Những tác dụng phụ của gây tê tủy sống bạn cần biết

Tác dụng phụ của gây tê tủy sống là gì?

Gây tê tủy sống là kỹ thuật đưa thuốc tê trực tiếp vào khoang dưới nhện qua khe đốt sống thắt lưng để ức chế có hồi phục các rễ thần kinh tủy sống. Phương pháp này làm mất cảm giác đau và liệt vận động tạm thời từ mức khoanh tủy được chọn trở xuống, thường ứng dụng trong phẫu thuật sản khoa, phụ khoa, tiết niệu và chỉnh hình chi dưới. Khi thuốc tê khuếch tán, các sợi thần kinh thực vật giao cảm cũng bị phong bế cùng lúc với sợi cảm giác và vận động. Chính sự ức chế đồng thời hệ giao cảm và những biến đổi áp lực trong khoang dịch não tủy là cơ chế cốt lõi dẫn đến các phản ứng sinh lý không mong muốn sau can thiệp. Nắm vững bản chất kỹ thuật này giúp người bệnh yên tâm rằng các tác dụng phụ hầu hết chỉ diễn ra tạm thời và hồi phục hoàn toàn khi thuốc hết tác dụng.

Hiện tượng hạ huyết áp và nhịp tim chậm trong phẫu thuật

Trong quá trình đưa thuốc tê vào khoang dưới nhện, hệ thần kinh giao cảm bị ức chế tạm thời dẫn đến hiện tượng giãn mạch máu toàn thân. Hậu quả trực tiếp là huyết áp động mạch giảm xuống và nhịp tim có thể chậm lại trong những phút đầu sau tiêm. Tình trạng này khiến người bệnh cảm thấy chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn hoặc toát mồ hôi lạnh.

Để kiểm soát nguy cơ này, ê-kíp gây mê hồi sức luôn truyền dịch tĩnh mạch chủ động trước và trong thủ thuật nhằm duy trì thể tích tuần hoàn. Bác sĩ liên tục theo dõi điện tâm đồ, huyết áp tự động và nồng độ oxy trong máu để kịp thời sử dụng các thuốc co mạch nâng huyết áp khi cần thiết. Việc phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và người bệnh giúp điều chỉnh huyết động nhanh chóng, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các cơ quan quan trọng.

Đau đầu do giảm áp lực dịch não tủy sau thủ thuật

Đau đầu sau chọc thủng màng cứng là một trong những phản ứng phụ điển hình, xảy ra do kim chọc làm thoát một lượng nhỏ dịch não tủy qua lỗ màng cứng. Khi áp lực nội sọ giảm nhẹ, các cấu trúc nhạy cảm với cảm giác đau ở màng não bị kéo căng. Người bệnh thường cảm thấy đau nhức vùng trán hoặc chẩm, mức độ đau tăng rõ rệt khi ngồi dậy hay đứng lên và giảm bớt đáng kể khi nằm thẳng.

Triệu chứng đau đầu thường khởi phát sau 24 đến 48 giờ và phần lớn tự thoái lui trong vòng một tuần nếu được chăm sóc đúng cách. Người bệnh được khuyến khích nằm nghỉ ngơi tại giường ở tư thế phẳng, uống nhiều nước hoặc dung dịch điện giải để bù dịch não tủy. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau thông thường, bổ sung caffeine hoặc áp dụng kỹ thuật vá màng cứng bằng máu tự thân đối với những ca đau đầu kéo dài dữ dội.

Buồn nôn và phản ứng rét run sau can thiệp vô cảm

Cảm giác buồn nôn và nôn ói có thể xuất phát từ việc tụt huyết áp đột ngột làm giảm tưới máu tạm thời lên trung tâm nôn ở não, hoặc do sự co thắt dạ dày ruột khi trương lực phó giao cảm chiếm ưu thế. Khi huyết áp được nâng trở lại mức bình thường, cảm giác buồn nôn thường thuyên giảm nhanh chóng.

Bên cạnh đó, phản ứng rét run sau mổ cũng rất phổ biến do thuốc tê làm mất cảm giác điều nhiệt ở nửa thân dưới và mở rộng các mạch máu ngoại biên, khiến cơ thể mất nhiệt ra môi trường phòng mổ lạnh. Nhân viên y tế sẽ chủ động sử dụng hệ thống sưởi ấm bằng khí nóng, đắp chăn ấm và theo dõi thân nhiệt liên tục nhằm giúp người bệnh nhanh chóng lấy lại sự dễ chịu và ổn định huyết động.

Khó tiểu tiện tạm thời và ê ẩm tại vị trí chọc kim thắt lưng

Thuốc tê tủy sống ức chế các rễ thần kinh chi phối vùng bàng quang và cơ thắt niệu đạo, làm giảm phản xạ buồn tiểu và giảm trương lực cơ bàng quang trong vài giờ đầu sau mổ. Do đó, người bệnh có thể gặp khó khăn khi đi tiểu tự nhiên dù bàng quang đã căng tức. Trong nhiều phẫu thuật kéo dài hoặc mổ lấy thai, ống thông tiểu thường được đặt sẵn để dẫn lưu nước tiểu liên tục.

Ngoài ra, cảm giác đau mỏi hoặc ê ẩm nhẹ ngay tại vị trí chọc kim ở vùng thắt lưng có thể xuất hiện trong vài ngày đầu. Đây là phản ứng viêm mô mềm cục bộ do tổn thương dây chằng và cơ khi luồn kim qua các lớp mô. Triệu chứng này hoàn toàn lành tính, tự hết mà không để lại di chứng tổn thương tủy sống hay thoát vị đĩa đệm như nhiều người vẫn lo ngại.

Các biến chứng thần kinh hiếm gặp cần nhận biết sớm

Mặc dù rất hiếm gặp nhờ vào kỹ thuật vô khuẩn nghiêm ngặt và sự hỗ trợ của trang thiết bị hiện đại, một số biến chứng phức tạp vẫn có thể xảy ra như nhiễm trùng khoang dưới nhện, tụ máu ngoài màng cứng hoặc tổn thương rễ thần kinh thắt lưng. Những rủi ro này thường liên quan đến các yếu tố thuận lợi như rối loạn đông máu, dị dạng cột sống hoặc nhiễm trùng huyết toàn thân chưa được kiểm soát.

Người bệnh cần theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục, cứng cổ, mất cảm giác hoặc liệt vận động hai chân kéo dài quá thời gian tác dụng của thuốc tê, đau lưng dữ dội tăng dần hoặc rối loạn kiểm soát đại tiểu tiện. Khi xuất hiện các biểu hiện này, việc thăm khám và hội chẩn chuyên khoa thần kinh cùng chẩn đoán hình ảnh như chụp cộng hưởng từ là bắt buộc để xử trí kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho việc thăm khám tiền mê và chỉ định chuyên môn từ bác sĩ gây mê hồi sức. Người bệnh có tiền sử dị ứng thuốc, bệnh lý tim mạch, rối loạn đông máu hoặc bất thường cột sống cần thông báo đầy đủ cho nhân viên y tế trước khi thực hiện phẫu thuật. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc an thần, giảm đau hay vận động sớm ngoài hướng dẫn của bệnh viện sau can thiệp vô cảm.

Tóm tắt

Gây tê tủy sống là kỹ thuật vô cảm an toàn và hiệu quả cao trong phẫu thuật vùng bụng dưới cùng hai chi dưới. Hầu hết các tác dụng không mong muốn như hạ huyết áp, rét run hay đau đầu đều có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm. Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn trước mổ và chủ động trao đổi với bác sĩ gây mê hồi sức khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện khác thường nào.