Những tác dụng phụ có thể gặp sau xạ trị ung thư vú và cách chăm sóc

Tác dụng phụ sau xạ trị ung thư vú

Xạ trị ung thư vú tác động trực tiếp lên vùng thành ngực, tuyến vú và hệ thống hạch bạch huyết khu vực. Quá trình này tiêu diệt tế bào bất thường nhưng đồng thời cũng kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ ở các mô lành tiếp xúc với tia chiếu. Tác dụng phụ thường được phân chia thành hai nhóm chính là phản ứng sớm và tác động muộn.

Các phản ứng sớm thường khởi phát từ tuần thứ hai hoặc thứ ba của liệu trình, đỉnh điểm vào cuối đợt xạ trị và thuyên giảm dần sau khi kết thúc điều trị vài tuần. Trong khi đó, các tác động muộn có thể âm thầm tiến triển sau nhiều tháng hoặc nhiều năm. Mức độ biểu hiện ở mỗi người bệnh hoàn toàn khác nhau, phụ thuộc vào liều chiếu xạ, vị trí trường chiếu, kỹ thuật xạ trị cũng như thể trạng và cơ địa của từng cá nhân. Nắm rõ các phản ứng này là bước quan trọng để người bệnh phối hợp hiệu quả cùng nhân viên y tế.

Biến đổi da tại vùng chiếu tia và cách chăm sóc phù hợp

Vùng da tiếp xúc với tia xạ thường xuất hiện hiện tượng đỏ ửng, khô ráp, ngứa ngáy hoặc sạm màu tương tự như khi bị cháy nắng. Ở mức độ nặng hơn, một số vùng nếp gấp da dưới bầu ngực có thể bị trợt loét hoặc tiết dịch nhẹ.

Để bảo vệ da, người bệnh nên mặc trang phục rộng rãi bằng chất liệu cotton mềm mại, tránh cọ xát trực tiếp vào vùng chiếu xạ. Khi vệ sinh cơ thể, chỉ nên dùng nước ấm vừa phải, dùng xà phòng dịu nhẹ không chứa hương liệu và tuyệt đối không chà xát mạnh. Mọi loại kem dưỡng ẩm, thuốc mỡ bôi ngoài da đều cần được bác sĩ điều trị chỉ định cụ thể trước khi sử dụng. Đồng thời, khu vực da này cần được che chắn cẩn thận, tránh ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp.

Cảm giác mệt mỏi toàn thân và biện pháp hồi phục thể lực

Mệt mỏi toàn thân là phản ứng rất phổ biến trong và sau giai đoạn xạ trị ung thư vú. Cảm giác này xuất phát từ việc cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng để sửa chữa các tế bào khỏe mạnh bị ảnh hưởng bởi tia xạ, kết hợp cùng áp lực tâm lý trong suốt quá trình chữa bệnh.

Tình trạng mệt mỏi thường có xu hướng tăng dần về cuối đợt điều trị và có thể kéo dài thêm một thời gian sau khi hoàn tất phác đồ. Người bệnh nên xây dựng lịch sinh hoạt điều độ, ưu tiên giấc ngủ sâu và không gắng sức làm việc nặng. Các bài tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ chậm hoặc tập thở sâu hàng ngày đã được chứng minh giúp cải thiện đáng kể mức độ mệt mỏi, nâng cao thể trạng và hỗ trợ giấc ngủ ngon hơn.

Phù nề mô tuyến vú và nguy cơ phù bạch huyết cánh tay

Sau xạ trị, mô vú có thể bị sưng nhẹ, căng tức hoặc hơi cứng do phản ứng viêm và ứ đọng dịch mô. Ở những người bệnh có kèm theo phẫu thuật vét hạch nách, nguy cơ xuất hiện phù bạch huyết ở cánh tay cùng bên là vấn đề cần đặc biệt theo dõi.

Phù bạch huyết xảy ra khi dòng chảy của dịch bạch huyết bị cản trở, dẫn đến sưng nề, cảm giác nặng nề hoặc căng tức từ cánh tay xuống bàn tay. Người bệnh nên chủ động thực hiện các bài tập vận động khớp vai và cánh tay nhẹ nhàng theo hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng. Cần tránh mang vác vật nặng, không đo huyết áp hay lấy máu ở bên tay bị ảnh hưởng để hạn chế nguy cơ tổn thương tuần hoàn bạch huyết.

Các tác động muộn cần theo dõi định kỳ sau điều trị

Bên cạnh các phản ứng sớm xuất hiện ngay trong đợt điều trị, một số tác động muộn có thể xuất hiện sau vài tháng hoặc thậm chí vài năm. Mô vú có thể trở nên xơ hóa, teo nhỏ hơn so với bên đối diện hoặc xuất hiện các mạng mạch máu nhỏ li ti dưới da.

Ở một tỷ lệ nhỏ, xạ trị ngực trái có thể tiềm ẩn ảnh hưởng nhất định lên màng ngoài tim hoặc mạch vành, trong khi xạ trị diện rộng có thể gây viêm phổi bức xạ nhẹ với biểu hiện ho khan hoặc khó thở nhẹ. Các kỹ thuật xạ trị hiện đại ngày nay đã giúp khu trú trường chiếu tối đa để giảm thiểu liều tia vào tim và phổi. Việc duy trì tái khám định kỳ theo đúng hẹn giúp bác sĩ theo dõi sát sao, phát hiện sớm và xử trí kịp thời các biến chứng muộn này.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các loại lá cây, thuốc nam, cao dán hoặc kem bôi không rõ nguồn gốc lên vùng da xạ trị vì có thể gây nhiễm trùng nguy hiểm. Nếu xuất hiện sốt cao, ớn lạnh, vùng ngực sưng nóng đỏ dữ dội, chảy mủ hoặc cánh tay sưng to đột ngột, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám ngay lập tức.

Tóm tắt

Tác dụng phụ sau xạ trị ung thư vú phần lớn mang tính tạm thời và có thể kiểm soát hiệu quả khi được chăm sóc đúng cách. Người bệnh hãy duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, kiên trì vận động nhẹ nhàng và luôn chủ động chia sẻ với bác sĩ điều trị về mọi thay đổi bất thường của cơ thể. Sự phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế là yếu tố then chốt giúp quá trình phục hồi diễn ra an toàn, thuận lợi.