rát, đau nhức dữ dội hoặc nhìn mờ, cần tháo kính áp tròng ngay và đến cơ sở y tế chuyên khoa nhãn khoa để thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Kính áp tròng là giải pháp tiện lợi trong điều chỉnh khúc xạ và làm đẹp, nhưng mắt luôn cần được cung cấp oxy và giữ vệ sinh nghiêm ngặt. Việc tuân thủ thời gian đeo, quy trình khử trùng và đi khám chuyên khoa mắt định kỳ sẽ giúp bạn bảo vệ thị lực an toàn, tránh những rủi ro tổn thương giác mạc không đáng có.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên đeo kính áp tròng khi đi ngủ không?
Bạn không nên đeo kính áp tròng khi ngủ, kể cả ngủ trưa, vì việc nhắm mắt làm giảm lượng oxy đến giác mạc nghiêm trọng, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc.
Đeo kính áp tròng khi bơi hoặc tắm có an toàn không?
Không nên đeo kính áp tròng khi bơi hoặc tắm. Nguồn nước máy và nước hồ bơi chứa nhiều vi khuẩn, amip như Acanthamoeba có thể bám vào kính áp tròng và gây nhiễm trùng giác mạc nặng dẫn đến giảm thị lực.
Một ngày nên đeo kính áp tròng tối đa bao nhiêu tiếng?
Thời gian đeo kính áp tròng thông thường an toàn là khoảng sáu đến tám tiếng mỗi ngày tùy từng loại kính. Bạn không nên đeo liên tục từ sáng đến đêm muộn để giác mạc có thời gian nghỉ ngơi và tiếp nhận oxy.
Có thể dùng nước muối sinh lý để ngâm rửa kính áp tròng không?
Chỉ nên dùng nước ngâm kính áp tròng chuyên dụng và còn hạn sử dụng. Nước muối sinh lý tự pha hoặc nước máy không có tính năng khử trùng chuyên sâu và có thể chứa tác nhân gây nhiễm khuẩn mắt.
Cần làm gì nếu mắt bị đỏ và cộm rát khi đang đeo lens?
Bạn cần tháo kính áp tròng ngay lập tức, không dụi mắt và theo dõi biểu hiện. Nếu mắt vẫn tiếp tục đỏ, cộm xốn dữ dội, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực, bạn nên đến cơ sở nhãn khoa khám sớm.
